Μαντάμ Ρολάν

Μαντάμ Ρολάν
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη μητρική γλώσσα	Manon Roland (Γαλλικά)
Γέννηση	17  Μαρτίου 1754 Παρίσι
Θάνατος	8  Νοεμβρίου 1793 Παρίσι
Αιτία θανάτου	αποκεφαλισμός
Συνθήκες θανάτου	θανατική ποινή
Τόπος ταφής	Κοιμητήριο της Μαντλέν και Κατακόμβες του Παρισιού
Χώρα πολιτογράφησης	Γαλλία
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσες	Γαλλικά
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα	συγγραφέας πολιτικός συγγραφέας απομνημονευμάτων
Πολιτική τοποθέτηση
Πολιτικό κόμμα/Κίνημα	Γιρονδίνοι
Οικογένεια
Σύζυγος	Jean-Marie Roland de La Platière (από 1780)
Υπογραφή
Σχετικά πολυμέσα

Η Μαρί-Ζαν Ρολάν (γαλλικά: Marie-Jeanne Roland) ή σε συντομότερη εκδοχή Μανόν Ρόλαντ (γαλλικά: Manon Roland), γνωστότερη απλώς ως Μαντάμ Ρολάν και γεννημένη ως Μαρί-Ζαν Φλιπόν (γαλλικά: Marie-Jeanne Phlipon, 17 Μαρτίου 1754 – 8 Νοεμβρίου 1793), ήταν Γαλλίδα επαναστάτρια και σημαντικό μέλος της πολιτικής ομάδας των Γιρονδίνων. Ήταν σύζυγος του επαναστάτη Ρολάν ντε λα Πλατιέρ. Έπεσε σε δυσμένεια κατά την περίοδο της Τρομοκρατίας, με αποτέλεσμα να θανατωθεί στη γκιλοτίνα.

Πρώτα χρόνια

Η Μαρί-Ζαν Φλιπόν ήταν το μοναδικό από 7 παιδιά που κατάφερε να επιζήσει κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής της στην οικία του Πιερ Γκασιέν (Pierre Gacien) και της Μαργκερίτ Μπινό Φλιπόν (Marguerite Binot Phlipon), και ήταν το επίκεντρο της αγάπης των γονιών της. Ευσεβές και πολύ έξυπνο παιδί, με σταθερό και αποφασιστικό χαρακτήρα, έδειξε μεγάλη κλίση για σπουδές. Από τα πρώτα της χρόνια ήταν επιτυχημένη και ενθουσιώδης μαθήτρια, με ισχυρή θέληση και ευαισθησίες. Ασχολήθηκε με επιτυχία με την μουσική και τον χορό. Υπήρξε φανατική βιβλιόφιλη και πριν την ηλικία των 9 ετών είχε διαβάσει τους Βίους Παράλληλους του Πλούταρχου. Το έργο αυτό επηρέασε τις ιδέες της για το κράτος αναφορικά με την ευημερία των πολιτών και την άποψη ότι κάθε πολίτης είναι συνυπεύθυνος για την επιτυχία της πολιτείας. Άλλοι συγγραφείς από τους οποίους επηρεάστηκε ήταν οι Μποσιέ, Μασιγιόν και οι διαφωτιστές Μοντεσκιέ, Βολταίρος και Ρουσό.

Ως παιδί, ήταν πολύ θρησκευόμενη. Μετά από δικό της αίτημα, έζησε σε ένα μοναστήρι για έναν χρόνο για να προετοιμαστεί για την πρώτη της κοινωνία όταν ήταν έντεκα. Ωστόσο, λίγα χρόνια αργότερα άρχισε να αμφισβητεί τα δόγματα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Αν και τελικά απομακρύνθηκε από την εκκλησία, συνέχισε να πιστεύει όλη της τη ζωή στην ύπαρξη του Θεού, στην αθανασία της ψυχής και στην ηθική υποχρέωση να κάνει το καλό. Οι ιδέες της, ήταν πολύ κοντά στον ντεϊσμό.

