Χορεομανία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Λεπτομέρεια πίνακα του 1564 με απεικόνιση του φαινομένου της χορεομανίας, Πίτερ Μπρίγκελ του Νεότερου.

Η χορεομανία (ιατρικός προσδιορισμός: χορεία του Σύντεναμ) ήταν φυσιοκοινωνιολογικό φαινόμενο το οποίο παρατηρήθηκε στην βόρεια και κεντρική Ευρώπη κυρίως μεταξύ του 14ου και του 17ου αιώνα, όπου ομάδες ανθρώπων, οι οποίες μερικές φορές αριθμούσαν έως και χιλιάδες, ξαφνικά άρχιζαν να χορεύουν με αλλοπρόσαλλο τρόπο έως ότου καταρρεύσουν από εξάντληση. Άλλες ονομασίες με τις οποίες το φαινόμενο αυτό έγινε γνωστό ήταν χορευτική μανία, καθώς και χορός του Αγίου Βίτου ή/και ο χορός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, ενώ στην Ιταλία το εκεί παρόμοιο φαινόμενο έγινε γνωστό ως ταραντισμός.

Μια από τις πρώτες περιπτώσεις όπου παρατηρήθηκε σε ευρεία έκταση ήταν στο Άαχεν της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 1374, και κατόπιν εξαπλώθηκε ραγδαία σε άλλα μέρη της Ευρώπης. Ιδιαίτερα έντονη ήταν η εμφάνιση του στην επίσης γερμανική πόλη του Στρασβούργου το 1518. Καθώς το φαινόμενο εμφανίζονταν για αρκετούς αιώνες και επηρέασε χιλιάδες ανθρώπους, υπήρξε αναλυτική καταγραφή των συμπτωμάτων σε μελέτες της εποχής. Παρόλα αυτά τα αίτια του δεν έγιναν ποτέ πλήρως κατανοητά, ενώ οι όποιες θεραπείες βασίζονταν σε εικασίες. Μια από τις προσπάθειες κατευνασμού του φαινομένου ήταν η τοποθέτηση μουσικών δίπλα από τους ανθρώπους που χορεύανε έτσι ώστε να μετριάσουν τις συνέπειες της μανίας, όμως η τακτική αυτή μερικές φορές έκανε περισσότερη ζημιά καθώς ενθάρρυνε περισσότερους να συμμετέχουν στον χορό.

Δεν υπάρχει κοινή άποψη μεταξύ των συγχρόνων μελετητών για το ποια ήταν η αιτία της χορεομανίας.[1]Υπήρξαν διάφορες θεωρίες οι οποίες έκαναν λόγο για θρησκευτικές αιρέσεις πίσω από τις ομάδες ανθρώπων που χορεύανε με τον χορό να αποτελεί τρόπο χαλάρωσης και ευδαιμονίας. Έχει επίσης γίνει η εικασία πως πρόκειται για φαινόμενο μαζικής υστερίας, όπου τα φυσικά συμπτώματα μεταξύ ανθρώπων μεταδίδονται και στην υπόλοιπη ομάδα ως είδος κοινωνικής επιρροής.[1]

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο όρος χορεομανία (χορός + μανία)[2]:133–4 χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Ολλανδό μυστικιστή Παράκελσο (16oς αιώνας) ως choreomania για την περιγραφή του φαινομένου της χορευτικής επιδημίας.[3]:125-126 Αρχικά η επιδημία αντιμετωπίστηκε ως ήταν κατάρα η οποία είχε σταλθεί από κάποιον άγιο,[4] ο οποίος συνήθως ταυτοποιούνταν με τον Ιωάνννη τον Βαπτιστή[5]:32 ή τον Άγιο Βίτο, και έτσι εναλλακτικά η χορευτική μανία έγινε γνωστή και ως χορός του Αγίου Ιωάννη ή χορός του Αγίου Βίτου. Επιπλέον οι πορείες των πληχθέντων από την χορεομανία συχνά κατέληγαν σε τοποθεσίες οι οποίες ήταν αφιερωμένες σε έναν από αυτούς τους αγίους,[2]:136 με τέλεση προσευχής για την λήξη του χορού,[3]:126 ενώ συχνά τα φαινόμενα αυτά συνέβαιναν κατά την περίοδο του εορτασμού του Αγίου Βίτου[6]:201 στα μέσα Ιουνίου.

