Περικλής Σφυρίδης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ο Περικλής Σφυρίδης (γεν. Θεσσαλονίκη 5 Οκτωβρίου 1933[1]) είναι σύγχρονος Έλληνας ποιητής, πεζογράφος, δοκιμιογράφος, κριτικός, ανθολόγος. Πεζά του κείμενα έχουν δημοσιευτεί σε αρκετές γλώσσες.

Περικλής Σφυρίδης
Περικλής Σφυρίδης.JPG
Ο συγγραφέας
Γέννηση
Θεσσαλονίκη
Υπηκοότητα Ελλάδα
Σπουδές Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Ιδιότητα συγγραφέας και ιατρός

Βιογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Περικλής Σφυρίδης γεννήθηκε το 1933 στη Θεσσαλονίκη, όπου και ζει. Απόφοιτος του Αμερικανικού Κολεγίου «Ανατόλια» της τάξης του 1952. Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ως μαθητής της Στρατιωτικής Ιατρικής Σχολής) και εργάστηκε ως καρδιολόγος μέχρι το 1994. Διετέλεσε πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης από το 1975 ως το 1981.

Στα γράμματα εμφανίστηκε τα 1974 και συνεργάστηκε στενά με το λογοτεχνικό περιοδικό Διαγώνιος. Από το 1985 έως το 1990 επιμελήθηκε την ετήσια έκδοση με ανέκδοτα κείμενα πεζογράφων της Θεσσαλονίκης Παραφυάδα. Από το 1987 έως το 1996 ήταν σύμβουλος έκδοσης (υπεύθυνος ύλης) του περιοδικού Το Τραμ. Το 1996 διοργάνωσε το συνέδριο Παραμυθία Θεσσαλονίκης για την πεζογραφία της πόλης από το 1912 έως το 1995 και επιμελήθηκε τα πρακτικά του. Το 2001 συνδιοργάνωσε μαζί με τον τομέα Μεσαιωνικών και Νέων Ελληνικών Σπουδών του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. και τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης το συνέδριο Η ποίηση στη Θεσσαλονίκη τον εικοστό αιώνα και επιμελήθηκε τα πρακτικά του.[2] Το 2005 διοργάνωσε το συνέδριο Φυτώρια λογοτεχνίας στη Θεσσαλονίκη. Τα λογοτεχνικά περιοδικά της πόλης στον 20ό αιώνα και επιμελήθηκε τα πρακτικά του.[3] Το 2008 διοργάνωσε στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο των «Δημητρίων» πάντα, το τέταρτο συνέδριο Η κριτική και οι κριτικοί της Θεσσαλονίκης στον 20ό αιώνα και επιμελήθηκε τα πρακτικά του (μαζί με τη Σωτηρία Σταυρακοπούλου).[4]

Στο διήγημά του Το μυστικό βασίζεται η ταινία του Τάσου Ψαρρά «Η άλλη όψη»[1], το σενάριο της οποίας έγραψε ο ίδιος μαζί με τον σκηνοθέτη. Άλλα δύο διηγήματά του έχουν γίνει τηλεταινίες. Επίσης, έγραψε τα κείμενα της σειράς ντοκιμαντέρ «Λογοτεχνία και κοινωνική πραγματικότητα στη Θεσσαλονίκη» του Τάσου Ψαρρά που προβλήθηκε το 1997 από την ΕΤ-3 και του ίδιου σκηνοθέτη «Λογοτεχνικοί περίπατοι στη βόρεια Ελλάδα» (πρόκειται για τα τηλεοπτικά / λογοτεχνικά πορτρέτα των εξής λογοτεχνών: Θανάση Μαρκόπουλου / Βέροια, Βασίλη Καραγιάννη / Κοζάνη, Λάζαρου Παυλίδη / Κιλκίς, Σάκη Τότλη / Έδεσσα, Βασίλη Τσιαμπούση / Δράμα), σειρά που προβλήθηκε το 1995 κατ’ επανάληψη από τα κανάλια της κρατικής τηλεόρασης.

Έχει εκδώσει δύο ποιητικές συλλογές, δέκα τέσσερις συλλογές διηγημάτων, δύο μυθιστορήματα και ένα αυτοσχόλιο πνευματικής πορείας. Κυκλοφόρησε μελέτες για λογοτέχνες, ζωγράφους και τρεις ανθολογίες για τους πεζογράφους της Θεσσαλονίκης, μία εκ των οποίων μεταφράστηκε στα γερμανικά[5] και άλλη στα αγγλικά.[6] Συνεργάστηκε με τα περισσότερα ελληνικά λογοτεχνικά περιοδικά. Διηγήματά του έχουν μεταφραστεί στα γερμανικά, στα αγγλικά και στα ολλανδικά, όπως επίσης στην ίδια γλώσσα (ολλανδικά) και δυο βιβλία του: η συλλογή διηγημάτων Από πρώτο χέρι και το μυθιστόρημά του Μεταμόσχευση νεφρού.[7] Για το πεζογραφικό του έργο έχουν δημοσιευθεί περισσότερες από εκατό σοβαρές κριτικές και σε αυτοτελείς τόμους οι μελέτες.[8][9][10][11][12] Τον Νοέμβριο του 2007 τιμήθηκε από τον Δήμο Θεσσαλονίκης για το πεζογραφικό και κριτικό του έργο. Από το 2009 έως το 2010 υπήρξε μέλος της Εφορευτικής Επιτροπής του Βαφοπούλειου Πνευματικού Κέντρου Θεσσαλονίκης, υπεύθυνος για τις εκδηλώσεις λόγου, όπου δημιούργησε και τη λογοτεχνική σειρά των εκδόσεων του Βαφοπούλειου.