Μετά την επιστροφή της από το μοναστήρι, έλαβε ελάχιστη πρόσθετη επίσημη εκπαίδευση, αλλά συνέχισε να διαβάζει και να μελετά. Ήταν σε μεγάλο βαθμό αυτοδίδακτη. Διάβασε βιβλία για όλα τα θέματα: ιστορία, μαθηματικά, γεωργία και δίκαιο. Ανέπτυξε ένα πάθος για τα κλασικά. Όπως πολλοί από τους συγχρόνους της, εμπνεύστηκε από τις βιογραφίες διάσημων Ελλήνων και Ρωμαίων στο Vitae Parallelae (Βίοι Παράλληλοι) του Πλούταρχου.

Έκανε πολλά ταξίδια. Το 1774, σε ηλικία 20 ετών, κατά την επίσκεψή της στις Βερσαλλίες, άρχισε να αναπτύσσει ζωηρό ενδιαφέρον προς την πολιτική, όπως φαίνεται και από το περιεχόμενο των επιστολών της προς τη φίλη της Σοφί. Για την Μανόν ο τέλειος τύπος κυβέρνησης είναι «μία που να περιέχει πεφωτισμένους και με καλές προθέσεις υπουργούς, έναν νεαρό πρίγκιπα πιστό στο συμβούλιο που επιζητά την καλοσύνη εκ μέρους του, μία αγαπητή και βασίλισσα που να κάνει καλά έργα, μία ευχάριστη και σεμνή αυλή, ένα τιμητικό νομοθετικό σώμα, έναν γοητευτικό λαό που να μην ζητά τίποτα αλλά την εξουσία να αγαπά τον άρχοντά του». Στα λόγια αυτά μπορεί κανείς να δει την απόρριψη της απόλυτης μοναρχίας, καθώς η εξουσία και η σημασία των υπουργών της κυβέρνησης τίθενται υπεράνω του στέμματος. Ήδη από τα πρώτα χρόνια που ανέπτυξε το ενδιαφέρον της για την πολιτική, ανέπτυξε την προτίμηση στη βασιλευόμενη δημοκρατία και την παρουσίαζε ως το ιδανικό πολίτευμα.

Γάμος και πολιτική δραστηριότητα

Παντρεύτηκε τον Ζαν-Μαρί Ρολάν το 1781, ο οποίος εμφορείτο από τις ίδιες ιδέες με τη Μανόν και ήταν επίσης διανοούμενος, αν και την περνούσε περισσότερα από 20 χρόνια σε ηλικία. Μέσω του Ζαν-Μαρί, η Μανόν άσκησε την επιρροή της στην πολιτική.

Το 1784 πέτυχε να προβιβαστεί ο σύζυγός της στη Λυών, όπου άρχισαν να οργανώνονται σε ένα δίκτυο συνεργατών και φίλων. Εκεί έγραψαν πολιτικά άρθρα που δημοσιεύτηκαν σε φυλλάδια, όπως το Patriote Français, όπου εκφράζουν την πολιτική τους υποστήριξη προς την επανάσταση. Τον Νοέμβριο του 1790 η φωνή τους εισακούστηκε και ο Ζαν-Μαρί εκλέχθηκε εκπρόσωπος της Λυών στο Παρίσι, διαπραγματευόμενος ένα δάνειο με σκοπό τη μείωση του χρέους της Λυών. Το 1791 το ζευγάρι έφυγε από την πόλη της Λυών και εγκαταστάθηκε στο Παρίσι. Η Ρολάν διαδραματίζει πλέον σημαντικότερο ρόλο και καλεί στο σαλόνι της στο ξενοδοχείο Μπριτανίκ του Παρισιού σημαντικούς πολιτικούς και επαναστάτες, όπως ο Ζακ Πιερ Μπρισό, ο Μαξιμιλιανός Ροβεσπιέρος, ο Ζερόμ Πετιόν ντε Βιλνέβ και άλλοι. Ιδιαίτερα αγαπητός από τους καλεσμένους της ήταν ο Φρανσουά Μπιζό, με τον οποίο συνδέθηκε με πλατωνική σχέση. Οι ηγέτες αυτή ανήκαν στην παράταξη των Γιρονδίνων που ανήκαν στη Λέσχη των Ιακωβίνων και συναντιούνταν για να συζητήσουν τα δικαιώματα των πολιτών και τη στρατηγική για τη μετατροπή των Γάλλων από υποτελείς της Μοναρχίας σε πολίτες που να ανήκουν σε μια συνταγματική δημοκρατία.