Η ιατρική ονομασία του φαινομένου έγινε τον 17ο αιώνα ως χορεία του Σύντεναμ,[7] με άλλες παραπλήσιες ονομασίες ως επιδημιολογική χορεία[3]:125 και επιδημιολογικός χορός.[4] Η χορεία ως ασθένεια του νευρικού συστήματος, παρουσιάζει ομοιότητες με την χορεομανία.[2]:134

Περιγραφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το φαινόμενο γενικά εμφανίζονταν κατά την διάρκεια δύσκολων περιόδων διαβίωσης,[2]:136 και με χιλιάδες ανθρώπων να χορεύουν ταυτόχρονα για ώρες,[2]:133[8] ημέρες, εβδομάδες, ακόμα και μήνες.[2]:132[4]Οι χορευτές περιγράφονταν πως βρίσκονταν σε κατάσταση ημιαναισθησίας,[6]:201 χωρίς να έχουν έλεγχο του σώματος τους.[2]:136 Αναφέρεται πως μέσα στο πλήθος των διαφορετικών ανθρώπων κάποιοι χόρευαν γυμνοί,[2]:132 έκαναν απρεπείς χειρονομίες,[2]:133 ενώ κάποιοι επιδίδονταν και σε σεξουαλική δραστηριότητα.[2]:136 Άλλοι πάλι συμπεριφέρονταν σαν ζώα[2]:133 και χοροπηδούσαν.[5]:32[5]:33

Δεν σταματούσαν σχεδόν καθόλου,[8] και κάποιοι χόρευαν έως ότου σπάσουν τα πλευρά τους και ακολουθήσει ο θάνατος τους.[5]:32 Ο ανεξέλεγκτος αυτός χορός συνοδευόταν από τις κραυγές, γέλιο, ή κλάμα των συμμετεχόντων,[2]:132 ενώ υπήρχαν και κάποιοι που τραγουδούσαν.[9]:60 Υπάρχει επίσης η αναφορά πως μερικές φορές υπήρχε βίαια αντίδραση των χορευτών προς τους παρατηρητές τους αν δεν συμμετείχαν επίσης στον χορό.[2]:139 Επίσης αναφέρεται πως δεν είχαν αντίληψη του κόκκινου χρώματος,[5]:32 ή πως γινόταν βίαιοι όταν έβλεπαν κόκκινο χρώμα. Άλλες σημειώσεις σχετικά με την συμπεριφορά των ασθενών ήταν πως δεν μπορούσαν να αντέξουν τα μυτερά παπούτσια, και πως τους άρεσε να τους χτυπούν τα πόδια.[2]:133

Παθολογικά, όσοι είχαν προσβληθεί από την χορεομανία υπέφεραν από διάφορες παθήσεις, όπως πόνους στο στήθος, ψευδαισθήσεις, υπεραερισμό, σπασμούς, και άλλα επιληπτικά φαινόμενα.[2]:136[3]:126[10]:71 Στο τέλος οι περισσότεροι απλώς έπεφταν στο έδαφος εξουθενωμένοι,[3]:126 ενώ περιγράφεται πως κάποιοι κατέληγαν σε κατάσταση έκστασης.[5]:39 Τυπικά, η χορεομανία ήταν μεταδοτική αλλά συνήθως μεταδίδονταν σε μικρές ομάδες όπως οικογένειες και μεμονωμένα άτομα.[5]:37–8

Συμβάντα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πρώιμα περιστατικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πρώτη γνωστή αναφορά του φαινομένου έγινε τον 7ο αιώνα,[11] και έκτοτε επανεμφανίστηκε πολλές φορές στην Ευρώπη έως τον 17ο αιώνα όταν και σταμάτησε απότομα.[2]: 132 Επίσης από τα πρώτα γνωστά περιστατικά ήταν και η εμφάνιση του φαινομένου την δεκαετία του 1020 στο Μπέρνμπουργκ όπου 18 χωρικοί άρχισαν να χορεύουν και να τραγουδούν γύρω από μια εκκλησία, εν μέσω της λειτουργίας της παραμονής των Χριστουγέννων.[6]: 202

Αξιοσημείωτες περιπτώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ακολούθησαν διάφορα άλλα περιστατικά ανά τους αιώνες, όπως αυτό του 1237 στην Ολλανδία όπου μια μεγάλη ομάδα παιδιών περπάτησε απόσταση 20 χλμ από την Ερφούρτη έως το Άρνσταντ πηδώντας και χορεύοντας καθ όλη την διαδρομή,[6]:201 κάτι που εμφανίζει ομοιότητες με τον γερμανικό θρύλο του αυλητή του Χάμελιν οι διηγήσεις του οποίου εμφανίστηκαν κατά την ίδια χρονική περίοδο.[11]