Τόποι της Θεσσαλονίκης στο έργο του Περικλή Σφυρίδη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συνοικίες

  1. Τόπαλτι: Πρόκειται για προσφυγικό οικισμό όπου εγκαταστάθηκε  ως ανταλλάξιμη η οικογένεια του Διαμαντή Πασχαλίδη, παππού, από την πλευρά της μητέρας του, του συγγραφέα. Εκεί γεννήθηκε ο Σφυρίδης το 1933 και έζησε με την υπόλοιπη οικογένεια ως το 1937. Με το Τόπαλτι ο συγγραφέας δεν διέκοψε ποτέ τις σχέσεις του, οι οποίες ήταν πολύ στενές ως το 1960, όταν πέθανε η γιαγιά του Αγγελική που τον μεγάλωσε. Σήμερα αποτελεί τον συνοικισμό Ροδοχώρι του δήμου Συκεών, με επίκεντρο την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου. Η αναφορά στο Τόπαλτι βρίσκεται διάχυτη στα βιβλία: Ψυχή μπλε και κόκκινη[13] και στο διήγημα «Εσωτερική υπόθεση»[14] της ομώνυμης συλλογής διηγημάτων.
  2. Συνοικισμός Χαριλάου: Το 1937 η οικογένεια  Γεωργίου Σφυρίδη (η οικογένεια του συγγραφέα) εγκαθίσταται σε μονοκατοικία στου Χαριλάου [15], την οποία ο πατέρας του αγόρασε με δόσεις από την ομώνυμη εταιρεία (επρόκειτο για χώρο με πρώην στρατώνες και αποθήκες, που αγόρασε από τους συμμάχους του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου ο τραπεζίτης-επιχειρηματίας Επαμεινώνδας Χαριλάου. Η εταιρεία αυτή υφίσταται μέχρι σήμερα). Εδώ πέρασε τα μαθητικά του χρόνια την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου. Ο συνοικισμός Χαριλάου υπήρξε μια πολυεθνοτική συνοικία με μεγαλύτερη τη ρωσική παροικία. Η ιστορία του συνοικισμού και το πώς αυτή μεταμορφώθηκε στην κατάσταση που βρίσκεται σήμερα, περιγράφεται αναλυτικά στα βιβλία  του Ψυχή μπλε και κόκκινη και Ανακομιδή του Χαριλάου[16]. Στου Χαριλάου, και επί της οδού Αλκμήνης 68 και Αδριανουπόλεως 20 υπήρξε, από το 1968, η πρώτη κατοικία της οικογένειας Περικλή Σφυρίδη και το ιατρείο του συγγραφέα, που το διατήρησε ως το 1994, οπότε και συνταξιοδοτήθηκε. Το μεγαλύτερο μέρος του έργου του γράφτηκε σ’ αυτό το ιατρείο, όπου σήμερα φιλοξενεί το αρχείο του. Από το 1979 διαμένει επί της οδού Λεωνίδου 19, όπου υπήρξε το πατρικό της συζύγου του Φρειδερίκης, το οποίο δόθηκε αντιπαροχή. Όλα αυτά, με μεγαλύτερη έμφαση στο γεγονός της πολυεθνοτικής συγκρότησης της συνοικίας αυτής περιγράφονται λεπτομερώς στα βιβλία του Ψυχή μπλε και κόκκινη, στο διήγημα «Η ψυχή του μπαρμπα-Αντρέα αναβλύζει»[17] της συλλογής Εσωτερική υπόθεση και στη νουβέλα Η ανακομιδή του Χαριλάου. Εκτός από τα προηγούμενα βιβλία, ειδικότερα για το Γήπεδο του Άρη γίνεται λόγος στη συλλογή αφηγημάτων του Μισθός ανθυπιάτρου [18](«Ο εκβιασμός», «Άγρια μεσάνυχτα»).

