Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κρανιακά νεύρα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Τα κρανιακά νεύρα στην κάτω επιφάνεια του εγκεφάλου.
Το εγκεφαλικό στέλεχος (οβελιαία απεικόνιση), με τους πυρήνες των κρανιακών νεύρων και τις οδούς που φαίνονται με κόκκινο χρώμα.

Τα κρανιακά ή εγκεφαλικά νεύρα αποτελούν 12 ζεύγη νεύρων (εγκεφαλικές συζυγίες) που αναδύονται από τον τελικό εγκέφαλο και το εγκεφαλικό στέλεχος, σε αντιδιαστολή με τα νωτιαία νεύρα που αναδύονται από τα τμήματα του νωτιαίου μυελού.[1][2] Συνάπτονται με την κοιλιακή επιφάνεια του εγκεφάλου, με εξαίρεση την 4η εγκεφαλική συζυγία (τροχιλιακό νεύρο), η οποία αναδύεται από τη ραχιαία επιφάνεια του στελέχους.[3] Εκτός από τη 10η και 11η εγκεφαλική συζυγία (πνευμονογαστρικό και παραπληρωματικό νεύρο αντίστοιχα), τα κρανιακά νεύρα εξυπηρετούν κατά κύριο λόγο την αισθητική και κινητική νεύρωση της κεφαλής και του τραχήλου.[4][5] Η έξοδος/είσοδός τους στο κρανίο γίνεται διαμέσου των τρημάτων της βάσης του κρανίου.

Υπάρχουν συμβατικά δώδεκα ζεύγη κρανιακών νεύρων, τα οποία περιγράφονται με τους λατινικούς αριθμούς I–XII. Μερικοί θεωρούν ότι υπάρχουν δεκατρία ζεύγη κρανιακών νεύρων, συμπεριλαμβανομένου του μη ζευγαρωμένου κρανιακού νεύρου μηδέν. Η αρίθμηση των κρανιακών νεύρων βασίζεται στη σειρά με την οποία αναδύονται από τον τελικό εγκέφαλο και το εγκεφαλικό στέλεχος, από μπροστά προς τα πίσω.[6]

Τα τερματικά νεύρα (0), τα οσφρητικά νεύρα (I) και τα οπτικά νεύρα (II) αναδύονται από τον τελικό εγκέφαλο και τα υπόλοιπα δέκα ζεύγη προέρχονται από το εγκεφαλικό στέλεχος, που είναι το κατώτερο μέρος του εγκεφάλου.[1]

Τα κρανιακά νεύρα θεωρούνται συστατικά του περιφερικού νευρικού συστήματος (ΠΝΣ),[1] αν και σε δομικό επίπεδο τα οσφρητικά (I), τα οπτικά (II) και τα τρίδυμα (V) νεύρα θεωρούνται με μεγαλύτερη ακρίβεια μέρος του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ).[7]

Τυπικά, οι άνθρωποι θεωρούνται ότι έχουν δώδεκα ζεύγη κρανιακών νεύρων (I–XII), με το τερματικό νεύρο (0) να έχει προστεθεί πιο πρόσφατα.[6][8] Τα νεύρα είναι: το οσφρητικό νεύρο (I), το οπτικό νεύρο (II), το οφθαλμοκινητικό νεύρο (III), το τροχιλιακό νεύρο (IV), το τρίδυμο νεύρο (V), το απαγωγό νεύρο (VI), το προσωπικό νεύρο (VII), το στατικοακουστικό νεύρο (VIII), το γλωσσοφαρυγγικό νεύρο (ΙΧ), το πνευμονογαστρικό νεύρο (Χ), το παραπληρωματικό νεύρο (XI), και το υπογλώσσιο νεύρο (ΧΙΙ).[9]

