Νικόδημος ο Αγιορείτης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, χαρακτικό από την προμετωπίδα του "Μεγάλου Συναξαριστή", Βενετία 1819

O Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης (1749-1809) είναι Άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας και υπήρξε από τις σημαντικότερες ασκητικές μορφές της σύγχρονης ορθόδοξης χριστιανικής πίστης. Το κατά κόσμον όνομά του ήταν Νικόλαος Καλλιβρούτσης. Θεωρείται ως μια από τις ηγετικές μορφές της κίνησης των Κολλυβάδων Πατέρων, μαζί με τους Μακάριο Νοταρά και Αθανάσιο Πάριο. Η συνεισφορά του υπήρξε πολύπλευρη και αφορούσε ποιμαντικό και συγγραφικό έργο, ενώ είναι και ο συγγραφέας του Πηδαλίου, της Φιλοκαλίας και του Ευεργετινού.

Ο βίος του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παιδική ηλικία και μόρφωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γεννήθηκε στη Νάξο το 1749[1]. Ο πατέρας του λεγόταν Αντώνιος και η μητέρα του Αναστασία. Το βαπτιστικό του όνομα ήταν Νικόλαος[2] Από μικρός γαλουχήθηκε με χριστιανική ανατροφή από τους γονείς του. Ακολούθησε σπουδές και αποφοίτησε αρχικά από τη σχολή του Αγίου Γεωργίου στη Νάξο όπου είχε διδάσκαλο τον αδελφό του Κοσμά του Αιτωλού αρχιμανδρίτη Χρύσανθο. Εν συνεχεία ανεχώρησε για ανώτερες σπουδές στη Σμύρνη. Εκεί σπούδασε στην Ευαγγελική σχολή της Σμύρνης, για πέντε έτη. Διέπρεψε μάλιστα τόσο στη σχολή αυτή ώστε ο Ιερόθεος Σμύρνης τον ήθελε για μελλοντικό διευθυντή της σχολής του. Η μόρφωσή που έλαβε στη Σμύρνη εκτός από τη θεολογική επιστήμη περιελάμβανε και άλλες γνώσεις όπως φιλοσοφικές, οικονομικές, ιατρικές, αστρονομικές και στρατιωτικές. Στα ιδιαίτερα χαρίσματά του ήταν ο εξαιρετικός χειρισμός της γλώσσας, η γνώση γαλλικών, ιταλικών και λατινικών καθώς και η ισχυρή μνήμη[3].

Στροφή στο μοναχισμό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1770, αφού αποφοίτησε από την Σχολή, επέστρεψε στην Νάξο και για μια πενταετία (1770-1774) περίπου εργάστηκε ως Γραμματέας της Μητροπόλεως Παροναξίας[4] υπό την εποπτεία και την καθοδήγηση του Μητροπολίτου Παροναξίας Ανθίμου του Γ΄ (1742-1779). Ο Νικόδημος ήταν λάτρης της μοναστικής πολιτείας. Αυτή η επιθυμία του, γιγάντωσε με τη γνωριμία με μοναχούς του Αγίου Όρους και με άλλες προσωπικότητες, όπως είναι ο Άγιος Μακάριος Νοταράς, επίσκοπος Κορίνθου. Το 1775 ήρθε στην Μονή Διονυσίου του Αγίου Όρους. Εκεί εκάρη μοναχός με το όνομα Νικόδημος[4]. Σε αυτή την απόφαση ίσως να συνέβαλε και η μητέρα του, η οποία είχε και αυτή καρεί μοναχή στη Νάξο ονομαζόμενη Αγαθή[2].

Ο μοναστικός βίος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Νικόδημος, υπήρξε πολύ δραστήριος: είχε αναλάβει παράλληλα το διακόνημα-οφφίκιο του Αναγνώστη στις Ακολουθίες και του Γραμματέα της μονής. Έτσι ως εργόχειρο του είχε την αντιγραφή κωδίκων[5]. Διατηρούσε αλληλογραφία με πολλούς λογίους της εποχής του και ιδιαιτέρως με τον Οικουμενικό Πατριάρχη και εθνομάρτυρα Γρηγόριο Ε' και τον όσιο Αθανάσιο τον Πάριο. Ως μοναχός συνέταξε μεγάλο αριθμό συγγραμμάτων και βιβλίων που γίνεται εμφανής η ορθόδοξος θεολογία. Στόχος του ήταν μια δυναμική απόκρουση των αιρέσεων και των κακοδοξιών των ημερών του.