Ειδικοί τόποι

  1. Το Επταπύργιο ως φυλακή και τόπος εκτελέσεων κατά τη Γερμανική Κατοχή και τον Εμφύλιο. Ένα από τα κύρια πρόσωπα  του μυθιστορήματος Ψυχή μπλε και κόκκινη, ο μικρότερος θείος του συγγραφέα, από την πλευρά της μητέρας, ο Πλάτων, καταδικασμένος από έκτακτο στρατοδικείο εις θάνατον, υπήρξε το 1948 συγκρατούμενος εκεί με τον Μανόλη Αναγνωστάκη.
  2. Αμερικανικό Κολλέγιο «Ανατόλια», όπου με υποτροφία ως άπορος αλλά άριστος μαθητής, ο συγγραφέας σπούδασε από το 1946-1952. Εκεί, σύμφωνα, με την αμερικανική νοοτροπία δούλεψε όλο αυτό το διάστημα ως βοηθός βιβλιοθηκάριου στη μεγάλη βιβλιοθήκη του σχολείου αυτού και ήρθε σε επαφή με την παγκόσμια (κυρίως αμερικανική) και ελληνική λογοτεχνία. Ειδικότερα ο φιλόλογος καθηγητής του Νίκος Παπαχατζής (γνωστός για τη μετάφραση των έργων του Παυσανία) αγαπούσε τον Παπαδιαμάντη και το έργο του και μετέδωσε την αγάπη του αυτή και στον συγγραφέα. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλά από τα σκυριανά διηγήματα του Σφυρίδη μοιάζουν με εκείνα του Παπαδιαμάντη (Η αναφορά στο Κολλέγιο βρίσκεται στο Ψυχή μπλε και κόκκινη). Το Αμερικανικό Κολλέγιο «Ανατόλια» λειτουργεί στην ίδια θέση από τότε μέχρι σήμερα.
  3. Στρατιωτική Ιατρική Σχολή, όπου ο συγγραφέας φοίτησε ως μαθητής της από το 1953-1959  (στο βιβλίο του Ψυχή μπλε και κόκκινη). Στα πέντε πρώτα χρόνια της φοίτησής του (1953-1958) η Σχολή εδράζονταν στην Παλιά Γερμανική Σχολή [19] και στη έπαυλη Μοδιάνο, γνωστή ως «παλαιό κυβερνείο», όπου σήμερα στεγάζεται το Λαογραφικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης. Το 1959 η Σχολή μεταφέρθηκε στις νέες εγκαταστάσεις της πάνω από τη Νέα Εγνατία, η οποία πήρε μέρος από την έκταση συγκεκριμένα τον κήπο του 424 ΓΣΝΕ, όπου βρίσκεται και σήμερα, με την επωνυμία Ανωτάτη Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων.

Νοσοκομεία:

  1. 424 ΓΣΝΕ (στο Ψυχή μπλε και κόκκινη και στον Μισθό ανθυπιάτρου, ειδικότερα στο αφήγημα «Τα λοιμώδη»).
  2. ΑΧΕΠΑ, όπου ο συγγραφέας επί πέντε χρόνια έγραφε τη διατριβή του (στο Ψυχή μπλε και κόκκινη και στον Μισθό ανθυπιάτρου, ιδιαίτερα στο αφήγημα «Η διατριβή»).
  3. Αντικαρκινικό Νοσοκομείο «Θεαγένειο» (στο αφήγημα «Τα κοράκια» της συλλογής Μισθός ανθυπιάτρου, στο διήγημα «Οι έρωτες και ο θάνατος του Πάνου Παπανάκου» της συλλογής Το πάρτι και άλλα διηγήματα[20] και στο μυθιστόρημα Ψυχή μπλε και κόκκινη).
  4. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης (στο μυθιστόρημα Μεταμόσχευση νεφρού)[21]

Ιατρεία ΙΚΑ:

Κεντρικό Πολυιατρείο Θεσσαλονίκης επί της Εγνατίας, πλησίον της Καμάρας, (σήμερα στεγάζεται η ιδιωτική σχολή παραϊατρικών επαγγελμάτων  «Ινστιτούτο Παστέρ») και Ιατρείο Κάτω Τούμπας. Μεγάλο μέρος των αφηγημάτων του Μισθός ανθυπιάτρου αφορά το ΙΚΑ Κάτω Τούμπας (στο μυθιστόρημα Ψυχή μπλε και κόκκινη και στη συλλογή αφηγημάτων Μισθός ανθυπιάτρου).

Εκκλησίες:

Του Αγίου Δημητρίου στο Τόπαλτι, η παλιά και η καινούρια Οσία Ξένη στου Χαριλάου και η Εκκλησία της ρώσικης παροικίας με την υπέροχη χορωδία της, που σήμερα είναι ο Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου επί της οδού Πλαστήρα, στου Χαριλάου (στο Ψυχή μπλε και κόκκινη, στο διήγημα Εσωτερική υπόθεση της ομώνυμης συλλογής και στη συλλογή αφηγημάτων Μισθός ανθυπιάτρου).

Νεκροταφεία:

Της Αγίας Παρασκευής και της Αναστάσεως του Κυρίου (στο Ψυχή μπλε και κόκκινη στο αφήγημα «Τα κοράκια »της συλλογής Μισθός ανθυπιάτρου, και στο διήγημα «Συμβάν εις τόπον χλοερόν» της συλλογής Εσωτερική υπόθεση).

Διαδρομή από το «Τραμάκι»:

Το κλασικό «Τραμάκι» αυτό που λειτούργησε επί δεκαετίες απαθανάτισε σε έργο του το 1931 ο ζωγράφος Νίκος Φωτάκης. Τον πίνακα αυτό χρησιμοποίησε ο συγγραφέας ως εξώφυλλο της νουβέλας του Η ανακομιδή του Χαριλάου (στο Ψυχή μπλε και κόκκινη και στην Ανακομιδή στου Χαριλάου).

