Γλώσσες του Μπουτάν

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Στο Μπουτάν ομιλούνται πάνω από 20 γλώσσες. Όλες είναι μέλη της θιβετοβιρμανικής γλωσσικής οικογένειας εκτός από τη Νεπαλική γλώσσα, η οποία είναι μια Ινδοάρια γλώσσα, και τη Μπουτανική Νοηματική Γλώσσα[1]. Η Ντζόνγκχα, η εθνική γλώσσα, είναι η μόνη γλώσσα με φυσική λογοτεχνική παράδοση στο Μπουτάν, αν και η Λέπτσα και τα Νεπαλικά είναι λογοτεχνικές γλώσσες και σε άλλες χώρες. Άλλες μη μπουτανικές μειονοτικές γλώσσες μιλιούνται επίσης κατά μήκος του συνόρων του Μπουτάν και μεταξύ της κυρίως νεπαλόφωνης κοινότητας Λοτσάμπα στο Νότιο και Ανατολικό Μπουτάν.

Ντζόνγκχα και άλλες θιβετιανές γλώσσες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Κεντρικές Μποντισικές γλώσσες είναι μια ομάδα σχετικών θιβετιανών γλωσσών καταγόμενες από τα Παλιά Θιβετιανά (Τσοκέ). Οι περισσότερες μπουτανέζικες ποικιλίες των κεντρικών μποντισικών γλωσσών ανήκουν στη νότια υποομάδα. Τουλάχιστον έξι από τις δεκαεννέα γλώσσες και διαλέκτους του Μπουτάν είναι οι κεντρικές Μποντισικές γλώσσες.

Η Ντζόνγκχα είναι κεντρική Μποντισική γλώσσα[2] με περίπου 160.000 ομιλητές το 2006[3]. Είναι η κυρίαρχη γλώσσα στο Δυτικό Μπουτάν και γλώσσα της κυβέρνησης και της εκπαίδευσης στο Μπουτάν από το 1971. Η γλώσσα Τσοκανγκάτσα , μια "αδελφή γλώσσα", ομιλείται στη Κοιλάδα Κουρίτσχου του ανατολικού Μπουτάν από περίπου 20.000 άνθρωποι.

Η Λάχα (8.000 ομιλητές) και οι γλώσσες Μπροκάτ (300 ομιλητές) στο Κεντρικό Μπουτάν, καθώς και η γλώσσα Μπρόκπα (5.000 ομιλητές) στο άπω ανατολικό Μπουτάν, επίσης ομαδοποιούνται ανάλογα με το Βαν Ντριμ (1993) στα Κεντρικά Μποντισικά. Οι γλώσσες αυτές είναι απομεινάρια της ποιμαντικής κοινότητας εκτροφής γιακ.

Η διάλεκτος Λάγια, που σχετίζονται στενά με τη Ντζόνγκχα, ομιλείται κοντά στα βορειοδυτικά σύνορα με το Θιβέτ από 1.100 Λαγιάπ. Οι Λαγιάπ είναι αυτόχθονος νομαδικός και ημι-νομαδικός λαός που παραδοσιακά εκτρέφει γιακ και ντζο.[4][5][6] Οι ομιλητές της Ντζόνγκχα απολαμβάνουν περιορισμένη αμοιβαία κατανόηση, ως επί το πλείστον σε βασικό λεξιλόγιο και γραμματική[7].

Τα Θιβετιανά Χαμς ομιλούνται από περίπου 1.000 άτομα σε δύο θύλακες στο Ανατολικό Μπουτάν. Είναι επίσης απόγονοι της ποιμαντικής κοινότητας εκτροφής γιακ. Αν και αυτή επίσης είναι μια θιβετιανή γλώσσα, η ακριβής υποομάδα είναι αβέβαιη.

Ανατολικές Μποντισικές γλώσσες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οκτώ από τις γλώσσες του Μπουτάν είναι Ανατολικές Μποντισικές γλώσσες, που δεν είναι μέλη της στενά συνδεδεμένης θιβετικής ομάδας αλλά ακόμα καταγόταν από τα παλιά θιβετιανά ή ένα στενό συγγενή[8].

