Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ιταλική λογοτεχνία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Ιταλοί συγγραφείς του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης όπως απεικονίζονται στον πίνακα Έξι Τοσκανοί ποιητές του Τζόρτζο Βαζάρι (1544). Από αριστερά προς τα δεξιά: Γκουιτόνε ντ' Αρέτσο, Τσίνο ντα Πιστόια, Πετράρχης, Βοκάκιος, Δάντης και Γκουίντο Καβαλκάντι.

Με τον όρο ιταλική λογοτεχνία χαρακτηρίζεται η λογοτεχνία που έχει γραφεί στην ιταλική γλώσσα, ανεξάρτητα από το αν γράφηκε από Ιταλούς ή άλλους ιταλόφωνους, π.χ. Ελβετούς. Ο όρος μπορεί επίσης να αναφέρεται σε λογοτεχνία που έχει γραφεί σε διαλέκτους της ιταλικής γλώσσας ομιλούμενες στην Ιταλία. Από τα πρώιμα δείγματα ιταλικής λογοτεχνίας θεωρούνται δημοτικά λυρικά ποιήματα στην οξιτανική γλώσσα, που έφθασε στην Ιταλία στα τέλη του 12ου αιώνα. [1]

Το 1230 η σικελική σχολή υπό τον Τζάκομο ντα Λεντίνι γίνεται η πρώτη που εκφράζεται σε διάλεκτο της ιταλικής, τη σικελική. Λίγο μετά εμφανίζεται ο Δάντης Αλιγκέρι, κατά πολλούς ο σημαντικότερος Ιταλός ποιητής όλων των εποχών, με τη Θεία Κωμωδία του. Δυο γενιές αργότερα, ο Πετράρχης ερεύνησε τους κλασικούς και έγραψε λυρική ποίηση, εκφράζοντας την πρώιμη Αναγέννηση στην Ιταλία. Ο ιταλικός αναγεννησιακός ανθρωπισμός (ουμανισμός) αναπτύχθηκε κατά τον 14ο και στις αρχές του 15ου αιώνα. Οι ανθρωπιστές συγγραφείς αποζήτησαν να διαμορφώσουν λαό ικανό να μιλά και να γράφει με καθαρότητα και ευγλωττία. Οι πρώτοι από αυτούς, όπως ο Πετράρχης, ήταν σημαντικοί συλλέκτες αρχαίων χειρογράφων. Ο Λαυρέντιος των Μεδίκων θεμελίωσε την καθοριστική επιρροή της Φλωρεντίας στην Αναγέννηση. Η μεγάλη ανάπτυξη του δράματος κατά τον 15ο αιώνα υπήρξε επίσης σημαντική εξέλιξη. Το κυριότερο χαρακτηριστικό της εποχής που ακολούθησε την Αναγέννηση είναι ότι τελειοποίησε τον χαρακτήρα της ιταλικής γλώσσας. Οι Μακιαβέλι και Γκουιτσαρντίνι ανέπτυξαν τη δοκιμιακή γραφή και την ιστοριογραφία. Ο Πιέτρο Μπέμπο υπήρξε μία μορφή με μεγάλη επιρροή στην παραπέρα ανάπτυξη της ιταλικής γλώσσας.[2]

Κατά τα τέλη του 17ου αιώνα εμφανίζεται ένα κίνημα για την «αποκατάσταση» της λογοτεχνίας δια της μιμήσεως της απλότητας των αρχαίων ποιμενικών ειδυλλίων με σονέτα, μαδριγάλια, καντσονέτες και έμμετρη αλλά ανομοιοκατάληκτη ποίηση. Τον ίδιο αιώνα, μερικοί ισχυροί και ανεξάρτητοι διανοητές, όπως οι Μπερναρντίνο Τελέζιο, Λουκίλιος Βανίνι, Τζορντάνο Μπρούνο και Τομάζο Καμπανέλα έστρεψαν τον φιλοσοφικό λόγο προς νέους διαύλους και άνοιξαν τον δρόμο για τις επαναστατικές επιστημονικές θεωρίες του Γαλιλαίου, ο οποίος είναι αξιοσημείωτος και για την ποιότητα της γραφής του. Τον 18ο αιώνα η πολιτική κατάσταση στην Ιταλία άρχισε να βελτιώνεται. Ο κρητικής καταγωγής Απόστολος Ζένο και ο Πιέτρο Μεταστάζιο είναι δύο από τις αξιόλογες μορφές της εποχής αυτής. Ο Βενετός Κάρλο Γκολντόνι δημιούργησε την κωμωδία χαρακτήρων, ενώ η ηγετική μορφή για τη λογοτεχνική αναζωογόνηση του 18ου αιώνα ήταν ο Λομβαρδός Τζουζέπε Παρίνι.[3]

Οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης του 1789 προσέδωσαν μία ιδιαίτερη κατεύθυνση στην ιταλική λογοτεχνία κατά το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα. Η αγάπη για την ελευθερία και ο πόθος για ισότητα δημιούργησαν μία λογοτεχνία στραμμένη προς πανεθνικούς στόχους. Ο πατριωτισμός και ο κλασικισμός υπήρξαν οι δύο αρχές που ενέπνευσαν το ρεύμα που άρχισε με τον Βιττόριο Αλφιέρι, ενώ άλλοι πατριώτες ήταν ο Βιτσέντσο Μόντι και ο Ελληνοϊταλός Ούγκο Φόσκολο. Η ρομαντική σχολή, με κυριότερο εκπρόσωπο τον Αλεσσάντρο Μαντσόνι, θεμελιώθηκε στο Μιλάνο γύρω από το έντυπο Conciliatore (ιδρ. 1818), ενώ ο μεγάλος ποιητής της περιόδου ήταν ο Τζάκομο Λεοπάρντι. Ακολούθησε το λογοτεχνικό κίνημα που προηγήθηκε και συγχρονίσθηκε με την πολιτική επανάσταση του 1848, και μπορεί να θεωρηθεί ότι αντιπροσωπεύεται από 4 συγγραφείς: τον Τζουζέπε Τζούστι, τον Φραντσέσκο Ντομένικο Γκουεράτσι, τον Βιντσέντσο Τζομπέρτι και τον Τσέζαρε Μπάλμπο. [4]

Μετά το Ρισορτζιμέντο, η πολιτική λογοτεχνία υποχωρεί. Το πρώτο μέρος αυτής της περιόδου χαρακτηρίζεται από δύο αποκλίνουσες λογοτεχνικές τάσεις, αμφότερες αντιτιθέμενες στον ρομαντισμό: τη Scapigliatura και τον βερισμό. Σημαντικοί συγγραφείς των αρχών του 20ού αιώνα είναι μεταξύ άλλων οι Ίταλο Σβέβο και Λουίτζι Πιραντέλλο (κάτοχος του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1934). Ο ιταλικός νεορεαλισμός επεκτάθηκε και πέρα από τον κινηματογράφο από τον Αλμπέρτο Μοράβια. Ο Ουμπέρτο Έκο έγινε διάσημος διεθνώς με το μεσαιωνικό αστυνομικό μυθιστόρημα Το Όνομα του Ρόδου (1980) και με τα έργα που ακολούθησαν.[5]

Ο 13ος αιώνας

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δείτε επίσης: Ιταλική λογοτεχνία του 13ου αιώνα

Η γαλλική επιρροή

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Τροβαδούροι του 14ου αιώνα

Πριν από τον 13ο αιώνα, στην ιταλική χερσόνησο οι συγγραφείς έγραφαν στα λατινικά, καθώς η καθομιλουμένη γλώσσα κάθε περιοχής θεωρούνταν ακατάλληλη για λογοτεχνική σύνθεση. Στα τέλη του 12ου αιώνα, η επιρροή των παλαιών γαλλικών και της μεσαιωνικής γαλλικής λογοτεχνίας άρχισε να γίνεται αισθητή φτάνοντας στο αποκορύφωμα τον 13ο αιώνα. Πολυάριθμες μεταφράσεις δημοφιλών επικών ασμάτων του κύκλου του Καρλομάγνου και αυλικών μυθιστοριών του κύκλου του Αρθούρου κυκλοφορούσαν στην Ιταλία από τον 12ο αιώνα. Αυτή η λογοτεχνία εισήγαγε νέα θέματα στους Ιταλούς συγγραφείς, που επέκτειναν διάφορα επεισόδια και δημιούργησαν νέες μυθιστορίες με χαρακτήρες από τα γαλλικά έργα, δημιουργώντας μια γαλλο-ιταλική λογοτεχνία γραμμένη στα γαλλο-ιταλικά. Επίσης, οι Ιταλοί τροβαδούροι, με επιρροή από τους Προβηγκιανούς τροβαδούρους, τραγουδούσαν στα προβηγκιανά αντί για τη μητρική τους γλώσσα, όπως για παράδειγμα οι Σορντέλο ντα Γκόιτο και Αλμπέρικο ντα Ρομάνο και πολλοί άλλοι. Συγγραφείς πεζογραφικών έργων έγραψαν στα παλαιά γαλλικά, όπως ο Μπρουνέτο Λατίνι, πριν στραφεί στα τοσκανικά, ο χρονικογράφος Μαρτίνο Κανάλ το Χρονικό των Βενετών, ο Φίλιππος της Νοβάρα και ο Μάρκο Πόλο που υπαγόρευσε την αφήγηση των ταξιδιών του σε φυλακή στη Γένοβα. Αυτή η επιρροή μειώθηκε σταδιακά και εξαφανίστηκε γύρω στο 1450, όταν συγγραφείς όπως ο Δάντης, ο Πετράρχης και ο Βοκάκιος έγραψαν τα έργα τους στα τοσκανικά, που αργότερα αναδείχθηκε η επίσημη ιταλική γλώσσα.[6] [7]