Κέντρα διασκέδασης:

  1. Λουξεμβούργο, τη δεκαετία του 1960. Πολυτελές κέντρο διασκέδασης, παραθαλάσσιο (δεν είχε γίνει ακόμη η Νέα Εγνατία) επί της Ανθέων πριν την 25η Μαρτίου, όπου δίπλα υπήρχε ένα καρνάγιο, το οποίο απαθανάτισε σε πίνακά του ο ζωγράφος Στέλιος Μαυρομάτης (στο διήγημα «Η έκτρωση» της συλλογής Τίμημα χωρίς αντίκρισμα).[22]
  2. Το «Υποβρύχιο». Λαϊκή μικρή ταβέρνα στην Άνω Τούμπα, όπου πρώτα σύχναζαν εργάτες οπαδοί του ΠΑΟΚ (φανατικός Παοκτζής ο ιδιοκτήτης του) και αργότερα έγινε φοιτητικό στέκι (στο ομώνυμο διήγημα της συλλογής Τίμημα χωρίς αντίκρισμα).
  3. Ταβέρνα Καφετζίδη στην Άνω Πόλη, πολύ κοντά στη μονή Βλατάδων, τη δεκαετία 1970-1980 (στο διήγημα «Η λύρα» της συλλογής Τίμημα χωρίς αντίκρισμα).
  4. Ταβέρνα «Ο βράχος» στην Αρετσού (στο διήγημα «Ρέκβιεμ για την αιώνια ποίηση» της συλλογής Το χαράμι)[23]

Τα πέριξ:

  1. Το χωριό Χορτιάτης (στο διήγημα «Η λύρα» της συλλογής Τίμημα χωρίς αντίκρισμα και στο μυθιστόρημα Ψυχή μπλε και κόκκινη).
  2. Λαγκαδάς (195 Μοίρα πυραύλων), όπου ο συγγραφέας υπηρέτησε ως στρατιωτικός γιατρός από το 1962-1965 (στο διήγημα «Η έξοδος» της συλλογής Τίμημα χωρίς αντίκρισμα και στο μυθιστόρημα Ψυχή μπλε και κόκκινη).
  3. Το παραθαλάσσιο χωριό Αγγελοχώρι Θεσσαλονίκης ,κοντά στη Μηχανιώνα, με την ξακουστή του Αλατόμπαρα που λειτουργεί μέχρι σήμερα (στο διήγημα «Η αλατόμπαρα» στο Αγγελοχώρι της συλλογής Τίμημα χωρίς αντίκρισμα, όπου ως δομικό στοιχείο του διηγήματος υπάρχουν και δύο πίνακες του ζωγράφου Πάνου Παπανάκου (ένα σχέδιο και μια τέμπερα).
  4. Υπάρχουν επίσης ονόματα δρόμων (Ερμού, Εγνατία, Ίωνος Δραγούμη, Μητροπόλεως, κτλ) τα οποία συνδέονται με σημαντικά ιστορικά γεγονότα όπως τα έζησε ο συγγραφέας (βομβαρδισμοί, διαδηλώσεις, εμφύλιες συμπλοκές, κτλ.)
  5. Τέλος, αναφέρεται και στις δύο πιο γνωστές κλειστές αγορές της Θεσσαλονίκης, το Καπάνι και το Μπεζεστένι (στο Ψυχή μπλε και κόκκινη) καθώς και στα Λαδάδικα (στο ομώνυμο διήγημα της συλλογής Οι γάτες του χειμώνα και άλλα διηγήματα.[24]

Αυτό όμως που χαρακτηρίζει όλη τη Θεσσαλονίκη στο έργο του Σφυρίδη είναι οι αλλαγές που έγιναν στους παραπάνω τόπους της πόλης κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, έτσι ώστε να μην είναι πια αναγνωρίσιμοι οι τόποι αυτοί. Για παράδειγμα από τον παλιό συνοικισμό Χαριλάου με τις μονοκατοικίες και τους κήπους έχει μείνει σήμερα μόνο η παλιά εκκλησία της Οσίας Ξένης και το γήπεδο του Άρη, ενώ τα αμπέλια και τα χέρσα χωράφια του Τόπαλτι έχουν μετατραπεί στον συνοικισμό Ροδοχώρι του Δήμου Συκεών που είναι διάσπαρτος από λαϊκές πολυκατοικίες (στο Ψυχή μπλε και κόκκινη, στο διήγημα «Εσωτερική υπόθεση» της ομώνυμης συλλογής και στη νουβέλα Η ανακομιδή του Χαριλάου).

Η Θεσσαλονίκη στο μυθιστόρημα του Περικλή Σφυρίδη, Ψυχή μπλε και κόκκινη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το ιατρείο του συγγραφέα (όπου βρίσκεται και το ενδιαφέρον αρχείο του): Αλκμήνης 68 με Αδριανουπόλεως 20, Χαριλάου.

Ο Χάρης με χαιρέτησε ευγενικά κι αμέσως ρώτησε για τις ώρες που δέχομαι στο ιατρείο μου, τάχα για να μ’ επισκεφθεί. Αυτό γινόταν κάθε φορά που συναντιόμασταν κι ήταν ή εισαγωγή ή πρόφαση για να με βομβαρδίσει με απορίες για κάποιο πρόβλημα της καρδιάς του που από χρόνια είχε, όπως είχε κι άλλο γιατρό που τον κουράριζε, γιατί στα τριάντα και πλέον χρόνια που διατηρούσα το ιατρείο μου στη γειτονιά, στου Χαριλάου, ζήτημα ήταν αν τον είχα εξετάσει μια ή δυο φορές, που να θυμάμαι. Με μεγάλη, λοιπόν, ανακούφιση του είπα κοφτά, «Το’κλεισα, Χάρη, το μαγαζί, πήρα σύνταξη», αλλά σαν τον είδα να μαραίνεται, «Μπορείς όμως να με ρωτήσεις ό,τι θέλεις», συνέχισα, «Εξάλλου δεν ξεχνώ ποτέ ότι υπήρξα και μαθητής του πατέρα σου». (σελ. 76-77).

