Λόγος (φιλοσοφία)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Λόγος είναι η ικανότητα συνειδητής εφαρμογής της λογικής, με την εξαγωγή συμπερασμάτων από νέες ή ήδη υπάρχουσες πληροφορίες, με στόχο την αναζήτηση της αλήθειας. [1] [2] Συνδέεται στενά με τέτοιες χαρακτηριστικές ανθρώπινες δραστηριότητες όπως η φιλοσοφία, η επιστήμη, η γλώσσα, τα μαθηματικά και η τέχνη, και κανονικά θεωρείται ότι είναι μια διακριτική ικανότητα, που κατέχουν οι άνθρωποι. [3] Ο λόγος, μερικές φορές, αναφέρεται ως ορθολογισμός. [4]

Ο συλλογισμός συνδέεται με τις πράξεις της σκέψης και της γνώσης, και περιλαμβάνει τη χρήση της νόησης κάποιου. Το πεδίο της λογικής μελετά τους τρόπους, με τους οποίους οι άνθρωποι μπορούν να χρησιμοποιήσουν επίσημο συλλογισμό, για να παράγουν λογικά έγκυρα επιχειρήματα. Ο συλλογισμός μπορεί να υποδιαιρεθεί σε μορφές λογικού συλλογισμού, όπως σε παραγωγικό συλλογισμό, σε επαγωγικό συλλογισμό και σε απαγωγικό συλλογισμό. Ο Αριστοτέλης, έκανε μια διάκριση μεταξύ του λογικού λόγου συλλογισμού (κατάλληλη λογική) και της διαισθητικής συλλογιστικής [5] στην οποία η συλλογιστική διαδικασία μέσω της διαίσθησης, όσο έγκυρη κι αν είναι, μπορεί να τείνει προς το προσωπικό και το υποκειμενικά αδιαφανές. Σε ορισμένα κοινωνικά και πολιτικά περιβάλλοντα, λογικοί και διαισθητικοί τρόποι συλλογισμού μπορεί να συγκρούονται, ενώ σε άλλα πλαίσια η διαίσθηση και ο τυπικός λόγος θεωρούνται ως συμπληρωματικοί και όχι ως αντίπαλοι. Για παράδειγμα, στα μαθηματικά, η διαίσθηση είναι συχνά απαραίτητη για τις δημιουργικές διαδικασίες που σχετίζονται με την επίτευξη μιας επίσημης απόδειξης, αναμφισβήτητα την πιο δύσκολη από τις τυπικές συλλογιστικές εργασίες.

Ο συλλογισμός, όπως η συνήθεια ή η διαίσθηση, είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους η σκέψη μετακινείται από μια ιδέα σε μια σχετική ιδέα. Για παράδειγμα, ο συλλογισμός είναι το μέσο με το οποίο τα λογικά άτομα κατανοούν τις αισθητηριακές πληροφορίες από το περιβάλλον τους ή εννοιολογούν αφηρημένες διχοτομίες, όπως αιτία και αποτέλεσμα, αλήθεια και ψέμα ή ιδέες σχετικά με έννοιες του καλού ή του κακού. Ο συλλογισμός, ως μέρος της λήψης εκτελεστικών αποφάσεων, ταυτίζεται επίσης στενά με την ικανότητα αυτοσυνείδητης αλλαγής, όσον αφορά τους στόχους, τις πεποιθήσεις, τις στάσεις, τις παραδόσεις και τους θεσμούς, και επομένως με την ικανότητα για ελευθερία και αυτοδιάθεση. [6]

Σε αντίθεση με τη χρήση του "λόγου" ως αφηρημένο ουσιαστικό, ένας λόγος είναι μια εκτίμηση που δίνεται η οποία, είτε εξηγεί, είτε δικαιολογεί γεγονότα, φαινόμενα ή συμπεριφορές. [7] Οι λόγοι δικαιολογούν αποφάσεις, υποστηρίζουν εξηγήσεις φυσικών φαινομένων και μπορούν να δοθούν λόγοι για να εξηγηθούν οι ενέργειες (συμπεριφορά) των ατόμων.