Η ανάπτυξη της ιταλικής λογοτεχνίας σε τοπικές γλώσσες

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον 13ο αιώνα εμφανίστηκαν τα πρώτα λογοτεχνικά έργα σε τοπικές γλώσσες, σε περιβάλλοντα που ενθάρρυναν την πνευματική δημιουργία:

Η αυλή του Φρειδερίκου Β΄, με Σικελούς συγγραφείς, καλλιτέχνες και μελετητές [8]
  • Το Γλυκό νέο ύφος (από το 1280). Ποιητές, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη γλωσσική εκλέπτυνση της τοσκανικής γλώσσας, εξιδανίκευσαν τον έρωτα σε πνευματικό επίπεδο, εστιάζοντας όχι μόνο στα βάσανα του ερωτευμένου - τυπικό της παλαιότερης ποίησης - αλλά κυρίως, στην εξύμνηση της αρετής και των πνευματικών χαρισμάτων της αγαπημένης. Αυτό το νέο κίνημα γνώρισε διαρκή επιτυχία σε όλη τη διάρκεια του 14ου αιώνα και ενέπνευσε μεταξύ άλλων τον Δάντη στο πρώιμο έργο του Νέα ζωή, τον Γκουίντο Καβαλκάντι και τον Τσίνο ντα Πιστόια. [10]
Δάντης και Βεατρίκη, εικονογράφηση του έργου Νέα ζωή
  • Η θρησκευτική ποίηση. Μοναχοί νέων θρησκευτικών ταγμάτων, όπως οι Δομινικανοί και οι Φραγκισκανοί, έγραψαν σε τοπική γλώσσα, ιδιαίτερα στην Ούμπρια, όπου παρατηρήθηκε ανάπτυξη θρησκευτικών ύμνων. Συγχρόνως, ηθικές πραγματείες, αγιογραφικά κείμενα και περιγραφές ταξιδιών στη μετά θάνατον ζωή παρότρυναν τους πιστούς να ακολουθούν τις αρχές του Ευαγγελίου. Δύο βασικοί συγγραφείς αυτής της εποχής ήταν ο Φραγκίσκος της Ασίζης - του οποίου το Άσμα των πλασμάτων, γραμμένο στη διάλεκτο της Ούμπρια γύρω στο 1220, θεωρείται το πρώτο ιταλικό λογοτεχνικό κείμενο - και ο Τζακοπόνε ντα Τόντι, συνθέτης σατιρικών και θρησκευτικών ύμνων σε δημώδη γλώσσα.[11]
  • Εν τω μεταξύ, επιστήμονες όπως ο Ρεστόρο ντ'Αρέτσο άρχισαν να γράφουν τα έργα τους στα ιταλικά.

Το 1268, ο Αντρέα ντα Γκροσέτο μετέφρασε τρεις ηθικές πραγματείες από τα λατινικά στην ιταλική καθομιλουμένη και ήταν ο πρώτος που ζήτησε να χαρακτηριστεί η καθομιλούμενη γλώσσα με το όνομα ιταλικά (Italico), προτείνοντας μια γλώσσα χωρίς λέξεις και εκφράσεις διαλέκτων, κατανοητή σε όλη την Ιταλική χερσόνησο.

Ο 14ος αιώνας: Δάντης, Πετράρχης και Βοκάκιος

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Δάντης (1265–1321)

Τρεις επιφανείς μορφές κυριαρχούν στην ιταλική λογοτεχνία αυτόν τον αιώνα: ο Δάντης, ο Πετράρχης και ο Βοκκάκιος. Αυτή η χρυσή τριανδρία - Τα τρία στέμματα - έγραψαν στην τοσκανική γλώσσα και δημιούργησαν πρότυπα που είχαν διαρκή επιρροή όχι μόνο στην ιταλική αλλά και στην παγκόσμια λογοτεχνία.