Το γήπεδο του Άρη στου Χαριλάου.

Την περίοδο της Δικτατορίας μπορούσε κανείς να βρίζει ή να φωνάζει μόνο μέσα στα γήπεδα, γι’ αυτό και το ποδόσφαιρο γνώρισε πραγματική άνθηση. Αποδέκτες του χαρακτηριστικού ελληνικού υβρεολόγιου ήταν πάντα εκτός από τους παράγοντες και οπαδούς της αντίθετης ομάδας ο διαιτητής και η μάνα του. Άρχισα ,λοιπόν, να συχνάζω στο γειτονικό γήπεδο του Άρη και γρήγορα αναμείχτηκα και στα ποδοσφαιρικά του συλλόγου ως γιατρός της ομάδας. Έτσι, εκτός από βρισιές, έφαγα μερικές φορές και ξύλο εκτός έδρας. (σελ. 278· βλ., επίσης, σελ. 279-282).

Η παλιά εκκλησία της Οσία Ξένης και Αγίου Νεκταρίου στου Χαριλάου.

Ο πατέρας του Χάρη, ο κύριος Σαμακάς, ήταν δάσκαλός μου στο Δημοτικό, στην τρίτη και τέταρτη τάξη, που τα μαθήματά τους έγιναν συνοπτικά στη σχολική περίοδο 1942-1943, την πιο δύσκολη της Κατοχής. Οι Γερμανοί είχαν επιτάξει το σχολειό, το κτίριο όπου παλιότερα στεγαζόταν το Αμερικανικό Κολέγιο «Ανατόλια», και τα μαθήματα γίνονταν στη στενόμακρη εκκλησία της Οσίας Ξένης, επί της οδού Παπαναστασίου, που τότε την έλεγαν Μαραθώνος. Κάθε τάξη είχε και μια γωνιά της εκκλησίας, η δική μας θυμάμαι κατέλαβε τη νοτιοδυτική, ο κύριος Σαμακάς ή σκέτο «κύριος» καθόταν σε καρέκλα κι είχε μπροστά του ένα τραπέζι αντί έδρας, κι εμείς στα στασίδια, καθιστοί όταν ακούγαμε το μάθημα και όρθιοι ή γονατιστοί όταν χρειαζόταν να γράψουμε κάτι ,μετατρέπαμε το κάθισμα σε θρανίο στα λίγα παλιόχαρτα που οι γονείς μας κατόρθωναν να εξοικονομήσουν. Ταυτόχρονα με τα μαθήματα λειτουργούσε κανονικά και η εκκλησία, στο μεσαίο κυρίως ή κεντρικό της κλίτος, που οδηγούσε στην Ωραία Πύλη. Αυτή η συνύπαρξη εκκλησίας και σχολειού· όπου το λιγοστό φως που εισχωρούσε από τα χρωματιστά τζάμια των παραθύρων φώτιζε, με τη βοήθεια και λίγων κεριών, τα υπάρχοντα βιβλία μας, αλλά επίσης και κυρίως το πρόσωπο, την όψη του δασκάλου μας, του κυρίου Σαμακά, που βρισκόταν απέναντί μας και καθώς ήταν ξερακιανός και αδύνατος από την πείνα, εγώ τον μπέρδευα με τις μορφές των αγίων, που ζωντάνευαν μέσα από τις βυζαντινές εικόνες και συμμετείχαν στο μάθημα. (σελ. 77-78· βλ., επίσης, σελ. 128 και 223).

Ο Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης (Πλατεία Αριστοτέλους 4)

«Αφού αποφάσισες να μπλεχτείς με τα σ*ά, κοίταξε τουλάχιστον μη σε πιάσουν κορόιδο, να τα οικονομήσεις», μου ’λεγε ο πατέρας μου λίγο πριν πεθάνει. Και εννοούσε σ*τά το συνδικαλισμό, στον οποίο μετά τη Μεταπολίτευση ρίχτηκα με τα μούτρα ως υποψήφιος πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, ανεξάρτητος από κόμματα, όπως ανεξάρτητοι ήταν κι όλοι οι υποψήφιοι σύμβουλοι του συνδυασμού μου, κάτι που είχα βάλει ως απαραίτητη προϋπόθεση για να τους συμπεριλάβω στο ψηφοδέλτιο. Από την άλλη μεριά, τα κόμματα που ήρθαν με τον ερχομό της δημοκρατίας κάθε άλλο παρά δημοκρατικά ήταν στη συγκρότηση και στις προθέσεις τους, αφού θέλανε καπελωμένους όλους τους συνδικαλιστές γι’ αυτό σαν είδαν ότι κινδύνευαν να χάσουν το δεύτερο σύλλογο της χώρας από κάτι γιατρούς, κυρίως ''ικατζήδες'', που σήκωσαν το δικό τους μπαϊράκι και φώναζαν «Έξω τα κόμματα απ’ το συνδικαλισμό», ανησύχησαν κι αποφάσισαν να συγκροτήσουν όλα μαζί το δικό τους ψηφοδέλτιο, ενιαίο, με στελέχη αναλογικά με τη δύναμη που είχε το κάθε κόμμα στη Βουλή (έτσι είχαν συμφωνήσει ύστερα από πολλούς καβγάδες) κι όλοι έκαναν το σταυρό τους για το θαύμα, δεξιοί, κεντρώοι, πασόκοι και αριστεροί σ’ ένα ντορβά ή ψηφοδέλτιο, χωρίς πρόγραμμα ή έστω κάποια συμφωνία πάνω στα ιατρικά προβλήματα, παρά μόνο με σκοπό να τσακίσουν τον ελεύθερο συνδικαλισμό στη γέννησή του. Τους χρειαζόταν όμως ένα κάποιο σύνθημα και συμφώνησαν όλοι να χτυπήσουν εμένα ρίχνοντάς μου τη ρετσινιά του χουντικού. Εγώ όμως είχα την υποστήριξη όλων ανεξαιρέτως των γιατρών του ΙΚΑ και των νέων και καταπιεσμένων νοσοκομειακών που αμείβονταν με γλίσχρους μισθούς ή ήταν και άμισθοι ακόμα, μαζί μου και οι ειδικευόμενοι που δούλευαν σαν είλωτες χωρίς αμοιβή, δίχως ένα πιάτο φαΐ να δικαιούνται, γι’ αυτό σάρωσα στις εκλογές κι όχι μόνο βγήκα ο ίδιος πρόεδρος, αλλά εκλέχτηκαν σύμβουλοι κι όλοι οι δικοί μου, αφού τα κόμματα δεν κατόρθωσαν να βγάλουν για δείγμα ούτε έναν δικό τους. (σελ. 318-319· βλ., επίσης, σελ. 319-321).