Προτομή της Ρολάν από πλαστικό, του Βιτάλ Κορνί.

Η Μαντάμ Ρολάν θεωρείται ότι ήταν ελκυστική, αν και όχι έντονα όμορφη. Οι ιδέες της ήταν σαφείς και μακροπρόθεσμες, ενώ οι τρόποι της ήταν αβροί και ήρεμοι. Είχε μεγάλη ικανότητα να παρατηρεί και επιπλέον έγινε διάσημη (και έκανε διάσημο και τον σύζυγό της) λόγω της ικανότητάς της να φέρνει σε επαφή άτομα μέσω της συγκρότησης κοινωνικών δικτύων. Αρχικά εργάστηκε ως γραμματέας του συζύγου της και έφτασε να υπογράφει και τις επιστολές του με το όνομά του, καθώς ο σύζυγός της τής έτρεφε εμπιστοσύνη και εκτιμούσε τη βοήθειά της. Η αύξηση της επιρροής του Ρολάν ντε λα Πλατιέρ στα πλαίσια των Γιρονδίνων οδήγησε σε παράλληλη αύξηση της δημοφιλίας της Μαντάμ Ρολάν.

Η Μαντάμ Ρολάν μαζί με τον σύζυγό της αποχώρησαν από τους Ιακωβίνους στις αρχές του 1792 και μαζί με τον Μπρισό ίδρυσαν το μετριοπαθές κόμμα των Γιρονδίνων. Ο Ρολάν έγινε υπουργός εσωτερικών με τη γυναίκα του ως σύμβουλο και υπεύθυνη για τη διακίνηση της αλληλογραφίας του. Έτσι, το γράμμα προς τον Βασιλιά με ημερομηνία 21 Ιουνίου 1792 γράφτηκε από τη Ρολάν και ζητούσε από τον Λουδοβίκο ΙΣΤ΄ να ορκιστεί πίστη και να εργαστεί στα πλαίσια της νέας δημοκρατίας ή να υποστεί τις συνέπειες από την κλιμάκωση των εμφύλιων ταραχών. Το πάθος της Μαντάμ Ρολάν κόστισε στον σύζυγό της το υπουργείο του, ωστόσο ικανοποίησε την περηφάνια της Μανόν. Ο Ρολάν ντε λα Πλατιέρ αντιτέθηκε στις χειρότερες υπερβολές της Επανάστασης, με αποτέλεσμα να απωλέσει τη δημοφιλία του, όπως και η Μαντάμ Ρολάν. Μια φορά η τελευταία είχε απευθύνει λόγο προσωπικά προς τη Συνέλευση και κατάφερε να καταρρίψει τα ψεύδη ενός ανθρώπου που την κατηγορούσε.

Η τελευταία ημέρα της Μαντάμ Ρολάν, πίνακας του Jules-Adolphe Goupil, 1880.

Οι κατηγορίες εναντίον της όμως συνεχίζονταν. Το πρωί της 1ης Ιουνίου 1793 συνελήφθη μαζί με άλλους Γιρονδίνους, με την κατηγορία της προδοσίας και για τον πολιτικό της ακτιβισμό, ο οποίος απαγορευόταν στις γυναίκες. Φυλακίστηκε στη Φυλακη του Αββαείου και με τη βοήθειά της ο Ρολάν ντε λα Πλατιέρ κατάφερε να δραπετεύσει στη Ρουέν. Η Μανόν αποφυλακίστηκε για μία ώρα, για να συλληφθεί ξανά και να φυλακιστεί στις φυλακές της Αγίας Πελαγίας. Από εκεί, οδηγήθηκε στην Κονσιερζερί. Στη φυλακή, έγινε σεβαστή από τους φρουρούς και συμφωνήθηκαν κάποια προνόμια για αυτήν. Μεταξύ αυτών των προνομίων, μπορεί να έχει στην κατοχή της γραφική ύλη και να δέχεται περιστασιακές επισκέψεις από τους πιο αφοσιωμένους φίλους της.

