Ğ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Το Ğ (G βραχύ) είναι λατινικό γράμμα που βρίσκεται στο τουρκικό και αζερικό αλφάβητα, καθώς και το λατινικό αλφάβητο της Λαζικής γλώσσας, των ταταρικών της Κριμαίας και στα ταταρικά. Παραδοσιακά εκπροσωπεί τα ηχούμενα υπερωικά τριβόμενα που προφέρονται [/ɣ/] ή (στα ταταρικά) τα ηχούμενα σταφυλικά τριβόμενα που προφέρεονται [/ʁ/] σε όλες τις γλώσσες. Ωστόσο, στα τουρκικά, το φώνημα έχει μειωθεί σε ένα σιωπηλό γράμμα, που χρησιμεύει ως μακροποιητής φωνήεντων.

Τουρκική χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τρέχουσα χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα τουρκικά, το ⟨ğ⟩ (μερικές φορές παρουσιάζεται ως /ɰ/ για ευκολία) είναι γνωστή ως yumuşak ge (Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[jumuʃak ɟe]]]] "μαλακό "g") και είναι το ένατο γράμμα του τουρκικού λαφαβήτου. Ακολουθεί πάντα ένα φωνήεν, και μπορεί να συγκριθεί με το blødt g ("μαλακό" g") της δανικής γλώσσας. Το γράμμα χρησιμεύει ως μια μετάβαση ανάμεσα σε δύο φωνήεντα, δεδομένου ότι δεν εμφανίζεται διαδοχικά σε μητρικές τουρκικές λέξεις (σε δανεικές λέξεις που χωρίζονται από έναν λαρυγγικό φθόγγο, π. χ. cemaat ή cemaât, που σημαίνει "κοινότητα", από τα αραβικά).

Γενικά δεν έχει δικό του ήχο, με αποτέλεσμα να ποικίλλει ανάλογα με τη θέση του σε μια λέξη και τη γύρω φωνήεντα:[1]

Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[aː]]]]
Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[eː~ej]]]]
Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[iː]]]]
ığ Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[ɯː]]]]
Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[oː]]]]
Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[uː]]]]
öğ Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[øː]]]]
üğ Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[yː]]]]
ağa Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[aː]]]]
ığı Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[ɯː]]]]
uğu Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[uː]]]]
eğe Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[eje~eː]]]]
iği Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[iː]]]]
üğü Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[yjy~yː]]]]
ağu Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[a.u~awu]]]]
oğa Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[o.a~owa]]]]
oğu Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[o.u~owu]]]]
uğa Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[u.a~uwa]]]]
öğe Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[øje]]]]
öğü Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[øjy]]]]
üğe Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[yje]]]]
ağı Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[a.ɯ~aː~a*]]]]
ığa Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[ɯ.a]]]]
eği Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[eji~iː~e.i~æ*]]]]
iğe Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[ije]]]]
  • σε θέσεις στο τέλος της λέξης ή της συλλαβής μακραίνει το προηγούμενο φωνήεν, για παράδειγμα: dağ(lar) ("βουνά") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[daː(lar)]]]], sığ ("ρηχός") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[sɯː]]]], όταν ακολουθεί ένα πρόσθιο φωνήεν (e, i), μπορεί να ακουστεί ως /j/ αντί γι'αυτού: değnek ("μπαστούνι") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[dejnec]]]];
  • ανάμεσα σε ταυτόσημα οπίσθια φωνήεντα (a, ı, u) είναι σιωπηλό: sığınak ("καταφύγιο") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[sɯːnak]]]], uğur ("καλή τύχη") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[uːr]]]];
  • ανάμεσα σε ταυτόσημα πρόσθια φωνήεντα (e, i, ü) είναι ή σιωπηλό: sevdiğim ("αυτό που αγαπάω") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[sevdiːm]]]], ή προφέρεται Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[j]]]]: düğün ("γάμος") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[dyjyn]]]] (στην γρήγορη ομιλία ο διαχωρισμός από το dün 'χτες' είναι υποχρεωτικός),
  • ανάμεσα σε διαφορετικά στρογγυλά φωνήεντα (o, u, ö, ü), ή ανάμεσα σε στρογγυλά (o, u, ö, ü) και μη στρογγυλά (a, e) φωνήεντα είναι κυρίως σιωπηλό, αλλά μπορεί να είναι διχειλικό: soğuk ("κρύο") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[so.uk]]]] or Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[sowuk]]]], soğan ("κρεμμύδι") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[so.an]]]] ή Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[sowan]]]];
  • το ağı μπορεί να ακούγεται ως δύο φωνήεντα ή ως ένα μακρύ a: ağır ("βαρύς") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[a.ɯr]]]] or Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[aːr]]]];
  • το ığa είναι πάντα δύο φωνήεντα: sığan (που κάνει") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[sɯ.an]]]];
  • στο eği και iğe είναι σιωπηλό ή προφέρεται Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[j]]]] όπως το γραπτό y: değil ("όχι") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[dejil]]]], diğer ("άλλα") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[dijer]]]]; στη καθομιλούμενη ομιλία το eği είναι μακρύ i: değil ("not") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[diːl]]]];
  • το eği και ağı στη μελλοντική κατάληξη -(y)AcAK- είναι επίσημα Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[e.i]]]]/Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[a.ɯ]]]] ή καθομιλούμενα Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[æ]]]]/Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[a]]]]: seveceğim ("θα αγαπάω") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[seveˈdʒe.im]]]] ή Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[seviˈdʒæm]]]]; yazacağım ("θα γράφω") Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[jazaˈdʒa.ɯm]]]] ή Τουρκική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[jazɯˈdʒam]]]].