Το Αμερικάνικο Κολέγιο (Ανατόλια)

Θυμάμαι πως το Διοικητικό Συμβούλιο του Κολεγίου ζήτησε να γνωρίσει το φτωχό καμάρι τους, δηλαδή εμένα, που θα με σπούδαζαν ρεφενέ. Φόρεσα λοιπόν τα καλά μου ρούχα το παντελόνι πάντα κοντό, παντελονάκι και παρουσιάστηκα στο εντευκτήριο του συλλόγου τους, που βρισκόταν και βρίσκεται ακόμα κοντά στο μικρό Καράμπουρνου ή Καραμπουρνάκι. Μου φέρθηκαν φιλικά κι αφού με κέρασαν πορτοκαλάδα, άρχισαν τις ερωτήσεις για την οικογενειακή μου κατάσταση και για το ποιο Δημοτικό σχολείο είχα τελειώσει. Τους είπα ότι ανήκω στους πρώτους αποφοίτους του «Κοραή» κι αμέσως, για να μην υπάρξει παρεξήγηση, συμπλήρωσα ότι εκεί σπούδασα με υποτροφία. Τους μίλησα για τους δασκάλους μου στον «Κοραή», που θα τους είχα τώρα καθηγητές στο Κολέγιο, δίνοντας στα λεγόμενά μου τη βεβαιότητα ότι εγώ πλέον θα ήμουν ο εκλεκτός της υποτροφίας τους, γιατί μέχρι την τελευταία στιγμή φοβόμουνα μήπως και κάτι πάει στραβά και μ’ απορρίψουν. Όταν τέλειωσα  την ακρόαση ή δοκιμασία μου έδωσαν διά χειραψίας συγχαρητήρια κι ο πρόεδρος, «Είμαστε βέβαιοι πως θα μας κάνεις υπερήφανους», μου είπε. Γυρίζοντας με τα πόδια στο σπίτι δεν έτρεχα, δεν πετούσα από χαρά. Κάτι από την πίκρα του ζητιάνου είχε σταλάξει μέσα μου. (σελ. 140-141· βλ., επίσης, σελ. 78, 99, 184, 185-187, 188, 189, 200, 202, 208, 213, 219-220, 245).

Το Τόπαλτι (Συκιές)

Το σπίτι που γεννήθηκα ήταν ένα μικρό προσφυγικό κατάλυμα· δύο δωμάτια, μια στενόχωρη σάλα και κουζίνα. Μόνο τα δυο δωμάτια είχαν ξύλινο πάτωμα, η σάλα και η κουζίνα χώμα. Το αποχωρητήριο ήταν έξω, καμιά εικοσαριά βήματα μακριά, δίπλα στο αχούρι, αλλά δεν είχαμε ζώα, παρά μόνο λίγες κότες, κι έτσι το χρησιμοποιούσαμε σαν πρόχειρη αποθήκη. Έμπαζε από παντού, αφού ήταν χτισμένο με πέτρες και λάσπη, κι η πόρτα του σκέτη σκουριασμένη λαμαρίνα. Κάθε φορά που πήγαινα στο «μέρος» έτσι το λέγαμε για το χοντρό μου, έπρεπε να σημαδεύω την τρύπα καθισμένος αλά τούρκα, γιατί αν δεν τα κατάφερνα με μάλωνε η μάνα μου, αφού έπρεπε να κουβαλήσει έναν επιπλέον κουβά νερό από τη βρύση της γειτονιάς για να το καθαρίσει. Κι επειδή φαίνεται πως δεν ήμουν ο μόνος που δεν ήμουν καλός στο σημάδι, αυτό το κουβάλημα, αποκλειστικό καθήκον της μάνας μου, αφού οι άντρες δεν ανακατεύονταν στις δουλειές του σπιτιού ούτε κι αν επρόκειτο να καθαρίσουν τα σ*τά τους, κι επειδή νερό χρειαζόταν και για τη λάτρα του σπιτιού, το πλύσιμο ή το λούσιμο με ζεματιστό νερό και πράσινο σαπούνι όλης της οικογένειας στη σάλα, όπου τ’ απόνερα δημιουργούσαν λάσπη στο πάτωμα, αυτό το κουβάλημα του νερού με δυο κουβάδες, έναν στο κάθε χέρι, ήταν η αιτία που η μικροκαμωμένη μάνα μου απέβαλε την αδελφή μου […]. Σ’ αυτό λοιπόν το σπίτι γεννήθηκα, στο Τόπαλτι, που τώρα λέγεται Ροδοχώρι, και για πολλά χρόνια ήταν το κέντρο της οικογένειας, του κόσμου μου, ακόμα κι αφού φύγαμε, όταν συμπλήρωσα τα τέσσερά μου χρόνια, τότε που ο πατέρας μου χρεώθηκε ως το λαιμό κι αγόρασε με δόσεις μια μονοκατοικία στην άλλη άκρη της Θεσσαλονίκης, στου Χαριλάου, εκεί που κρύβαμε το θείο Ηρακλή κι αργότερα το θείο Πλάτωνα. (σελ. 17-18· βλ., επίσης, σελ. 35, 41, 43, 51, 55, 92-93, 149, 153, 156-158, 165, 209, 230-232, 244, 247, 330).