Κατά τον εγκλεισμό της στο κελί έγραψε τα απομνημονεύματά της, με τίτλο Appel à l'impartiale postérité (Έκκληση προς τους αμερόληπτους απογόνους). Στα απομνημονεύματά της, τα οποία αφιέρωσε στην κόρη της, Eudora, διακρίνεται η έντονη διαφορά ανάμεσα στον αυτοέπαινο και στον πατριωτισμό, ανάμεσα στο ασήμαντο και στο εξαιρετικά σημαντικό. Στη δίκη της, κατηγορήθηκε ότι επιχείρησε να εισαγάγει βασιλόφρονες, ενώ στην πραγματικότητα η Ρολάν ήταν θύμα της κάθαρσης των μελών της αντιπολίτευσης (Γιρονδίνων) από τον Ροβεσπιέρο.

Φυλάκιση και θάνατος

Η Μαντάμ Ρολάν οδηγείται στο ικρίωμα (απεικονίζεται μαζί με τον δεύτερο καταδικασθέντα που οδηγήθηκε μαζί της, τον Simon-François Lamarche), πίνακας του Λάσλετ Τζον Ποτ, 1874. Μουσείο της Γαλλικής Επανάστασης.

Στη φυλακή, η Ρολάν ολοκλήρωσε τα απομνημονεύματά της μέσα σε διάστημα 5 μηνών. Έχοντας βοηθήσει τον σύζυγό της να φύγει από το Παρίσι, αποδέχτηκε τις κατηγορίες και τη θανατική καταδίκη της ως τον μόνο δρόμο για να διαφυλάξει το όνομά της και την υστεροφημία της. Τα απομνημονεύματά της, δημοσιεύτηκαν το 1795.

Στις 8 Νοεμβρίου 1793, εμφανίστηκε ενώπιον του Επαναστατικού Δικαστηρίου. Δεν είχε καμία αμφιβολία ότι θα καταδικαστεί σε θάνατο και μάλιστα εκείνη την ημέρα είχε ντυθεί με την toilette de mort (τουαλέτα του θανάτου) που είχε επιλέξει λίγο καιρό πριν: ένα απλό φόρεμα από λευκοκίτρινη μουσελίνα με μαύρη ζώνη. Μετά από μια σύντομη δίκη που διήρκησε μεταξύ 9 π.μ. και 2:30 μ.μ. κρίθηκε ένοχη για συνωμοσία κατά της επανάστασης και ανακοινώθηκε η θανατική ποινή. Ο δικαστής δεν της επέτρεψε ούτε να διαβάσει μια δήλωση που είχε ετοιμάσει.

Μόλις λίγες ώρες μετά, αποκεφαλίστηκε στην γκιλοτίνα στις 8 Νοεμβρίου 1793, σε ηλικία 39 ετών, μαζί με έναν άλλο καταδικασθέντα, τον Simon-François Lamarche. Η Sophie Grandchamp και ο ιστορικός Pierre François Tissot την είδαν να περνά στο δρόμο της προς την γκιλοτίνα και ανέφεραν ότι φαινόταν πολύ ήρεμη. Προτού θέσει το κεφάλι της στο ξύλινο δοκάρι της λαιμητόμου, έσκυψε προς το άγαλμα της Ελευθερίας που βρισκόταν στην Πλατεία της Επανάστασης στο Παρίσι (και που αργότερα μετονομάστηκε σε Πλατεία Ομόνοιας) και ψέλλισε τα τελευταία της λόγια, που ήταν:

Ο Liberté, que de crimes on commet en ton nom! (Ω Ελευθερία, τι εγκλήματα διαπράττονται εν ονόματί σου!)

Ωστόσο, υπάρχει και η εκδοχή ότι η φράση αυτή ήταν μεταγενέστερη εφεύρεση του Γάλλου ρομαντικού ποιητή Λαμαρτίνου, που της την απέδωσε εκ των υστέρων.

