Κοιλάδα του Αράν

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 42°43′21″N 0°50′14″E / 42.72250°N 0.83722°E / 42.72250; 0.83722

Η θέση της Κοιλάδας της Αράν στην Καταλονία.

Η Κοιλάδα της Αράν (στα Αρανικά και επίσημα Val d'Aran, στα Καταλανικά Vall d'Aran και στα Ισπανικά Valle de Arán) είναι επαρχία της Καταλονίας που περιλαμβάνει την ομώνυμη κοιλάδα των Πυρηναίων και έχει πρωτεύουσά της την Βιέγια ε Μιζάραν. Από το 1990 χαρακτηρίζεται από ένα ιδιαίτερο διοικητικό καθεστώς, καθώς διοικείται από το Γενικό Συμβούλιο της Αράν (Conselh Generau d'Aran), που είναι αυτόνομο σε σχέση με τη Ζενεραλιτάτ. Είναι η χώρα της αρανικής γλώσσας, οξιτανικής διαλέκτου που είναι και η επίσημη γλώσσα της μαζί με τα Καταλανικά και τα Ισπανικά. Ο πληθυσμός της (2009) ανέρχεται σε 10.295 κατοίκους και η βασική οικονομική δραστηριότητα της περιοχής είναι η απασχόληση στον χειμερινό τουρισμό.

Τοπωνύμιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ευρύτερη περιοχή των Πυρηναίων, από τις ατλαντικές ακτές μέχρι την επαρχία της Ζιρόνα διακρίνεται λόγω της ισχυρής επιρροής των Βασκικών στην τοπωνυμία της. Η Κοιλάδα της Αράν δεν ξεφεύγει από αυτόν τον κανόνα που γίνεται ιδιαίτερα αισθητός και στις γειτονικές κομητείες του Άνω και Κάτω Παλιάρς, καθώς «αράν» σημαίνει «κοιλάδα»[1].

Ανθρωπογεωγραφία και κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Κοιλάδα της Αράν είναι ένα από τα δύο μοναδικά ισπανικά εδάφη που βρίσκονται στην βόρεια πλευρά των Πυρηναίων. Εκεί πηγάζει ο ποταμός Γαρούνας, που καταλήγει στον Ατλαντικό και ο Νογέρα Παλιαρέζα που εκβάλλει στον Σέγρε.

Η κοιλάδα της Αράν συνορεύει με την Γαλλία βόρεια, με την ισπανική αυτόνομη κοινότητα της Αραγωνίας προς τα δυτικά και με τις καταλανικές κομάρκες Άλτα Ριβαγόρσα (Alta Ribagorça) νότια και με την Παλάζ Σοβιρά (Pallars Sobirà) ανατολικά.

Η πρωτεύουσα της κομάρκας είναι η Βιέγια ε Μιζάραν, με 3.692 κατοίκους (1996). Ο πληθυσμός της κοιλάδας ανέρχεται περίπου στα 7.130 άτομα (1996). Περί το 2001, οι περισσότεροι κάτοικοι στην κοιλάδα μιλούσαν τα Ισπανικά (38,78%) ως μητρική τους γλώσσα, με δεύτερη γλώσσα τα Αρανικά (34,19%), κατόπιν τα Καταλανικά (19,45%) και διαφορετική μητρική γλώσσα το 7,56%[2]. Οι ομιλητές άλλων γλωσσών, εκτός των τοπικών Αρανικών, είναι συνήθως άνθρωποι που γεννιούνται έξω από την κοιλάδα ή τα παιδιά τους[3].

Η κοιλάδα είναι μία από τις δύο μόνο περιοχές της Ισπανίας (και το μόνο τμήμα της σημερινής Καταλονίας) που βρίσκεται στη βόρεια πλευρά των Πυρηναίων. Ως εκ τούτου, αυτή η κοιλάδα κατέχει τους μοναδικούς ποταμούς της Καταλονίας που εκβάλλουν στον Ατλαντικό Ωκεανό (για τον ίδιο λόγο η περιοχή χαρακτηρίζεται από ωκεάνιο κλίμα αντί για μεσογειακό).