Πετράρχης (1304-1374)

Ο Ντάντε Αλιγκιέρι θεωρείται γενικά ο πρώτος σημαντικός συγγραφέας της ιταλικής λογοτεχνίας. Σε μια εποχή που τα λατινικά ήταν ακόμα η κυρίαρχη γλώσσα για την ακαδημαϊκή και λογοτεχνική γραφή - και πολλοί Ιταλοί ποιητές έγραφαν στα γαλλο-ιταλικά - ο Δάντης έγραψε στην καθομιλουμένη, και συγκεκριμένα στη μητρική του τοσκανική το πρώιμο έργο του Η Νέα Ζωή (1295). Στο δοκίμιό του De vulgari eloquentia (1305), παρουσίασε επιχειρήματα υπέρ της χρήσης της καθομιλουμένης γλώσσας στη λογοτεχνία. Γύρω στο 1304, έγραψε Το συμπόσιο, το πρώτο φιλοσοφικό έργο στην καθομιλουμένη. Η Θεία Κωμωδία (1307–1321), ένα μακροσκελές ποίημα γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο, αναφέρεται στο ταξίδι του ποιητή, με οδηγούς τον Βιργίλιο και τη Βεατρίκη, στην Κόλαση, το Καθαρτήριο και τον Παράδεισο όπου διερευνά την κατάσταση της ψυχής μετά τον θάνατο και απεικονίζει ένα όραμα θεϊκής δικαιοσύνης: καθένας λαμβάνει την κατάλληλη τιμωρία ή ανταμοιβή με βάση τις πράξεις του. Το βιβλίο είναι μια ποιητική και φιλοσοφική επιτομή της μεσαιωνικής σκέψης και γνώρισε διαρκή επιτυχία από τον Μεσαίωνα έως την εποχή μας.

Ο Πετράρχης ήταν ο πρώτος ουμανιστής της Αναγέννησης και ταυτόχρονα ο πρώτος σύγχρονος λυρικός ποιητής. Η καριέρα του ήταν μακρά και θυελλώδης. Έζησε για πολλά χρόνια στην Αβινιόν, όπου γνώρισε τη διαφθορά της παπικής αυλής. Ταξίδεψε σε σχεδόν ολόκληρη την Ευρώπη, αλληλογραφούσε με αυτοκράτορες και πάπες και θεωρούνταν ο σημαντικότερος συγγραφέας της εποχής του. Υποστήριξε την επιστροφή στην κλασική παράδοση και το έργο του επηρέασε βαθιά την Ιταλική Αναγέννηση. Αφιέρωσε όλη τη ζωή του στη μελέτη των αρχαίων και έγραψε τα περισσότερα έργα του στα λατινικά. Ωστόσο, στην ποιητική συλλογή Καντσονιέρε (1374), καλλιέργησε μια εκλεπτυσμένη και πλούσια ιταλική γλώσσα με την οποία εκφράζει τον ανεκπλήρωτο έρωτά του για τη Λάουρα, έργο που επηρέασε όλη τη μεταγενέστερη λυρική ποίηση στην Ιταλία και σε όλη την Ευρώπη, δημιουργώντας το ρεύμα του Πετραρχισμού.[13]

Βοκάκιος (1313–1375)

Ο Βοκάκιος είχε την ίδια ενθουσιώδη αγάπη για την αρχαιότητα και την ίδια λατρεία για τη νέα ιταλική λογοτεχνία όπως ο Πετράρχης. Ήταν ο πρώτος που μετέφρασε στα λατινικά την Ιλιάδα και, το 1375, την Οδύσσεια. Η κλασική του παιδεία αποτυπώθηκε στα έργα του που έγραψε τόσο στα λατινικά όσο και στα ιταλικά. Είναι ο θεμελιωτής της ρεαλιστικής αφήγησης με το Δεκαήμερο (1348–1353), έργο που περιλαμβάνει 100 νουβέλες ενσωματωμένες σε μια αφήγηση-πλαίσιο που αφηγείται μια ομάδα ανδρών και γυναικών που αποσύρθηκαν σε μια βίλα κοντά στη Φλωρεντία για να ξεφύγουν από την πανώλη το 1348. Το έργο αντανακλά την επιρροή των λαϊκών θρύλων. Αυτός ο νέος τύπος αφήγησης, που προέρχεται από την προφορική παράδοση, αργότερα εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη.[14]

