Κυριάκος Τζωρτζινάκης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Κυριάκος Τζωρτζινάκης
Kyriakos tzortzinakis.jpg
Ο Tζωρτζινάκης σε μαθητική συναυλία του Δημήτρης Φάμπας, Αθήνα, 3/5/1976
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη
μητρική γλώσσα
Κυριάκος Τζωρτζινάκης (Ελληνικά)
Γέννηση1950
Γαλάτσι
Θάνατος22  Οκτωβρίου 1989
Αθήνα
Χώρα πολιτογράφησηςΕλλάδα
Ιταλία
Εκπαίδευση και γλώσσες
Μητρική γλώσσαΕλληνικά
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητασυνθέτης
κιθαρίστας
δημοσιογράφος
αρχιτέκτονας

Ο Κυριάκος Τζωρτζινάκης ήταν Έλληνας συνθέτης και κιθαρίστας, με σπουδές επίσης στην δημοσιογραφία και στην αρχιτεκτονική. Γεννήθηκε το 1950 στο Γαλάτσι της Αθήνας κι ανήκει στον στενό κύκλο μαθητών κιθάρας του Δημήτρης Φάμπας μαζί με άλλους σημαντικούς μουσικούς και κιθαρίστες όπως τον Νότης Μαυρουδής, τους Λίζα Ζώη- Ευάγγελος Ασημακόπουλος, Κώστας Γρηγορέας, Ιάκωβος Κολανιάν κ.α. Έδρασε κυρίως στην Ελλάδα αλλά και στην Ιταλία κι έχει γράψει έναν μεγάλο αριθμό έργων για κιθάρα κι άλλα σολιστικά όργανα, ντουέτα, σύνολα οργάνων κι ένα κονστέρτο για κιθάρα, διευρύνοντας το συγκριτικά περιορισμένο μέχρι τότε ρεπερτόριο της κλασικής κιθάρας.


Σχολικά χρόνια, εκπαίδευση και σπουδές στην Ιταλία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πήγε σχολείο στο Γαλάτσι και η πρώτη του επαφή με την κιθάρα ήταν στα δεκατέσσερά του χρόνια, όταν ξεκίνησε μαθήματα με τον Ευάγγελο Ασημακόπουλο (ανερχόμενο, ακόμη, τότε κιθαρίστα). Ωστόσο, τα διέκοψε μετά από δύο μήνες έπειτα από παρέμβαση των γονιών του για να επικεντρωθεί στις σχολικές του επιδόσεις, οι οποίες μέχρι τότε ήταν άριστες. Παρόλο που τα μουσικά του ακούσματα από το οικογενειακό του περιβάλλον περιλάμβαναν κυρίως κρητική μουσική, ο ίδιος ενδιαφερόταν για την μπλουζ, την ροκ και την τζαζ. Στην εφηβεία του απέκτησε την ηλεκτρική του κιθάρα με την οποία συνέχισε να παίζει ως αυτοδίδακτος και να συνθέτει αυτοσχεδιαστικά μέχρι το 1967 σε ηλικία δεκαεπτά ετών, που γράφηκε στο Εθνικό Ωδείο Ελλάδος στην τάξη κλασικής κιθάρας του Φάμπα.

Μόλις τελείωσε το σχολείο το 1968, ξεκίνησε σπουδές δημοσιογραφίας στην Αθήνα και αφού τις ολοκλήρωσε το 1970, πήγε Φλωρεντία της Ιταλίας για σπουδές αρχιτεκτονικής. Όσο ήταν στην Φλωρεντία, παρακολουθούσε μαθήματα κιθάρας κι ανώτερων θεωρητικών στο Ωδείο της Φλωρεντίας, ενώ παράλληλα συνέχιζε τα μαθήματα κιθάρας με τον Φάμπα στο Εθνικό Ωδείο. Επίσης, πραγματοποίησε αυτή την περίοδο τα πρώτα του βήματα στην χώρο της σύνθεσης, γράφοντας έργα που παίχτηκαν στο πειραματικό θέατρο Φλωρεντίας και στο Α’ Διεθνές φεστιβάλ κιθάρας Ουγγαρίας. Είχε ήδη αρχίσει να συνθέτει τουλάχιστον από τα εφηβικά του χρόνια, ωστόσο ακριβείς χρονολογίες για την εργογραφία του έχουμε από το 1974. Παράλληλα με το Εθνικό ωδείο και το ωδείο Φλωρεντίας, το 1973 ξεκίνησε ξανά τα μαθήματα κιθάρας και με τον Ασημακόπουλο, με την προϋπόθεση του Ασημακόπουλου να μην διακόψει τα μαθήματα με τον Φάμπα. Στο διάστημα που βρισκόταν στην Ιταλία άρχισε να εξερευνά περισσότερο το ενδιαφέρον του για την τζαζ, πραγματοποιώντας κάποιες τζαζ συναυλίες με τον Antony Syndey και διατηρώντας ένα τζαζ συγκρότημα στην Ελλάδα, ενώ σε ένα από αυτά τα ταξίδια του γνώρισε και την μετέπειτα γυναίκα του, Νέλλη. Το 1976 απέκτησε το πτυχίο του και στην αρχιτεκτονική και γύρισε πίσω στην Ελλάδα, όπου συνέχισε τα μαθήματα με τον Φάμπα μέχρι και το 1983, όταν έλαβε το δίπλωμα κιθάρας από το Εθνικό Ωδείο με Άριστα και ξεκίνησε να διδάσκει.