Το 1278 σε γέφυρα επί του ποταμού Μεύση στην βορειοδυτική Γερμανία σημειώθηκε περιστατικό όπου 200 άτομα τα οποία χόρευαν πάνω στην γέφυρα προκάλεσαν την κατάρρευση της, και πολλοί από τους επιζώντες νοσηλεύτηκαν σε κοντινό παρεκκλήσι το οποίο ήταν αφιερωμένο στον Άγιο Βίτο.[2]:134

Η πρώτη μεγάλης έκτασης έξαρση του φαινομένου συνέβη μεταξύ του 1373 και 1374, με πολλαπλά συμβάντα σε Αγγλία, Γερμανία, και Ολλανδία.[5]:33Στις 24 Ιουνίου του 1374, το φαινόμενο εμφανίστηκε σε ευρεία έκταση ξεκινώντας από το Άαχεν,[3]:126 και κατόπιν εξαπλώθηκε στην Κολωνία, Φλάνδρα, Φραγκονία, Αινώ, Μετς, Στρασβούργο, Τόνγκερεν, Ουτρέχτη,[5]:33 καθώς και σε περιοχές της Ιταλίας και του Λουξεμβούργου. Επιπλέον συμβάντα αναφέρθηκαν το 1375 και 1376, σε Γαλλία, Γερμανία, και Ολλανδία,[2]: 138 και το 1381 εμφανίστηκε και στο Άουγκσμπουργκ.[5]:33 Το 1418 επέστρεψε στο Στρασβούργο όπου το φαινόμενο πιθανώς προκλήθηκε από την εξάντληση των κατοίκων που έκαναν νηστεία την περίοδο εκείνη.[2]: 137Ακολούθησε το 1428 στο Σαφχάουζεν, όπου ένας μοναχός χόρεψε μέχρι θανάτου, και κατά το ίδιο έτος εμφανίστηκε και στην Ζυρίχη όπου παρατηρήθηκε σε μια ομάδα γυναικών.

Τον Ιούλιο του 1518 σημειώθηκε μια άλλη μεγάλης έκτασης εμφάνιση του φαινομένου στο Στρασβούργο κατά την επιδημία χορού του 1518. Ξεκίνησε όταν μια γυναίκα ξεκίνησε να χορεύει στον δρόμο, 4 ημέρες έπειτα την ακολούθησαν άλλοι 33 στον χορό, και μέσα σε ένα μήνα ο συνολικός αριθμός των ατόμων έφτασε τους 400, όπου πολλοί από αυτούς πέθαναν από καρδιακή προσβολή.[5]:33

Ταραντισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Ιταλία ένα παρόμοιο φαινόμενο ήταν ο ταραντισμός, όπου τα θύματα έπεφταν σε επιληπτική υστερία μετά από δάγκωμα ταραντούλας ή σκορπιού. Η πρώτη έξαρση του φαινομένου σημειώθηκε τον 13ο αιώνα και το μόνο γνωστό αντίδοτο ήταν να χορέψει ο ασθενής υπό της ήχους μιας συγκεκριμένης μελωδίας έτσι ώστε να διαχωριστεί το δηλητήριο από το αίμα.[2]:133 Το φαινόμενο αυτό παρουσιάζονταν μόνο κατά τους θερινούς μήνες, και με παρόμοιο τρόπο με τον χορεομανία έτσι και στην περίπτωση του ταραντισμού οι άνθρωποι ξεκινούσαν τον χορό όταν δαγκώνονταν ή είχαν την εντύπωση πως δαγκώθηκαν από κάποια αράχνη ή σκορπιό με συνέπεια να παρασύρονται και άλλοι υπό τον φόβο των δαγκωμάτων αυτών.[2]:134-135 Ο παραδοσιακός ιταλικός χορός της ταραντέλα θεωρούνταν πως γιάτρευε τα θύματα, τουλάχιστον προσωρινά.[2]:135Αποτελούσε σχετικά κοινό φαινόμενο έως τον 17ο αιώνα, και σταμάτησε ξαφνικά, με μικρές εξάρσεις στην Ιταλία έως το 1959.[2]:133-134

Θεραπείες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Καθώς το πραγματικό αίτιο του φαινομένου ήταν άγνωστο, πολλές από τις θεραπείες που δοκιμάστηκαν ήταν πειραματικές. Για παράδειγμα κατά την επιδημία του 1374 η οποία συνέβη μερικές δεκαετίες μόνο μετά τον Μαύρο Θάνατο, πολλοί από τους ασθενείς απομονώνονταν, ενώ σε μερικούς γινόταν και εξορκισμός για την εκδίωξη των δαιμονίων ή του Σατανά.[10]:70[2]:136[8][9]:60