Το πτώμα της απορρίφθηκε στο κοιμητήριο Μαντλέν. Μόλις 2 ημέρες αργότερα, μαθαίνοντας για τον τραγικό θάνατο της συζύγου του, ο σύζυγός της, Ζαν-Μαρί Ρολάν, αυτοκτόνησε στις 10 Νοεμβρίου στην ύπαιθρο κοντά στη Ρουέν. Η μικρή κόρη της, Eudora, που έμεινε τότε ορφανή, φιλοξενήθηκε από τον Jacques Antoine Creuzé-Latouche. Με το θάνατο του τελευταίου το 1800, ήταν ο διάσημος ορυκτολόγος και βοτανολόγος Louis-Augustin Bosc d'Antic, μεγάλος θαυμαστής της Μαντάμ Ρολάν, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για την εκπαίδευση του μικρού ορφανού. Ερωτευμένος μαζί της, τότε στην ηλικία των δεκατεσσάρων, θα αποστασιοποιηθεί από αυτήν. Λίγους μήνες αργότερα, η Eudora θα παντρευτεί έναν άλλο θαυμαστή της μητέρας της.

Πηγές

Η Εγκυκλοπαίδεια Encyclopaedia Britannica του 1911, παραθέτει τις εξής αναφορές:

• Madame Roland's Memoires, first printed in 1795, have been edited among others by P. Faugere (Paris, 1864), by C. A. Dauban (Paris, 1864), by J. Claretie (Paris, 1884), and by C. Perroud (Paris, 1905). Some of her Lettres inedites have been published by C. A. Dauban (Paris, 1867), and a critical edition of her Lettres by C. Perroud (Paris, 1900-2).
• C.A. Dauban, Etude sur Madame Roland et son temps (Paris, 1864)
• V. Lamy, Deux femmes célèbres, Madame Roland et Charlotte Corday (Paris, 1884)
• C. Bader, Madame Roland, d'après des lettres et des manuscrits inédits (Paris, 1892)
• A.J. Lambert, Le ménage de Madame Roland, trois années de correspondance amoureuse (Paris, 1896)
• Austin Dobson, Four Frenchwomen (London, 1890) articles by C. Perroud in the review La Revolution française (1896-99).
• Kathryn Ann Kadane, "The Real Difference between Manon Phlipon and Madame Roland," French Historical Studies, Vol. 3, No. 4 (Autumn 1964), http://links.jstor.org/sici?sici=0016-1071%28196423%293%3A4%3C542%3ATRDBMP%3E2.0.CO%3B2-M
• Brigitte Syzmanek, “French Women’s Revolutionary Writings: Maname Roland or the Pleasure of the Mask,” Tulsa Studies in Women’s Literature, Vol. 15, No. 1 (Spring 1996), http://www.jstor.org/view/07327730/ap020030/02a00080/10?frame=noframe&userID=c63cc0dd@albertson.edu/01c0a834740050788b0&dpi=3&config=jstor
• Gita May, Madame Roland and The Age of Revolution (New York: Columbia University Press, 1970).
• Schama, Simon. Citizens, A Chronicle of the French Revolution. NY: Knopf, 1989.
• Dalton, Susan. "Gender and the Shifting of Revolutionary Politics: The case for Madame Roland." Canadian Journal of History, 36,no2: 259 36, no. 2 (2001): 259-.
• Underwood, Sarah. Heroines of free thought. NY: Somersby, 1876.
• Winegarten, Renee. "Women and Politics: Madame Roland." New Criterion18, no 2 18, no. 2 (October 1999).
• May, Gita. Madame Roland and the Age of Revolution. NY: Columbia University Press, 1970.
• Roland, Madame. The Private Memoirs of Madame Roland (Ιδιωτικά Απομνημονεύματα της Μαντάμ Ρολάν). Έκδοση: Edward Gilpin Johnson. Chicago, Illinois: A. C. McClurg and Co., 1900.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Ida M. Tarbell, Madame Roland: A Biographical Study. New York: C. Scribner's Sons, 1896.
• Ida Ashworth Taylor, Life of Madame Roland. Londen: Hutchinson & Co., 1911.