# Ονομασία Κατηγορία Θέση ανάδυσης/είσδυσης Πυρήνες Λειτουργία
Ι Οσφρητικό νεύρο Αισθητικό Παροσφρητική άλως, περιαμυγδαλοειδής φλοιός Μετάδοση της αίσθησης της όσφρησης
ΙΙ Οπτικό νεύρο Αισθητικό Πυρήνας έξω γονατώδους σώματος Μετάδοση των οπτικών πληροφοριών
ΙΙΙ Κοινό κινητικό νεύρο Κινητικό (κυρίως) Μεσοσκελιαίος βόθρος (μεσεγκέφαλος) Πυρήνας κοινού κινητικού, πυρήνας Edinger-Westphal Νεύρωση ανελκτήρα άνω βλεφάρου, άνω, έσω, κάτω ορθού και κάτω λοξού μυών του οφθαλμικού βολβού. Εξυπηρέτηση των περισσότερων κινήσεων του βολβού και της έλξης προς τα επάνω του άνω βλεφάρου.
ΙV Τροχιλιακό νεύρο Κινητικό Ραχιαία επιφάνεια στελέχους (μεσεγκέφαλος) Πυρήνας τροχιλιακού νεύρου Νεύρωση άνω λοξού μυός του οφθαλμικού βολβού
V Τρίδυμο νεύρο Μικτό Πλάγια επιφάνεια γέφυρας Κύριος αισθητικός πυρήνας του τριδύμου, Νωτιαίος πυρήνας του τριδύμου, Μεσεγκεφαλικός πυρήνας του τριδύμου, Κινητικός πυρήνας του τριδύμου Αισθητική νεύρωση προσώπου και κινητική νεύρωση μυών μάσησης
VI Απαγωγό νεύρο Κινητικό Οπίσθια γεφυρική αύλακα (γέφυρα) Πυρήνας απαγωγού νεύρου Νεύρωση έξω ορθού μυός του οφθαλμικού βολβού
VII Προσωπικό νεύρο Μικτό (Η αισθητική μοίρα του νεύρου σχηματίζει το διάμεσο νεύρο) Υπερελαϊκό βοθρίο (γέφυρα) Κινητικός πυρήνας προσωπικού, Άνω σιαλικός πυρήνας, Πυρήνας της μονήρους δεσμίδας Νεύρωση των μιμικών μυών του προσώπου, αίσθηση της γεύσης από τα πρόσθια 2/3 της γλώσσας, εκκριτική νεύρωση των σιελογόνων αδένων εκτός της παρωτίδας και του δακρυικού αδένα
VIII Στατικοακουστικό νεύρο Αισθητικό Υπερελαϊκό βοθρίο (γέφυρα),επί τα εκτός του προσωπικού νεύρου Κοχλιακοί και Αιθουσαίοι πυρήνες Αίσθηση της ακοής και της θέσης στο χώρο (ισορροπία, περιστροφή)
IX Γλωσσοφαρυγγικό νεύρο Μικτό Οπίσθια παρελαϊκή αύλακα (προμήκης) Μικτός ή κοιλιακός πυρήνας, Κάτω σιαλικός πυρήνας, Πυρήνας της μονήρους δεσμίδας Αίσθηση της γεύσης από το οπίσθιο 1/3 της γλώσσας, εκκριτική νεύρωση παρωτίδας, νεύρωση βελονοφαρυγγικού μυ
X Πνευμονογαστρικό νεύρο Μικτό Οπίσθια παρελαϊκή αύλακα (προμήκης) Μικτός ή κοιλιακός πυρήνας, Ραχιαίος πυρήνας του πνευμονογαστρικού, Πυρήνας της μονήρους δεσμίδας Νεύρωση των μυών του λάρυγγα και του φάρυγγα, παρασυμπαθητικήνεύρωση των θωρακικών και κοιλιακών σπλάγχνων μέχρι τη σπληνική καμπή, αίσθηση της γεύσης από την επιγλωττίδα. Εξυπηρέτηση της κατάποσης και της φώνησης.
ΧΙ Παραπληρωματικό νεύρο Κινητικό Η προμηκική το μοίρα από την οπίσθια παρελαϊκή αύλακα και η νωτιαία του μοίρα από την αυχενική μοίρα του νωτιαίου μυελού Μικτός ή κοιλιακός πυρήνας (προμηκική μοίρα), Νωτιαίος πυρήνας του παραπληρωματικού (νωτιαία μοίρα) Νεύρωση του στερνοκλειδομαστοειδούς και του τραπεζοειδούς μυ.
ΧΙΙ Υπογλώσσιο νεύρο Κινητικό Πρόσθια παρελαϊκή αύλακα (προμήκης) Πυρήνας του υπογλωσσίου Νεύρωση μυών της γλώσσας και των κάτωθεν του υοειδούς μυών