Η εξέλιξή του μέσα από τον κύκλο του Φάμπα και το περιοδικό Tar[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από τον στενό κύκλο του Φάμπα γνωρίζει και αναπτύσσει φιλικούς δεσμούς με σημαντικούς κιθαριστές και μουσικούς πέρα από τον Ασημακόπουλο και την γυναίκα του Λίζα Ζώη, όπως τον Νότη Μαυρουδή, ο οποίος γίνεται αργότερα κουμπάρος στου στον γάμο του με την Νέλλη Τζωρτζινάκη το 1978 και τον Κώστα Γρηγορέα, οποίος έχει την πρώτη εκτέλεση στα περισσότερα κομμάτια για κιθάρα του Τζωρτζινάκη. Στις 22 Μαϊου του 1978, μαζί με τον Κώστα Γρηγορέα και Δημήτρη Αντωνάτο (επίσης μαθητή του Φάμπα) ερμήνευσαν συνθέσεις του Τζωρτζινάκη στην Ελληνοαμερικανική ένωση που αργότερα χρησιμοποιήθηκαν στην πρώτη έκδοση του πρώτου δίσκου με συνθέσεις του Τζωρτζινάκη. Υπάρχει μια αραίωση στο έργο του καθώς το 1979 τελεί την θητεία του,

Το 1980 γνωρίζει τον Γιώργο Μονεμβασίτη, μέσα από συναντήσεις και συζητήσεις με τον Νότη Μαυρουδή για τη δημιουργία του κιθαριστικού περιοδικού Tar. Η πρώτη έκδοση του περιοδικού έγινε το 1982 με εκδότη και διευθυντή τον Νότη Μαυρουδή, ενώ ο Τζωρτζινάκης ήταν μόνιμος συνεργάτης γράφοντας άρθρα μαζί με τον Μονεμβασίτη, τον Δημήτρη Ιωάννου κ.α. και πολλούς εξωτερικούς συνεργάτες όπως ο Κώστας Γρηγορέας κι ο Ruggero Chiesa. Αρχικά τα τεύχη εκδίδοντας ανά τετράμηνο, έπειτα αραίωσαν και εν τέλη σταματάει η κυκλοφορία του το 1986 για οικονομικούς λόγους.