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η σημαία της κομητείας.

Η Κοιλάδα από τον 10ο αιώνα αποτελούσε μέρος της γασκωνικής κομητείας του Κομάνζ. Ενσωματώθηκε οριστικά στο Στέμμα της Αραγωνίας το 1175 και μετά την ήττα στην μάχη του Μυρέτ, το 1214, ήταν από τα λίγα οξιτανικά εδάφη που παρέμειναν υπό αραγονική επιρροή. Υπό την βασιλεία του Ιακώβου Α΄ αυξήθηκε η αραγωνική επιρροή στην κοιλάδα, ενώ ο ίδιος ο βασιλιάς διέμεινε εκεί για ένα διάστημα[4].

Η γαλλική εισβολή του 1283 οδήγησε στην παραχώρησή της στο βασίλειο της Μαγιόρκας μέχρι το 1313, όταν και επανήλθε στα χέρια της Αραγώνας, ακολουθώντας την σταθερή ταύτιση των κατοίκων με το Στέμμα. Τότε καθορίστηκαν τα προνόμια της Κοιλάδας (χάρτα της Querimònia) που χάριζαν ουσιαστική αυτονομία σε σχέση με το Στέμμα, ενώ η διοίκησή της υπήχθη στο Συμβούλιο της Αράν. Το 1411 ενσωματώθηκε στο Πριγκιπάτο της Καταλωνίας και έκτοτε ακολούθησε την πορεία των εξελίξεων που επηρέασαν την Καταλονία ως σύνολο. Το 1833 έγινε μέρος της επαρχίας της Λιέιδα, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα την παύση του Συμβουλίου της Αράν.[5]

Στις 19 Οκτωβρίου 1944, οι αντάρτες του Κομμουνιστικού Κόμματος εισέβαλαν στην κοιλάδα σε μια προσπάθεια να επιφέρουν την πτώση της ισπανικής δικτατορίας. Ανέλαβαν τον έλεγχο πολλών χωριών μέχρι τις 27 Οκτωβρίου 1944, αλλά αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν πίσω στην Γαλλία, όταν ο Φράνκο έστειλε ενισχύσεις για να υπερασπιστεί τον η Βιέγια ε Μιζάραν[6].

Πριν από την κατασκευή της σήραγγας Βιέγια, που ανοίχθηκε το 1948, η κοιλάδα Αράν δεν είχε άμεση επικοινωνία με τη νότια πλευρά των βουνών κατά την διάρκεια του χειμώνα

Διοίκηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από το 1990 και μετά η Κοιλάδα ζει μια αναγέννηση της τοπικής διακυβέρνησης και κουλτούρας. Το Γενικό Συμβούλιο της Αράν, που επανασυστάθηκε το 1991, είναι υπεύθυνο για την διαχείριση και την προώθηση του τοπικού πολιτισμού και της γλώσσας.[7] Έχει επίσης ορισμένες αποκλειστικές εξουσίες που αφορούν θέματα υγείας, κοινωνικών υπηρεσιών, γεωργίας και τουρισμού.[8]

Από διοικητικής άποψης, η Αράν είναι "μοναδική εδαφική οντότητα" περίπου ισοδύναμη με μια κομάρκα με πρόσθετες εξουσίες και ανεπίσημα αναφέρεται ως κομάρκα. Το επίσημο status διευκρινίστηκε τον Φεβρουάριο του 2015[9]. Η περιοχή χωρίζεται σε έξι terçons ('τρίτα'). Τα κύρια κόμματα είναι η Ένωση της Αράν - Εθνικιστικό Αρανικό Κόμμα (Unitat d'Aran - Partit Nacionalista Aranés), μέλος του Κόμματος των Σοσιαλιστών της Καταλονίας[10], η Αρανική Δημοκρατική Σύγκλιση - Εθνικιστικό Αρανικό Κόμμα (Convérgencia Democratica Aranesa – Partit Nacionaliste Aranes), μέλος της Δημοκρατικής Σύγκλισης της Καταλονίας[11] και η Οξιτανική Ρεπουμπλικανική Αριστερά (Esquèrra Republicana Occitana), μέλος της Ρεπουμπλικανικής Αριστεράς της Καταλονίας.[12]

Δήμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δήμος Πληθυσμός(Βρετονικά)(2014)[13] Έκταση(Βρετονικά)km2[13]
Άρρες (Arres) 73 11.6
Βόσεν (Bausen) 49 17.7
Ες Βόρδες (Es Bòrdes) 234 21.4
Βοσέστ (Bossòst) 1,140 28.2
Κανέχαν (Canejan) 102 48.3
Λες (Les) 968 23.4
Νάουτ Άραν (Naut Aran) 1,782 255.8
Βιέγια ε Μιζάραν 5,474 211.7
Βιλαμός 171 15.4
• Σύνολο: 9 9,993 633.5

Οικονομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κύρια οικονομική δραστηριότητα στην κοιλάδα είναι ο τουρισμός, στα χιονοδρομικά κέντρα τον χειμώνα και από άλλες τουριστικές δραστηριότητες το καλοκαίρι. Άλλοι πρωτογενείς τομείς της οικονομίας περιλαμβάνουν τα δασικά προϊόντα, την εκτροφή βοοειδών και την γεωργία, δραστηριότητες που έχουν σταδιακά μειωθεί σημαντικά από το άνοιγμα των χιονοδρομικών κέντρων.

Πανίδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πανόραμα τμήματος της Αράν

Πολλά γηγενή ζώα της Αράν κινδυνεύουν με εξαφάνιση. Υπάρχουν προγράμματα για την επανεισαγωγή ή/και την προστασία τους:

  • Καφέ αρκούδα (Ursus arctos)
  • Αγριόρνιθα των βράχων (Λαγόπους) (Lagopus mutus)
  • Σαύρα των βράχων της Αράν (Lacerta aranica)
  • Γενειοφόρος γύπας (Gypaetus barbatus)

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. A - Be: els noms de lloc i noms de persona de totes les terres de llengua Catalana460 84-7256-889-X.. Barcelona: Curial Ed. Catalanes. 1994, σελ. 212. ISBN 84-7256-889-X. 
  2. «Cens lingüístic de l'aranès de 2001» (PDF). Ανακτήθηκε στις 2012-08-06. 
  3. Cens lingüístic de l'aranès de 2001 (section 10: Llengua materna de la població de la Val d'Aran. Distribució per lloc de naixement. 2001) (in Catalan)
  4. http://www.gencat.cat/diue/doc/doc_50410593_1.pdf σελ.5-6
  5. http://www.vielha-mijaran.org/cas/municipio-vielha/historia-vielha.html
  6. Rodríguez Marcos, Javier. «El valle de la libertad». elpais.com (στα Spanish). El Pais. Ανακτήθηκε στις 18 August 2015. 
  7. Διάταγμα 305/1992, 4 Δεκεμβρίου, περί μεταφοράς των εξουσιών και υπηρεσιών της Ζενεραλιτά της Καταλονίας στο Γενικό Συμβούλιο της Αράν σε θέματα σχετικά με την κουλτούρα
  8. Οι εξουσίες του Γενικού Συμβουλίου της Αράν http://www.conselharan.org/competencies/
  9. «LLEI 1/2015, del 5 de febrer, del règim especial d'Aran» (PDF) (στα Catalan). Generalitat of Catalonia. 2015-02-13. Ανακτήθηκε στις 2015-11-19. 
  10. http://www.unitatdaran.org/2009/06/document-programatic-dunitat-daran/
  11. Η Ιστορία της Αρανικής Δημοκρατικής Σύγκλισης http://www.convergencia-aranesa.org/istoria/
  12. «Η Οξιτανική Ρεπουμπλικανική Αριστερά εμφανίζεται στο πολιτικό πανόραμα της Κοιλάδας της Αράν». Ανακτήθηκε στις 1 December 2014. 
  13. 13,0 13,1 «El municipi en xifres». Institut d'Estadística de Catalunya. Ανακτήθηκε στις 2015-05-25. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]