Η κυκλοφορία και η μίμηση των έργων των τριών ποιητών προσέδωσε στην τοσκανική γλώσσα ακτινοβολία και επιτάχυνε την εξάπλωσή της σε όλη τη χερσόνησο εις βάρος άλλων διαλέκτων, συμβάλλοντας στην καθιέρωση της σύγχρονης τυποποιημένης ιταλικής γλώσσας.[15]

Άλλοι συγγραφείς

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Τζιοβάνι Βιλλάνι (1280-1348)

Η επιρροή των τριών συγγραφέων ήταν τέτοια που οι περισσότεροι Ιταλοί συγγραφείς που ακολούθησαν ήταν απλώς μιμητές, όπως, μεταξύ άλλων, οι Φάτσιο ντέλι Ουμπέρτι, Τζοβάνι Σερκάμπι και Φράνκο Σακέτι. Φίλος του Πετράρχη ήταν και ο ποιητής και συνθέτης Φραντσέσκο Λαντίνι.

Στη Φλωρεντία, ο Αντόνιο Πούτσι ακολούθησε την παράδοση της λαϊκής, σατιρικής και κωμικής ποίησης. Σε διαφορετικό πνεύμα, ο Φραντσέσκο ντα Μπαρμπερίνο με διδακτικές πραγματείες και ο αστρονόμος Τσέκο ντ' Άσκολι με εγκυκλοπαιδικό έργο κοσμολογίας, φυσικής φιλοσοφίας και ανθρωπολογίας, που λόγω των αιρετικών του απόψεων καταδικάστηκε στην πυρά από την Ιερά Εξέταση. Υπήρχαν επίσης σημαντικοί Φλωρεντινοί χρονικογράφοι, ιδιαίτερα ο Τζιοβάνι Βιλλάνι και ο Ντίνο Κομπάνι.[16]

Τον 14ο αιώνα, η θρησκευτική λογοτεχνία βρισκόταν ακόμη σε άνθηση. Αρκετοί συγγραφείς συνέθεσαν ποιήματα στο ύφος του Τζακοπόνε ντα Τόντι με σημαντικότερο τον Μπιάνκο ντα Σιένα, πολυγραφότατο μυστικιστή ποιητή. Στον τομέα των αγιογραφικών αφηγήσεων ή σχολίων σε ιερά κείμενα, το έργο της Αικατερίνης της Σιένα είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο.

Βιβλιογραφία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Bruni F.: Testi e documenti, UTET, Τορίνο 1984
  • Ferroni, G: Storia della letteratura italiana, Mondadori, Μιλάνο 2006
  • Garnett, Richard: History of Italian Literature, Λονδίνο 1898
  • Giudice, A., Bruni, G.: Problemi e scrittori della letteratura italiana, Τορίνο 1973
  • Whitfield, J.H.: A Short History of Italian Literature, Pelican Books, 1969

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ . «doc.studenti.it/appunti/letteratura/letteratura-italiana.html».
  2. ↑ . «britannica.com/art/Italian-literature».
  3. ↑ . «catholic.com/encyclopedia/giuseppe-parini».
  4. ↑ . «treccani.it/enciclopedia/giuseppe-giusti_(Dizionario-Biografico)/».
  5. ↑ . «bookpress.gr/politismos/teleutaia-nea/-pote-min-genikeyete-oi-36-skoptikes-syggrafikes-symvoules-tou-oumperto-eko».
  6. ↑ . «aradjanyan.wordpress.com//Influence du Français dans la littérature italienne///».
  7. ↑ . «books.openedition.org/sorbonne///Le français écrit en Italie à travers quelques exemples des xiiie-xive siècles : langue artificielle, langue hybride, langue de contact///».
  8. ↑ φανταστική ιστορική σύνθεση σε πίνακα του Μιχαήλ Τζένο Ντίμερ - Michael Zeno Diemer 1867-1939
  9. ↑ . «treccani.it/enciclopedia/scuola-siciliana/».
  10. ↑ . «library.weschool.com///letteratura-italiana/duecento/dolce-stil-novo».
  11. ↑ . «newadvent.org/cathen-Jacopone da Todi/».
  12. ↑ . «poeticanet.gr/kwmiki-poiisi/».
  13. ↑ . «poetryfoundation.org/poets/petrarch».
  14. ↑ . «chaucer.fas.harvard.edu/pages/giovanni-boccaccio-1313-1375».
  15. ↑ . «treccani.it/enciclopedia/storia-della-linguistica-italiana_(Enciclopedia-dell'Italiano)/».
  16. ↑ . «britannica.com/biography/Giovanni-Villani».
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Ιταλική_λογοτεχνία&oldid=11595676"