Η χρήση λογικής ή συλλογιστικής μπορεί επίσης να περιγραφεί πιο ξεκάθαρα ως παροχή καλών ή των καλύτερων λόγων. Για παράδειγμα, κατά την αξιολόγηση μιας ηθικής απόφασης, «η ηθική είναι, τουλάχιστον, η προσπάθεια να καθοδηγήσει κανείς τη συμπεριφορά του με τη λογική, δηλαδή, να κάνει αυτό που υπάρχουν οι καλύτεροι λόγοι για να κάνει, ενώ δίνει ίση (και αμερόληπτη) βαρύτητα στα συμφέροντα όλων εκείνων, που θίγονται από αυτό που κάνει κάποιος». [8]

Οι ψυχολόγοι και οι γνωστικοί επιστήμονες, προσπάθησαν να μελετήσουν και να εξηγήσουν πώς οι άνθρωποι συλλογίζονται, π.χ. ποιες γνωστικές και νευρικές διεργασίες εμπλέκονται, και πώς οι πολιτισμικοί παράγοντες επηρεάζουν τα συμπεράσματα που αντλούν οι άνθρωποι. Το πεδίο της αυτοματοποιημένης συλλογιστικής, μελετά πώς η συλλογιστική μπορεί ή όχι να μοντελοποιηθεί υπολογιστικά. Η ψυχολογία των ζώων, εξετάζει το ερώτημα εάν άλλα ζώα εκτός από τον άνθρωπο μπορούν να συλλογιστούν.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Proudfoot, Michael (2010). The Routledge dictionary of philosophy. A. R. Lacey, A. R.. Lacey (4th έκδοση). London: Routledge. σελ. 341. ISBN 978-0-203-42846-7. Reason: A general faculty common to all or nearly all humans...this faculty has seemed to be of two sorts, a faculty of intuition by which one 'sees' truths or abstract things ('essences' or universals, etc.), and a faculty of reasoning, i.e. passing from premises to a conclusion (discursive reason). The verb 'reason is confined to this latter sense, which is now anyway the commonest for the noun too 
  2. Rescher, Nicholas (2005). The Oxford companion to philosophy. Ted Honderich (2nd έκδοση). Oxford: Oxford University Press. σελ. 791. ISBN 978-0-19-153265-8. reason. The general human 'faculty' or capacity for truth-seeking and problem solving 
  3. Mercier, Hugo· Sperber, Dan (2017). The Enigma of Reason. Cambridge, MA: Harvard University Press. σελ. 2. ISBN 9780674368309. Enhanced with reason, cognition can secure better knowledge in all domains and adjust action to novel and ambitious goals, or so the story goes. [...] Understanding why only a few species have echolocation is easy. Understanding why only humans have reason is much more challenging.  Compare: MacIntyre, Alasdair (1999). Dependent Rational Animals: Why Human Beings Need the Virtues. The Paul Carus Lectures. 20. Open Court Publishing. ISBN 9780812693973. Ανακτήθηκε στις 1 Δεκεμβρίου 2014. [...] the exercise of independent practical reasoning is one essential constituent to full human flourishing. It is not—as I have already insisted—that one cannot flourish at all, if unable to reason. Nonetheless not to be able to reason soundly at the level of practice is a grave disability. 
  4. See, for example:
  5. «The Internet Classics Archive – Nicomachean Ethics by Aristotle, Book VI, Translated by W. D. Ross». classics.mit.edu. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2020. 
  6. Michel Foucault, "What is Enlightenment?" in The Essential Foucault, eds. Paul Rabinow and Nikolas Rose, New York: The New Press, 2003, 43–57. See also Nikolas Kompridis, "The Idea of a New Beginning: A Romantic Source of Normativity and Freedom," in Philosophical Romanticism, New York: Routledge, 2006, 32–59; "So We Need Something Else for Reason to Mean", International Journal of Philosophical Studies 8: 3, 271–295.
  7. Merriam-Webster.com Merriam-Webster Dictionary definition of reason
  8. Rachels, James. The Elements of Moral Philosophy, 4th ed. McGraw Hill, 2002