Ο Νικόδημος ο Αγιορείτης υπήρξε η προεξάρχουσα μορφή των Κολλυβάδων, μιας μερίδας μοναχών το Αγίου Όρους που αρχικά ήθελαν τα μνημόσυνα των νεκρών να γίνονται όπως η παράδοση επέβαλε Σάββατο ή οποιαδήποτε άλλη μέρα εκτός από Κυριακή ή δεσποτική εορτή, κάτι που εκείνη την περίοδο είχε επιτραπεί για διαφόρους λόγους. Η στάση τους αυτή βρήκε την αντίρρηση μιας άλλης μερίδας μοναχών που έγινε γνωστή ως Αντικολλυβάδες, που υποστήριζε πως μπορούσαν να γίνονται μνημόσυνα την Κυριακή, αλλά και του Οικουμενικού Πατριαρχείου ( υπό του Πατριάρχη Σωφρόνιου ) που τους καταδίκασε τελικά το 1776. Ένεκα της εμμονής του στις παραδόσεις και στο Πνεύμα των Ιερών κανόνων της Εκκλησίας, υπέστη ταπεινώσεις και διωγμούς, διότι απέρριπτε τις λατινογενείς προσμίξεις στην ορθόδοξη θεολογία και λειτουργική ζωή. Επίσης ήταν σφοδρός πολέμιος της εκκοσμίκευσης της εκκλησίας και της αλλοίωσης της ορθόδοξης ασκητικής παράδοσης, που κέντρα στην εποχή του προωθούσαν στα πρότυπα της λατινικής μοναχικής παράδοσης. Έτσι οι Κολλυβάδες μετατράπηκαν στο αντίπαλο δέος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.

Απεβίωσε την Τετάρτη 14 Ιουλίου του 1809[1], σε ηλικία 60 ετών στο κελί των Σκουρταίων, στις Καρυές του Αγίου Όρους.

Αγιότητα και Εορτή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ορθόδοξη Εκκλησία από τις 31 Μαΐου 1955 τον κατέταξε στο Αγιολόγιό της, με σχετική πράξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου[1], μετά από αίτημα των Μονών του Αγίου Όρους το οποίο υποβλήθηκε από τον Γέροντα Ανανία τον Λαυριώτη[6]. Η μνήμη του Αγίου Νικοδήμου εορτάζεται στις 14 Ιουλίου με ασματικές ακολουθίες τις οποίες συνέταξαν οι Γεράσιμος Μικρογιαννανίτης και ο πρώην Πατρών Νικόδημος Βαλλινδράς, και ο αρχιμανδρίτης Νικόδημος Παυλόπουλος. Επίσης εορτάζεται και την πρώτη Κυριακή του Σεπτεμβρίου, κατά την καθιερωμένη Σύναξη των Πέντε Αγίων της Παροναξίας, αλλά και την τρίτη Κυριακή του Σεπτεμβρίου στην Πάρο, όπου τελείται η Σύναξη των Αγίων[7]

Οι Νάξιοι της Αθήνας στο ναό τους της Αγίας Βαρβάρας, τέρμα Πατησίων, στο νότιο κλίτος του ναού τοποθέτησαν άλλη μία Αγία Τράπεζα προς τιμήν του νέου Αγίου και ονόμασαν το κλίτος αυτό Αγίου Νικόδημου Αγιορείτου[8]

Εργογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ακτημοσύνη, παρθενία και υπακοή είναι τα στοιχεία που κυρίως πραγματεύεται στη βιβλιογραφία του. Κυριότερα έργα είναι ο Αόρατος Πόλεμος, τα Πνευματικά Γυμνάσματα, το Συμβουλευτικόν Εγχειρίδιον, ο Κήπος Χαρίτων‚ το Νέον Μαρτυρολόγιον, το Εορτοδρόμιον, ο Συναξαριστής, η Ερμηνεία των επιστολών του Παύλου κ.α. Επίσης συνέγραψε το «Πηδάλιον», ενώ θεωρείται ένας από τους κορυφαίους εκκλησιαστικούς συναξαριστές Το έργο του διακρίνεται σε [9].

Αγιολογικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • «Νέον Εκλόγιον» 1803
  • «Νέον Μαρτυρολόγιον» 1799
  • «Συναξαριστής των Δώδεκα μηνών του ενιαυτού», 1805-1807, στην Ι.Μ.Παντοκράτορος , εκδ.Βενετία, 1819

Ασκητικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • «Φιλοκαλία των ιερών νηπτικών» 1777 στις Καρυές, εκδ.1782στη Βενετία
  • «Βίβλος Βαρσανουφίου και Ιωάννου» 1797 στη καλύβα Άγιος Βασίλειος στην έρημο της Καψάλας, εκδ.στη Βενετία 1816
  • «Ευεργετινός» 1777 στις Καρυές, εκδ.1783 στη Βενετία

Εποικοδομητικά και ηθικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • «Περί συνεχούς Θείας μεταλήψεως των αχράντων του Χριστού Μυστηρίων» 1778 στο κελλί Άγιος Αντώνιος , εκδ.1783 στη Βενετία
  • «Βιβλίον καλούμενον Αόρατος Πόλεμος» 1796
  • «Πνευματικά γυμνάσματα», 1785 στην Ιερά Σκήτη Παντοκράτορος, εκδ.στη Βενετία 1796

Απολογητικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • «Απολογία περί της Κυρίας ημών Θεοτόκου», 1799 στην έρημο της Καψάλας
  • «Ομολογία Πίστεως», 1805 στην Ι.Σκήτη Παντοκράτορος, εκδ.στη Βενετία 1819