Σήμερα ο Περικλής Σφυρίδης ζει στην οδό Λεωνίδου 19, στου Χαριλάου. Για περισσότερες αναφορές βλ. το γενικό φυλλάδιο: «Τόποι της Θεσσαλονίκης στο έργο του Περικλή Σφυρίδη».

Συγγραφικό έργο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ποίηση
  • Περιστάσεις, Θεσσαλονίκη 1974
  • Αντιπαροχή, Θεσσαλονίκη 1978
  • Τα ερωτικά, Θεσσαλονίκη, Ιανός, 2013
Πεζογραφία
  • Η αφίσα, Θεσσαλονίκη, Εγνατία, 1977
  • Χωρίς αντίκρισμα,Θεσσαλονίκη, Διαγώνιος, 1980
  • Το τίμημα, Θεσσαλονίκη, Διαγώνιος, 1982
  • Κούφια λόγια, Θεσσαλονίκη, Διαγώνιος, 1984. Δεύτερη έκδοση: Αθήνα, Καστανιώτης, 1990
  • Τίμημα χωρίς αντίκρισμα, Θεσσαλονίκη, Διαγώνιος, 1986. Τρίτη έκδοση: Αθήνα, Καστανιώτης, 1993
  • Μισθός ανθυπιάτρου, Αθήνα, Υάκινθος, 1987. Δεύτερη έκδοση: Παιανία, Μπιλιέτο, 1995
  • Από πρώτο χέρι, Αθήνα, Καστανιώτης, 1989. Δεύτερη έκδοση: 1990
  • Χαράμι,Αθήνα, Καστανιώτης, 1992
  • Ψυχή μπλε και κόκκινη, Αθήνα, Καστανιώτης, 1996. Δεύτερη έκδοση: 1996
  • Οι γάτες του χειμώνα και άλλα διηγήματα, Αθήνα, Καστανιώτης, 1996
  • Σε πρώτο πρόσωπο. Αυτοσχόλιο πνευματικής πορείας, Παιανία, Μπιλιέτο, 1999
  • Μεταμόσχευση νεφρού, Αθήνα, Καστανιώτης, 2000
  • Η ψυχή του μπάρμπα Αντρέα αναβλύζει, Παιανία, Μπιλιέτο, 2001
  • Εσωτερική υπόθεση, Αθήνα, Καστανιώτης, 2002
  • Διηγήματα 1997-2002, Αθήνα, Καστανιώτης, 2005
  • Στη μνήμη του Αλμπέρτου Ναρ και του άλλου Αλμπέρτου, Παιανία, Μπιλιέτο, 2006
  • Το πάρτι και άλλα διηγήματα, Αθήνα, 2001
  • Ο Αδαμάκος, Παιανία, Μπιλιέτο, 2012
  • Τα Ερωτικά διηγήματα, Θεσσαλονίκη, Ιανός, 2013
  • Ψυχή μπλε και κόκκινη, Αθήνα, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2013
  • Ζωοφιλικά. Μια μαρτυρία και δώδεκα διηγήματα, Αθήνα, Βιβλιοπωλείο της εστίας, 2014
Μελέτες
  • Οι καλλιτέχνες της Διαγωνίου, Θεσσαλονίκη, Διαγώνιος, 1985
  • Δώδεκα ζωγράφοι της Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1986 και 1998
  • Πεζογράφοι της Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη, Τραμάκια, 1992
  • Χριστιανόπουλος-Καβάφης: Αποκλίσεις σε βίους παράλληλους, Θεσσαλονίκη, Τραμάκια,1993
  • Παραφυάδες. Κείμενα λογοτεχνίας και βιβλιοκρισίες 1979- 1998, Αθήνα, Καστανιώτης, 1998
  • Εν Θεσσαλονίκη: 13 σύγχρονοι πεζογράφοι, Θεσσαλονίκη, Ιανός 2001
  • Εν Θεσσαλονίκη: Καλλιτέχνες και Εκθέσεις, Θεσσαλονίκη, Ιανός, 2002
  • Παραφυάδες ΙΙ, Αθήνα, Καστανιώτης, 2008
  • Παραφυάδες ΙΙΙ. Κείμενα λογοτεχνίας και βιβλιοκρισίες 2009-2013, Αθήνα, Βιβλιοπωλείο της Εστίας, 2015
Ανθολογίες
  • Saloniki erzählt: Prosaschriftsteller der Nachkriegszeit in Thessaloniki, Κολωνία 1989
  • Ένδον Πόλη, Θεσσαλονίκη 1989
  • Επτά διηγηματογράφοι της Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1993
  • Εχεδώρου διηγήσεις, Θεσσαλονίκη 1996
  • Echedorus Tales, Θεσσαλονίκη 1997
  • Εν Θεσσαλονίκη. 13 σύγχρονοι πεζογράφοι, Θεσσαλονίκη, Ιανός, 2001
  • Εν Θεσσαλονίκη. Καλλιτέχνες και Εκθέσεις, Θεσσαλονίκη, Ιανός, 2002
  • Διηγήματα 1977-2002, Αθήνα 2005