Η γλώσσα Μπουμθάνγκ, ή Μπουμθανγκχά, είναι η κυρίαρχη γλώσσα στο κεντρικό Μπουτάν. Έχει περίπου 30.000 ομιλητές. Οι γλώσσες Χενγκ και Κουρτόπ είναι στενά συνδεδεμένες με τη Μπουμθάνγκ. Έχουν 40.000 και 10.000 ομιλητές, αντίστοιχα.

Η γλώσσα Ντζάλα, ή Ντζαλάχα, έχει περίπου 15.000 ομιλητές. Η γλώσσα Νιέν, που ονομάζεται επίσης Χένχα ή Μανγκντεμπίχα, και η γλώσσα 'Όλε (επίσης γνωστή ως "γλώσσα του Μαύρου Βουνού" ή "Μόνχα") ομιλείται στα Μαύρα Βουνά του Κεντρικού Μπουτάν από περίπου 10.000 και 1.000 ομιλητές, αντίστοιχα. Ο Βαν Ντριμ (1993) περιγράφει την 'Όλε ως κατάλοιπο του αρχέγονου πληθυσμού των Μαύρων Βουνών πριν από την προς νότο επέκταση των αρχαίων ανατολικών Μποντισικών φυλών.

Οι γλώσσες Ντάκπα (Ντακπάχα) και Τσάλι (Τσαλίχα) ομιλούνται από περίπου 1.000 άτομα στο ανατολικό Μπουτάν η καθεμία.

Άλλες θιβετοβιρμανικές γλώσσες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άλλες θιβετοβιρμανικές γλώσσες ομιλούνται στο Μπουτάν. Οι γλώσσες σχετίζονται πιο απόμακρα με τις Μποντισικές γλώσσες, και δεν είναι κατ'ανάγκη μέλος της κάθε κοινής υποομάδας.

Η γλώσσα Τσάνγκλα, μια δική της υποοικογένεια των Μποντισικών γλωσσών. Έχει περίπου 138.000 ομιλητές. Είναι η μητρική γλώσσα των Σάρτσοπ. Είναι η κυρίαρχη γλώσσα στο Ανατολικό Μπουτάν και προηγουμένως ομιλούταν ως lingua franca στην περιοχή.

Η γλώσσα Γκονγκντούκ είναι απειλούμενη γλώσσα που έχει περίπου 1.000 ομιλητές σε απομονωμένα χωριά κατά μήκος του ποταμού Κούρι Τσχου στο Ανατολικό Μπουτάν. Φαίνεται να είναι ο αποκλειστικός αντιπρόσωπος ενός μοναδικού κλάδου της θιβετοβιρμανικής οικογένειας γλωσσών[9], και διατηρεί το περίπλοκο σύστημα προφορικής συμφωνίας πρωτοθιβετοβιρμανικής[10]. Ο Βαν Ντριμ (1993) περιγράφει τους ομιλητές ως απομεινάρι του αρχαίου πληθυσμού του Κεντρικού Μπουτάν πριν από την προς τα νότια επέκταση των Ανατολικών Μποντισικών φυλών.

Η γλώσσα Λέπτσα έχει περίπου 2.000 εθνοτικούς Λέπτσα στο Μπουτάν. Έχει το δικό της εξαιρετικά στυλιζαρισμένο αλφάβητο Λέπτσα.

Η γλώσσα Λόκπου έχει περίπου 2.500 ομιλητές. Είναι μία από τις αυτόχθονες γλώσσες του Μπουτάν και είναι ακόμη αταξινόμητα εντός των θιβετοβιρμανικών. Ο Βαν Ντριμ (1993) τη περιγράφει ως το απομεινάρι "του αρχέγονου πληθυσμού του Δυτικού Μπουτάν," και σχολιάζει ότι η Λόκπου ή κάποιος στενός συγγενής φαίνεται να είναι η γλώσσα-υπόστρωμα για τα Ντζόνγκχα, εξηγώντας τους τρόπους με τους οποίους η Ντζόνγκχα απέκλινε από τα θιβετιανά. Ομιλείται από τους Λοπ.