Υπήρχε επίσης η γενική αντίληψη πως η ασθένεια αυτή οφείλονταν σε κάποια κατάρα την οποία είχε επισύρει ο Άγιος Βίτος[8] ή ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής,[5]:32 έτσι πολλοί άνθρωποι απλώς προσεύχονταν[3]:126 ή έκαναν προσκύνημα στους αντίστοιχους αγίους.[5]:34

Επεξηγήσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υπάρχουν πολλές υποθέσεις που έχουν γίνει για την επεξήγηση του φαινομένου, και εξακολουθεί να παραμένει αδιευκρίνιστο το κατά πόσο ήταν πραγματική ασθένεια ή κοινωνιολογικό φαινόμενο.

Μια από τις εξέχουσες θεωρίες είναι πως οι ασθενείς είχαν υποστεί δηλητηρίαση από ερυσίβη, μύκητα ο οποίος εμφανίζεται σε ορισμένα δημητριακά, με την ασθένεια που προέκυπτε κατά την κατανάλωση του γνωστή ως φωτιά του Αγίου Αντωνίου κατά τον Μεσαίωνα, ή εργοτισμός στην σύγχρονη ορολογία. Παρότι ο εργοτισμός μπορεί να προκαλέσει ψευδαισθήσεις και σπασμούς, δεν μπορεί να εξηγήσει πλήρως όλα τα φαινόμενα που παρατηρούνταν κατά την χορεομανία,[2]:140[3]:126[5]:43[8] και το ίδιο ισχύει και για τις υποθέσεις της εγκεφαλίτιδας, επιληψίας, και τύφου.[3]:126

Υπάρχουν και διαφορετικές εκτιμήσεις όπου θεωρείται πως ο χορός ήταν φυσική εκδήλωση που εκδηλώθηκε ως αποτέλεσμα της γενικευμένης ανησυχίας και έντασης που υπήρχε την περίοδο αυτή από τις διάφορες φυσικές καταστροφής της εποχής,[5]:43 όπως διάφορες άλλες επιδημίες και πλημμύρες,[10]:72 και πως αποτελούσε μέθοδο εκδίωξης των συναισθημάτων αυτών και προσπάθεια γαλήνης,[10]:72-73 με αποτέλεσμα μερικές φορές οι συμμετέχοντες να έρχονται σε έκσταση και να βλέπουν οράματα.[12] Άλλα εκτίμηση θεωρεί πως η όλη υπόθεση ήταν σκηνοθετημένη[10]:71 και η συμπεριφορά εκτιμήθηκε ως παράξενη καθώς ήταν ασυνήθιστη,[2]:137 ή πως οι χοροί ήταν το έργο θρησκευτικών αιρέσεων που αναπαρήγαγαν αρχαίους ελληνικούς και ρωμαϊκούς τελετουργικούς χορούς υπό το πρόσχημα ασθένειας και μη ελέγχου του σώματος,[2]:136[2]:137[2]:140Η πιο κοινή περιγραφή μεταξύ των πηγών φαίνεται να είναι πως αποτελούσε σύμπτωμα μαζικής υστερίας.[2]:135[10]:73

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 Sirois, F. (1982). Perspectives on epidemic hysteria. In M. J. Colligan, J. W. Pennebaker, & L. R. Murphy (eds.), Mass psychogenic illness: A social psychological analysis (pp. 217–236). Hillsdale, NJ: Erlbaum.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 2,25 2,26 2,27 2,28 2,29 Bartholomew.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Dirk Blom.
  4. 4,0 4,1 4,2 Waller J (February 2009). «A forgotten plague: making sense of dancing mania». Lancet 373 (9664): 624–5. doi:10.1016/S0140-6736(09)60386-X. PMID 19238695. http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2960386-X/fulltext. 
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 Midelfort.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Marks.
  7. «NINDS Sydenham Chorea Information Page». NINDS. USA: NIH. Ανακτήθηκε στις 4 September 2010. 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Waller, John (July 2009). «Dancing plagues and mass hysteria». The Psychologist (UK: British Psychological Society) 22 (7): 644–7. https://thepsychologist.bps.org.uk/volume-22/edition-7/dancing-plagues-and-mass-hysteria. 
  9. 9,0 9,1 Vuillier.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 Hetherington.
  11. 11,0 11,1 Schullian, DM (1977). «The Dancing Pilgrims at Muelebeek». Journal of the History of Medicine and Allied Sciences (Oxford University Press) 32 (3): 315–9. doi:10.1093/jhmas/xxxii.3.315. PMID 326865. 
  12. Feldman, p.191

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σχετική βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]