Kαλλιτεχνικό έργο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χαρακτηριστικές από το μουσικό του έργο είναι οι 12 σπουδές για κιθάρα, γραμμένες το 1976, για τις οποίες έλαβε πολύ καλές κριτικές. Ο Μάνος Χατζιδάκης σε ένα σημείωμά του προς τον Τζωρτζινάκη, τον Οκτώβριο του 1976 άσκησε πολύ θετική κριτική σχολιάζοντας και το συνθετικό του έργο συνολικά. Στο σημείωμα έγραφε: «Οι ΔΩΔΕΚΑ ΣΠΟΥΔΕΣ για κιθάρα του Κυριάκου Τζωρτζινάκη, είναι μία πολύ ευχάριστη μουσική έκπληξη και μία προσφορά στην περιοχή της εκπαιδευτικής Μουσικής, με ανυπολόγιστη αξία για τον τόπο μας. Παρ’ όλη την νεότητα του ο Τζωρτζινάκης, με προσοχή και με σοφή διαδοχή 34 των κομματιών, αρχίζει τον μαθητή μες απ’ την παραδοσιακή ηχητική του οργάνου στις σπουδές 1 και 2, τον προχωρεί με φρόνηση σε πιο αρμονικές γραφές με τις σπουδές 3, 4 και 5, τον περνάει μέσα απ’ τις δύσκολες τεχνικά σπουδές 7 και 8, για να τον φέρει σε μια πιο σύγχρονη ηχητική με τις σπουδές 9,10 και 11 τις πιο αξιόλογες τις σειράς και να τελειώσει με την 12η , σε μία αποθέωση της παραδοσιακής ηχητικής, πλουτισμένης μ’ όλες τις δεξιοτεχνικές εμπειρίες των σπουδών που προηγήθηκαν. Συγχαίρω τον Τζωρτζινάκη για ολόκληρη την εργασία του, όμως ακόμα περισσότερο, για τους ευγενικούς στόχους που γνωρίζει να τους πραγματοποιεί μ’ έμπνευση και με πηγαίο ταλέντο». Επίσης, ο Ruggero Chiesa, στο Ιταλικό περιοδικό Fronimο γράφει: «Ο Τζωρτζινάκης χρησιμοποιεί μια γλώσσα όπου δεν παρατηρείται η επιρροή της εθνικής ελληνικής μουσικής (όπως αντίθετα συμβαίνει με άλλους συνθέτες σύγχρονούς του) και προτιμάει να ακολουθεί μοντέλα ευρωπαϊκού χαρακτήρα. Εδώ υπάρχουν συχνά επιρροές τονικές, ρομαντικές (σπουδή Νο. 7), αλλά υπάρχει επίσης και μία έρευνα προτύπων λιγότερο βέβαιων (προεξοφλημένων), που οι ίδιες μηχανικές δυνατότητες του οργάνου προτρέπουν. Οι σπουδές διαθέτουν ορισμένες κλασικές φόρμες, όπως νότες και αρπίσματα που επαναλαμβάνονται, αλλά υπάρχουν ορισμένες -η 4η και η 10η σπουδή- που προτιμούν να αφεθούν σε μια ελεύθερη επινόηση, δίχως να φανερώνουν συγκεκριμένα σχήματα. To επίπεδο δυσκολίας είναι άνισο: Η Νο. 12 σπουδή για παράδειγμα, πέρα από το μάκρος της παρουσιάζει αλυσιδωτές συγχορδίες αρπέζ αρκετά σύνθετες (πολύπλοκες), άλλα κομμάτια παρουσιάζονται περισσότερο προσιτά, οπότε και αρκετά κατάλληλα για τους σπουδαστές που διαμορφώνονται. Το έργο του Κυριάκου Τζωρτζινάκη παρουσιάζει επί πλέον συμβολή στα πλαίσια αυτής της ιδιαίτερης φιλολογίας και μια ενδιαφέρουσα καινοτομία που αξίζει να μελετηθεί (διαβαστεί) με προσοχή».

Ιδιαίτερη σημασία είχε για τον Τζωρτζινάκη το κομμάτι που έγραψε ως αφιέρωση την χρονιά του γάμου του, 1978, για την γυναίκα του Νέλλη, Αφιέρωμα στην Ν. Επίσης, το 1984, το κομμάτι του Νυχτερινό Νο.3, είναι το μοναδικό από Έλληνα συνθέτη που επιλέγεται ως υποχρεωτικό για τον διαγωνισμό κιθάρας Μαρία Κάλλας, υπό την αιγίδα του ωδείου Athenaeum.

Tο 1985 είναι μια σημαντική χρονιά για τον συνθέτη. Εκδίδεται ο πρώτος του δίσκος Έργα Ελλήνων συνθετών για κιθάρα, τον οποίο ερμηνεύει στην κιθάρα ο Κώστας Γρηγορέας, με εξαίρεση το τελευταίο κομμάτι του δίσκου το οποίο ερμηνεύει ο ίδιος ο Τζωρτζινάκης. Ο δίσκος στην αρχική του μορφή περιείχε κάποιες ηχογραφήσεις από την παρουσίαση της ελληνοαμερικανικής ένωσης (έγινε μια επανέκδοση του δίσκου από τον Κώστα Γρηγορέα το 2007). Την ίδια χρονιά ηχογραφεί και κυκλοφορεί τον δεύτερο του δίσκο με τίτλο Έργα για δύο κιθάρες, με ερμηνευτές την Μάρω Ραζή και τον Γιάννη Γιακουμάκη. Και οι δύο δίσκοι απέσπασαν πολύ καλές κριτικές, πουλώντας 1000 και 500 με 600 αντίτυπα αντίστοιχα ο καθένας.