Ινδοάριες γλώσσες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Νεπαλική γλώσσα είναι η μόνη Ινδοάρια γλώσσα που ομιλείται από τους φυσικούς Μπουτανέζους. Στο Μπουτάν, ομιλείται κυρίως στα νότια από τους περίπου 265.000 κατοίκους της Λοτσάμπα το 2006.[11] Ενώ η Λοτσάμπα θεωρούνται γενικά ως Νεπαλικοί ομιλητές, η περιοχή περιλαμβάνει πολλές μικρότερες μη ινδοάριες ομάδες όπως οι Ταμάνγκ και Γκουρούνγκ[12] στο Νότιο Μπουτάν και τις ομάδες Κιράντι (συμπεριλαμβανομένων των λαών Ράι και Λίμπου) που βρίσκονται στο Ανατολικό Μπουτάν. Μεταξύ αυτών υπάρχουν ομιλητές των Τσαμλίνγκ, Λίμπου και Νεπάλ Μπάσα.

Σύνορα γλώσσες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Σικκιμεζική γλώσσα και η γλώσσα Γκρόμα, θιβετιανές γλώσσες, ομιλούνται κατά μήκος των συνόρων του Θιβέτ και του Σικκίμ με το Μπουτάν στο στο Δυτικό Μπουτάν. [εκκρεμεί παραπομπή]

Η γλώσσα Τότο είναι γενικά ταξινομούνται ως που ανήκουν στην υπο-Ιμαλαϊκού παραρτήματος της θιβετοβιρμανικής οικογένειας, που ομιλείται από την απομονωμένη φυλή Τότο στη Τοτοπάρα και κατά μήκος των συνόρων της Δυτικής Βεγγάλης με Μπουτάν στο νότιο Μπουτάν. Ο συνολικός πληθυσμός τους ήταν περίπου 1.300 άτομα το 2006,[13] κυρίως στην Ινδική πλευρά των συνόρων.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Van Driem, George L.; K. Tshering (1998). Dzongkha. Languages of the Greater Himalayan Region. 1. Research CNWS, School of Asian, African, and Amerindian Studies. ISBN 90-5789-002-X. 
  2. «Dzongkha». Ethnologue Online. Dallas: SIL International. 2006. Ανακτήθηκε στις 18 Ιανουαρίου 2011. 
  3. van Driem, George L. (1993). «Language Policy in Bhutan». London: SOAS. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 1 Νοεμβρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 18 Ιανουαρίου 2011. 
  4. Wangdi, Kencho (4 Νοεμβρίου 2003). «Laya: Not Quite a Hidden Land». Kuensel online. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Δεκεμβρίου 2003. Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2011. 
  5. Lewis, M. Paul, επιμ. (2009). Layakha. Ethnologue: Languages of the World (16 (online) έκδοση). Dallas, Texas: SIL International. Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2011. 
  6. van Driem, George; Tshering, Karma (1998). Dzongkha. Languages of the Greater Himalayan Region. 1. Research CNWS, School of Asian, African, and Amerindian Studies. σελ. 1. ISBN 90-5789-002-X. Ανακτήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 2011. 
  7. «Tribe – Layap». BBC online. 1 Μαΐου 2006. Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2011. 
  8. , page 18
  9. Himalayan Languages Project. «Gongduk». Himalayan Languages Project. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Ιουλίου 2011. Ανακτήθηκε στις 6 Νοεμβρίου 2009. 
  10. «Gongduk: A language of Bhutan». Ethnologue Online. Dallas: SIL International. Ανακτήθηκε στις 6 Νοεμβρίου 2009. 
  11. Ethnologue 16
  12. Repucci, Sarah; Walker, Christopher (2005). Countries at the Crossroads: A Survey of Democratic Governance. Rowman & Littlefield. σελ. 92. ISBN 0-7425-4972-0. 
  13. Kolig, Erich; Angeles, Vivienne SM. (2009). «Socio-Economic Crisis and Its Consequences». Identity in Crossroad Civilisations: Ethnicity, Nationalism and Globalism in Asia. Amsterdam: ICAS/Amsterdam University Press. σελ. 99. ISBN 978-90-8964-127-4. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]