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, Περικλής Σφυρίδης
  2. Σφυρίδης, Περικλής (επιμ.) (2003). Η ποίηση της Θεσσαλονίκης στον 20ό αιώνα. Θεσσαλονίκη: Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης. ISBN 9608756804. 
  3. Σφυρίδης, Περικλής (επιμ.) (2006). Φυτώρια λογοτεχνίας στη Θεσσαλονίκη. Τα λογοτεχνικά περιοδικά της πόλης στον 20ό αιώνα. Θεσσαλονίκη: Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης. ISBN 960-87568-2-0. 
  4. Σφυρίδης, Περικλής. Σταυρακοπούλου, Σωτηρία (επιμ.) (2009). Η κριτική και οι κριτικοί της Θεσσαλονίκης στον 20ό αιώνα. Θεσσαλονίκη. 
  5. Sfyridis, Periklis. Eideneier, Niki (Hrsg.) (1989). Saloniki Erzahlt. Koln: Romiosini. ISBN 3-923 728-38-7. 
  6. Sfyridis, Periklis (1997). Echedorus Tales. Thessaloniki: Community of Kalohori. 
  7. Sfyridis, Periklis (2012). Een orgaan uit India. Niederlande. ISBN 978-90-8954-452-0. 
  8. Ζήρας, Αλέξης (2000). Η πεζογραφία του Περικλή Σφυρίδη. Αυτοβιογραφικός λόγος και μυθοπλασία. Αθήνα: Μπιλιέτο. 
  9. Μουλλάς, Παναγιώτης (2001). "Περικλής Σφυρίδης. Μια παρουσίαση" , στον τόμο Εν Θεσσαλονίκη,13 σύγχρονοι πεζογράφοι. Θεσσαλονίκη: Ιανός. 
  10. Γκρης, Ηλίας (2004). Ο Περικλής Σφυρίδης χωρίς περιστροφές, Εισαγωγικός λόγος και συνομιλία. Θεσσαλονίκη: Ιανός. 
  11. Γούτας, Παναγιώτης (2010). Αποκούμπι στην κουβέντα με τον Περικλή Σφυρίδη. Αθήνα: Μπιλιέτο. 
  12. Σταυρακοπούλου, Σωτηρία (2011). Περικλής Σφυρίδης. Ο πεζογράφος και η κριτική για το έργο του. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της "ΕΣΤΙΑΣ". 
  13. Σφυρίδης, Περικλής (1996). Ψυχή μπλε και κόκκινη. Αθήνα: Καστανιώτης, σελ. 324. ISBN 960-03-1475-6. 
  14. Σφυρίδης, Περικλής (2002). Εσωτερική υπόθεση. Αθήνα: Καστανιώτης, σελ. 173. ISBN 960-03-3351-3. 
  15. στην οδό Μυστακίδου 3
  16. Σφυρίδης, Περικλής (2013). Ανακομιδή του Χαριλάου. Παιανία: Μπιλιέτο, σελ. 31. ISBN 360-7805-28-20. 
  17. Σφυρίδης, Περικλής (2001). Η ψυχή του μπάρμπα Αντρέα αναβλύζει. Παιανία: Μπιλιέτο, σελ. 12. ISBN 10053288. 
  18. Σφυρίδης, Περικλής (1995). Μισθός Ανθυπιάτρου. Παιανία: Μπιλιέτο (Β' έκδοση), σελ. 126. ISBN 96085367-2-1. 
  19. σημερινό Ινστιτούτο Γκαίτε
  20. Σφυρίδης, Περικλής (2011). Το πάρτι και άλλα διηγήματα. Αθήνα: Εστία, σελ. 169. ISBN 978-960-05-1522-0. 
  21. Σφυρίδης, Περικλής (2000). Μεταμόσχευση νεφρού. Αθήνα: Καστανιώτης, σελ. 223. ISBN 960-03-2662-2. 
  22. Σφυρίδης, Περικλής (1986). Τίμημα χωρίς αντίκρισμα. Θεσσαλονίκη: Διαγώνιος. 
  23. Σφυρίδης, Περικλής (1992). Χαράμι. Αθήνα: Καστανιώτης, σελ. 121. ISBN 960-03-0925-6. 
  24. Σφυρίδης, Περικλής (1998). Οι γάτες του χειμώνα και άλλα διηγήματα. Αθήνα: Καστανιώτης, σελ. 152. ISBN 960-03-2210-4.