Οι παθήσεις των κρανιακών νεύρων, επίσης γνωστές ως κρανιακές νευροπάθειες, επηρεάζουν τα 12 ζεύγη κρανιακών νεύρων που συνδέουν τον εγκέφαλο με την κεφαλή, τον αυχένα και τον κορμό. Αυτές οι παθήσεις μπορούν να προκαλέσουν μια σειρά συμπτωμάτων, όπως οπτικές διαταραχές, αδυναμία στο πρόσωπο, πόνο και αισθητηριακές αλλαγές. Συνηθισμένα παραδείγματα περιλαμβάνουν την παράλυση Bell, τη νευραλγία τριδύμου και την μικροαγγειακή πάρεση κρανιακών νεύρων.[10]

Τύποι παθήσεων κρανιακών νεύρων

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Παράλυση Bell: Αυτή η πάθηση επηρεάζει το προσωπικό νεύρο (έβδομο κρανιακό νεύρο), προκαλώντας αδυναμία ή παράλυση στο πρόσωπο.[11]
  • Nευραλγία τριδύμου: Αυτή η πάθηση επηρεάζει το τρίδυμο νεύρο (πέμπτο κρανιακό νεύρο) και προκαλεί έντονο, οξύ πόνο στο πρόσωπο.[12][13]
  • Μικροαγγειακή πάρεση κρανιακών νεύρων: Αυτός ο τύπος συχνά επηρεάζει τα κρανιακά νεύρα που ελέγχουν τους οφθαλμικούς μύες (τρίτο, τέταρτο και έκτο νεύρο) και συνδέεται με παθήσεις όπως ο διαβήτης και η υψηλή αρτηριακή πίεση.[11]
  • Πάρεση τρίτου, τέταρτου και έκτου νεύρου: Αυτές αφορούν συγκεκριμένα τα νεύρα που ελέγχουν την κίνηση των ματιών.[10][14]
  • Άλλες παθήσεις: Η αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση (ALS), το εγκεφαλικό επεισόδιο, η τραυματική εγκεφαλική βλάβη και ορισμένες λοιμώξεις μπορούν επίσης να επηρεάσουν τα κρανιακά νεύρα.[2]

Οι παθήσεις των κρανιακών νεύρων μπορούν να προκύψουν από μια ποικιλία υποκείμενων αιτιών, όπως λοιμώξεις, τραυματισμούς και αγγειακά προβλήματα. Αυτές οι παθήσεις μπορούν να επηρεάσουν ένα ή περισσότερα κρανιακά νεύρα, οδηγώντας σε μια σειρά συμπτωμάτων ανάλογα με τα συγκεκριμένα νεύρα που εμπλέκονται.[12][15][16] Tα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν προβλήματα όρασης, πόνο ή μούδιασμα στο πρόσωπο, απώλεια ακοής, δυσκολία στην κατάποση και μυϊκή αδυναμία ή παράλυση. Συγκεκριμένα συμπτώματα μπορεί να ποικίλλουν σημαντικά, από συσπάσεις του προσώπου και ίλιγγο έως απώλεια όσφρησης ή γεύσης.[15][17][18]

Οι παθήσεις των κρανιακών νεύρων μπορούν να διαγνωστούν μέσω ενός συνδυασμού κλινικής εξέτασης, απεικονιστικών εξετάσεων και μερικές φορές εξετάσεων νευρικής αγωγιμότητας (λέγονται ηλεκτρονευρογράφημα). Η αντιμετώπιση ποικίλλει ανάλογα με την υποκείμενη αιτία και μπορεί να περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή, χειρουργική επέμβαση (όπως μικροαγγειακή αποσυμπίεση) ή φυσικοθεραπεία. Η διαχείριση υποκείμενων παθήσεων όπως ο διαβήτης ή η υπέρταση είναι επίσης ζωτικής σημασίας.[11][19][20]

Παθήσεις κρανιακών νεύρων και εμφανείς οδοί[14]
Όνομα κρανιακού νεύρου Κύριες δυσλειτουργίες Κάλυψη του ΚΝΣ Κάλυψη βάσης κρανίου Κάλυψη προσώπου και λαιμού
Ι: Οσφρητικό Ανοσμία Πρόσθιος εγκέφαλος (τελεγκέφαλος): οσφρητικές οδοί, βολβοί και ταινίες (οσφρητικό σύστημα). Άγκιστρο, παραιπποκάμπεια έλικα και έλικα προσαγωγίου. Πρόσθια βάση κρανίου: ηθμοειδές οστό Ρινικός βλεννογόνος
ΙΙ: Οπτικό νεύρο Απώλεια όρασης