Ποιμαντικά -κανονικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • «Εξομολογητάριον», 1784 στην Ι.Σκήτη του Παντοκράτορος και συμπλήρωση το 1794 στην καλύβα Άγιος Βασίλειος, εκδ.Βενετία 1794
  • «Πηδάλιον», 1793 στη καλύβα του γερού-Λουκά Ι,Μ.Παντοκράτορος, εκδ.Λειψία 1800
  • «Συμβουλευτικόν εγχειρίδιον ήτοι περί φυλακής των πέντε αισθήσεων» , 1781 -1782 στην ερημόνησο Σκυροπούλα Βορείων Σποράδων, εκδ.1801, επιμ.Άνθίμου Γαζή1801

Ερμηνευτικά-Λειτουργικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • «Ερμηνεία εις τας δεκατέσσερας Επιστολάς του Απ.Παύλου», 1797 στη καλύβα Άγιος Βασίλειος , εκδ.στη Βενετία 1819
  • «Ψαλτήριον Ευθύμιου Ζυγαβηνού», 1797 στο ίδιο μέρος , εκδ.1817 στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης.
  • «Κήπος Χαρίτων», Ερμηνεία των εννέα Ωδών της στιχολογίας, 1798 στο ίδιο μέρος, εκδ.στη Βενετία 1819
  • «Ερμηνεία Επτά καθολικών επιστολών», 1799 στο ίδιο μέρος, εκδ.στη Βενετία 1806
  • «Νέα Κλίμαξ, ήτοι ερμηνεία των 75 Αναβαθμών της; Οτωήχου», 1806 στην έρημο της Καψάλας, εκδ.1836 Κων/πόλις
  • «Εορτοδρόμιον Ερμηνεία των Ασματικών Κανόνων των Δεσποτικών και Θεομητορικών Εορτών» 1806 στο ίδιο μέρος , εκδ.στη Βενετία 1836

Ποιητικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Επιγράμματα-Ποιήματα
  • Λειτουργικοί Ύμνοι και Εγκώμια

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 Π. Β. Πάσχου, Εν ασκήσει και μαρτυρίω, εκδόσεις Αρμός, χ.χ., σελ 14.
  2. 2,0 2,1 Μάριος Μπενίσης,Ο Νικόδημος ο Αγιορείτης στην θεολογική έρευνα του 20ου αιώνα, Διπλωματική Εργασία υποβληθείσα στο τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του Α.Π.Θ, Θεσσαλονίκη 2010, σελ.14
  3. Μάριος Μπενίσης,Ο Νικόδημος ο Αγιορείτης στην θεολογική έρευνα του 20ου αιώνα, Διπλωματική Εργασία υποβληθείσα στο τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του Α.Π.Θ, Θεσσαλονίκη 2010, σελ.15
  4. 4,0 4,1 Μάριος Μπενίσης,Ο Νικόδημος ο Αγιορείτης στην θεολογική έρευνα του 20ου αιώνα, Διπλωματική Εργασία υποβληθείσα στο τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του Α.Π.Θ, Θεσσαλονίκη 2010, σελ.16
  5. Μάριος Μπενίσης,Ο Νικόδημος ο Αγιορείτης στην θεολογική έρευνα του 20ου αιώνα, Διπλωματική Εργασία υποβληθείσα στο τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του Α.Π.Θ, Θεσσαλονίκη 2010, σελ.16-17
  6. Μάριος Μπενίσης,Ο Νικόδημος ο Αγιορείτης στην θεολογική έρευνα του 20ου αιώνα, Διπλωματική Εργασία υποβληθείσα στο τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του Α.Π.Θ, Θεσσαλονίκη 2010, σελ.19-20
  7. Μάριος Μπενίσης,Ο Νικόδημος ο Αγιορείτης στην θεολογική έρευνα του 20ου αιώνα, Διπλωματική Εργασία υποβληθείσα στο τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του Α.Π.Θ, Θεσσαλονίκη 2010, σελ.20
  8. μητροπ. Νικόδημου Βαληνδάρα, «Το χρονικόν του α'εορτασμού της μνήμης του οσίου Νικόδημου του Αγιορείτου-του Νάξιου-εν Αθήναις», Επετηρίς Εταιρείας Κυκλαδικών Μελετών, τομ.12 (1995), σελ.75-80
  9. Μάριος Μπενίσης,Ο Νικόδημος ο Αγιορείτης στην θεολογική έρευνα του 20ου αιώνα, Διπλωματική Εργασία υποβληθείσα στο τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του Α.Π.Θ, Θεσσαλονίκη 2010, σελ.80-83

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Μάριος Μπενίσης,Ο Νικόδημος ο Αγιορείτης στην θεολογική έρευνα του 20ου αιώνα, Διπλωματική Εργασία υποβληθείσα στο τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του Α.Π.Θ, Θεσσαλονίκη 2010 [1]
  • μητροπ. Νικόδημου Βαληνδάρα, «Το χρονικόν του α'εορτασμού της μνήμης του οσίου Νικόδημου του Αγιορείτου-του Νάξιου-εν Αθήναις», Επετηρίς Εταιρείας Κυκλαδικών Μελετών, τομ.12 (1995), σελ.75-80

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]