Με αφορμή την αγάπη του για την τζαζ το 1987 αποφασίσουν να δημιουργήσουν μαζί με τον φίλο και συνεργάτη του από το περιοδικό Tar ένα τζαζ σχήμα με τίτλο Ναῦς. Μέσα από το σχήμα αποσκοπούσαν και οι δύο να γνωρίσουν καλύτερα αυτό το είδος. Συνεργάστηκαν με κι άλλους καλλιτέχνες, ωστόσο πραγματοποιήσαν μόνο τέσσερις εμφανίσεις την άνοιξη του 1988.

Τα τελευταία χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δυστυχώς, το 1989 διαγιγνώσκεται με καρκίνο και το συνθετικό του έργο αραιώνει, αλλά με προτροπή του φίλου του και φλαουτίστα Σπύρο Παπικινό γράφει το έργο του για κιθάρα και φλάουτο με συμβολικό τίτλο Ένα τραγούδι για όλους, το οποίο εκτελούν για πρώτη φορά στο σπίτι του Τζωρτζινάκη, καθώς και κάποια ακόμη έργα κυρίως για φλάουτο και κιθάρα. Εν τέλει απεβίωσε στις 22 Οκτωβρίου του 1989 από την ασθένεια, μόλις 39 ετών, αφήνοντας πίσω του έναν συνολικό αριθμό περίπου 111 κομματιών για σόλο, ντουέτο ή σύνολο κιθάρας, ένα κοντσέρτο για κιθάρα και συμφωνική ορχήστρα, κομμάτια για σόλο πιάνο, τραγούδια και ντουέτα για κιθάρα κι άλλα όργανα. Κομμάτια του Τζωρτζινάκη για κιθάρα έχουν επιλεχθεί ως υποχρεωτικά σε διαγωνισμούς, έχουν γίνει διάφορες συναυλίες κι αφιερώματα στον ίδιο καθώς και διάφορες αισθητικές αναλύσεις των έργων του.


Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Θεοδότη, Δήμητρα. "ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΤΖΩΡΤΖΙΝΑΚΗΣ (1950-1989): ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ, ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ." PhD diss., Aristotle University of Thessaloniki, 2012.
  • Παπαδάτος, Ιωσήφ και Σκάρκου, Ελένη. Μουσικής Πολύτονον: Τάσος Συμεωνίδης / Θεόδωρος Αντωνίου / Μάνος Χατζιδάκης. Αθήνα: Ένωση Ελλήνων Μουσουργών, Ιανουάριος-Φεβρουάριος 2017.
  • Σολομών, Ιλάν. ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΤΖΩΡΤΖΙΝΑΚΗΣ (Αθήνα, 1950 - Αθήνα, 22 Οκτωβρίου 1989) / Κυριάκος Τζωρτζινάκης: Ανήσυχος, δυναμικός, εκρηκτικός, ευαίσθητος. Αθήνα: Η Αυγή, 2019.
  • Τζωρτζινάκης, Κυριάκος. Φαντασία / 4 ονειρικά τραγούδια / Shona Karanga (θέμα από αρχαίο αυστραλέζικο χορό). Αθήνα: Παπαγρηγορίου-Νάκας, 1981.
  • — — —. Πρελούδιο / Μεσογειακό / Αφιέρωμα στον Τζωρτζ Γκερσουϊν. Αθήνα: Παπαγρηγορίου-Νάκας, 1981.
  • — — —, Κυριάκος. Νυχτερινό 1 / Νυχτερινό 2 / Νυχτερινό 3. Αθήνα: Παπαγρηγορίου-Νάκας, 1981.
  • — — —, Music for two guitars, edited by Evangelos Asimakopoulos and Liza Zoi. Athens: Papagrhgoriou-Nakas, 1996.
  • Trikoupis, Athanasios. Western music in Hellenic communities. Musicians and Institutions. National and kapodistrian University of Athens, 2015.
  • Aγγελικόπουλος, Βασίλης. Εργα Τζωρτζινάκη σε ένα νέο δίσκο. Αθήνα: Η Καθημερινή, 2007.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]