Προχιασματική: μονοπλευρική ανοψία

Χιασματική: αμφικροταφική ημιανοψία

Οπισθοχιασματική: ομώνυμη ημιανοψία

 Πρόσθιος εγκέφαλος: οπτική ακτινοβολία, χίασμα, πλάγια γονατώδη σώματα, ινιακές πληκτραίες αύλακες Πρόσθια βάση κρανίου: οπτικός πόρος Κόγχη: αμφιβληστροειδής χιτώνας
ΙΙΙ: Κοινό κινητικό νεύρο Οφθαλμοκινητική παράλυση, βλεφαρόπτωση, μυδρίαση Μεσεγκέφαλος: μέσος κρανιακός βόθρος Μέση βάση κρανίου: σπηλαιώδης κόλπος, υπερκόγχια σχισμή Κόγχη: οφθαλμικοί μύες (άνω ορθός, έσω ορθός, κάτω ορθός, κάτω λοξός), ανελκτήρας μυς του βλεφάρου, ακτινωτός μυς
IV: Τροχιλιακό νεύρο Πάρεση τροχιλιακού νεύρου (ή πάρεση του άνω λοξού μυός) Μεσεγκέφαλος: τετράδυμο πέταλο Μέση βάση κρανίου: σπηλαιώδης κόλπος, άνω οφθαλμική σχισμή Κόγχη: τροχιλιακός μυς
V: Τρίδυμο νεύρο Αναισθησία προσώπου

Νευραλγία τριδύμου

 Γέφυρα: πρόσθια πλάγια Μέση βάση κρανίου: σπηλαιώδης κόλπος.

V1: υπερκόγχιο σχίσμα V2: στρογγυλό τρήμα V3: ωοειδές τρήμα

 Πρόσωπο

V1: πρόσθιος εγκέφαλος (τελεγκέφαλος)

V2: ζυγωματικά

V3: Γνάθος, αισθητηριακή γλώσσα (2/3 προσθ.)

VI: Απαγωγό νεύρο Πάρεση απαγωγού νεύρου Γεφυροπρομηκική αύλακα (προσθ.) Μέση βάση κρανίου: σπηλαιώδης κόλπος, άνω οφθαλμική σχισμή Κόγχη: απαγωγός μυς
VII: Προσωπικό νεύρο Παράλυση του προσώπου (ή παρεση προσωπικού νεύρου)

Σπασμός ημιπροσώπου

 Γεφυροπρομηκική αύλακα (οπισθ.) Οπίσθια βάση κρανίου: έσω ακουστικός πόρος, βελονομαστοειδές τρήμα Μύες του προσώπου, δακρυϊκοί και σιελογόνοι αδένες
VIII: Στατικοασκουστικό νεύρο Απώλεια ακοής, εμβοές, ζάλη Γεφυροπρομηκική αύλακα (οπίσθ.) Οπίσθια βάση κρανίου: έσω ακουστικός πόρος Έσω ους: κοχλίας και ημικυκλικά κανάλια
IX: Γλωσσοφαρυγγικό νεύρο Αγευσία, δυσφαγία, αναισθησία στο λαιμό Γλωσοφαρυγγική νευραλγία Μυελός: οπίσθια παρελαϊκή αύλακα Οπίσθια βάση κρανίου: σφαγιτιδικό τρήμα Βελονοφαρυγγικός μυς, αισθητήρια γλώσσα (1/3 οπισθ.)
X: Πνευμονογαστρικό νεύρο Δυσφαγία, δυσφωνία Μυελός: οπίσθια παρελαϊκή αύλακα Οπίσθια βάση κρανίου: σφαγιτιδικό τρήμα Φαρυγγικός μυς
XI: Παραπληρωματικό νεύρο Βλάβη στην περιστροφή της κεφαλής, ανύψωση της ωμοπλάτης Μυελός: οπίσθια παρελαϊκή αύλακα, πλάγια αυχενική μοίρα Οπίσθια βάση κρανίου: σφαγιτιδικό τρήμα Στερνοκλειδομαστοειδής, τραπεζοειδής μυς.
XII: Υπογλώσσιο νεύρο Παράλυση της γλώσσας (ή πάρεση υπογλώσσιου νεύρου) Μυελός: πρόσθια παρελαϊκή αύλακα Οπίσθια βάση κρανίου: υπογλώσσιο κανάλι Μύες της γλώσσας
  1. 1 2 3 Vilensky, Joel· Robertson, Wendy· Suarez-Quian, Carlos (2015). The Clinical Anatomy of the Cranial Nerves: The Nerves of "On Olympus Towering Top". Ames, Iowa: Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-118-49201-7.
  2. 1 2 «What Are Cranial Nerves?». Cleveland Clinic (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Απριλίου 2025.
  3. ↑ Kim, Seung Y.· Motlagh, Mahsaw (2025). Neuroanatomy, Cranial Nerve 4 (Trochlear). Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
  4. ↑ Libreros-Jiménez, Hugo M.; Manzo, Jorge; Rojas-Durán, Fausto; Aranda-Abreu, Gonzalo E.; García-Hernández, Luis I.; Coria-Ávila, Genaro A.; Herrera-Covarrubias, Deissy; Pérez-Estudillo, César A. και άλλοι. (2024-03). «On the Cranial Nerves». NeuroSci 5 (1): 8–38. doi:10.3390/neurosci5010002. ISSN 2673-4087. PMID 39483811. PMC 11523702. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11523702/.
  5. ↑ Standring, Susan (2008). Gray's Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice. Churchill Livingstone/Elsevier. ISBN 978-0-8089-2371-8.
  6. 1 2 Kandel, Eric R. (2013). Principles of neural science(5 ed.). Appleton and Lange: McGraw Hill. pp. 1019–1036. ISBN 978-0-07-139011-8.
  7. ↑ Board Review Series – Neuroanatomy, Fourth Edition, Lippincott Williams & Wilkins, Maryland 2008, p. 177. (ISBN 978-0-7817-7245-7).
  8. ↑ Sonne, James· Reddy, Vamsi (2025). Neuroanatomy, Cranial Nerve 0 (Terminal Nerve). Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
  9. ↑ Λογοθέτης, Ιωάννης. «Τα κρανιακά νεύρα – Aνατομικά στοιχεία, μέθοδος εξέτασης, διαταραχές λειτουργίας και εντοπιστική διαγνωστική» (PDF). www.vasiliadis-books.gr. Ανακτήθηκε στις 20 Απριλίου 2025.
  10. 1 2 «Multiple Cranial Neuropathies». hopkinsmedicine.org. Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2025.
  11. 1 2 3 «Cranial Neuropathies». Cedars-Sinai (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2025.
  12. 1 2 Wang, Ernest E. (1 Ιανουαρίου 2013). Adams, James G., επιμ. 95 - Cranial Nerve Disorders. Philadelphia: W.B. Saunders. σελίδες 818–829.e1. ISBN 978-1-4377-3548-2.
  13. ↑ Cruccu, G.· Bonamico, L. H. (1 Ιανουαρίου 2010). Aminoff, Michael J., επιμ. Chapter 56 - Cranial neuralgias. Headache. 97. Elsevier. σελίδες 663–678.
  14. 1 2 Krainik, Alexandre· Casselman, Jan W. (15 Φεβρουαρίου 2020). «Table 12.1, [Cranial nerves disorders and apparent routes]». www.ncbi.nlm.nih.gov (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2025.
  15. 1 2 «Overview of the Cranial Nerves - Brain, Spinal Cord, and Nerve Disorders». MSD Manual Consumer Version (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2025.
  16. ↑ «Cranial Neuropathies». www.stanfordchildrens.org (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2025.
  17. ↑ «Nerve damage». Canadian Cancer Society. Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2025.
  18. ↑ «Cranial Nerve Disorders | UPMC | Pittsburgh, PA». UPMC | Life Changing Medicine (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2025.
  19. ↑ Casselman, Jan W.· Krainik, Alexandre (2024). Hodler, Juerg, επιμ. Evaluation of Patients with Cranial Nerve Disorders. IDKD Springer Series. Cham (CH): Springer. ISBN 978-3-031-50674-1.
  20. ↑ «Cranial Nerve Disorders: Causes, Symptoms, and Treatment». Narayana Health. Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2025.
  1. Werner Kahle, Εγχειρίδιο Ανατομικής του Ανθρώπου - τόμος 3, Νευρικό σύστημα και αισθητήρια όργανα, Ιατρικές εκδόσεις Λίτσας
  2. Π. Γιγής, Γ. Παρασκευάς,Νευροανατομία - Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, University Studio Press
  3. Michael M. Nikoletseas, "Cranial Nerves for Medical Students: With Clinical Correlations", 2010. ISBN=1453812946
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Κρανιακά_νεύρα&oldid=11359869"