Ορισμένες ιστοσελίδες μπορεί να χρησιμοποιήσουν τα ⟨Ð⟩ και ⟨ð⟩ αντί του ⟨Ğ⟩ εξαιτίας της εσφαλμένης κωδικοποίησης. Βλέπε τουρκικοί χαρακτήρες για τις αιτίες του προβλήματος.

Ιστορική χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το γράμμα, και το αντίστοιχό της στο Οθωμανικό τουρκικό αλφάβητο, غ, κάποτε προφερόταν ως ένα σύμφωνο [/ɣ/], το ηχούμενο υπερωικό τριβόμενο μέχρι πολύ πρόσφατα στην ιστορία της τουρκικής, αλλά έχει υποστεί μια φθογγική αλλαγή, με την οποία το σύμφωνο έχει χαθεί εντελώς και έχει συμβεί η αντισταθμιστική επιμήκυνση του προηγούμενου φωνήεντος, και ως εκ τούτου είναι η λειτουργία του σήμερα. Η ηχητική αλλαγή δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη, σε ορισμένες τουρκικές διαλέκτους. Η προηγούμενη συμφωνική φύση του ήχου προέκυπτε από προηγούμενες ελληνικές λέξεις από τη τουρκική, όπως τη γιαούρτι (yoğurt στα σύγχρονα τουρκικά yoğurt) και αγά (ağa στα σύγχρονα τουρκικά), και το αντίστοιχο υπερωικό τριβόμενο βρίσκεται σε συγγενείς λέξεις στη στενά σχετιζόμενη αζερική γλώσσα και την επηρεασμένη από τη τουρκική κριμαϊκή τουρκική γλώσσα. Στα Παλιά Τουρκικά (όπως και νωρίτερα κατά τη διάρκεια της Πρωτο-Τουρκικής περιόδου), αυτό το ηχούμενο υπερωικό τριβόμενο προέρχεται από ένα αλλόφωνο /g/, το ηχούμενο υπερωικό σταμάτημα, όταν γίνεται διαφωνικά. Η αναμενόμενη διαδικασία διάσπασης (αποδυνάμωση και τελική απώλεια του διαφωνικού πρωτοτουρκικού συμφώνου /g/) είναι επομένως πλήρης στα τουρκικά και σε εξέλιξη σε πολλές άλλες Κοινές Τουρκικές γλώσσες.

Αζερική και Κριμαϊκή Ταταρική χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα αζερικά και κριμαϊκά ταταρικά, το Ğ αντιπροσωπεύει το /ɣ/, το ηχούμενο υπερωικό τριβόμενο.

Χρήση στα λαζικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα λαζικά γράφονται με δύο αλφάβητα: το γεωργιανό σενάριο και ένα εκτεταμένο τουρκικό λατινικό αλφάβητο. Στο λατινικό αλφάβητο, το Ğ αντιπροσωπεύει /ɣ/, το ηχούμενο υπερωικό τριβόμενο, και αντιστοιχεί στο γεωργιανό γράμμα Γκάνι.

Ταταρική χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ταταρική γλώσσα γράφεται κυρίως στο Κυριλλικό αλφάβητο, αλλά σε ένα αλφάβητο βασισμένο στο λατινικό επίσης χρησιμοποιείται. Στο λατινικό αλφάβητο, το Ğ αντιπροσωπεύει το /ʁ/, το ηχούμενο σταφυλικό τριβόμενο.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ǧ (g με ανάποδη οξυβαρεία)
  • Ġayn (Αραβικά)
  • Ghayn (Κυριλλικό)

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Göksel, Aslı. Kerslake, Celia (2005). Turkish: A Comprehensive Grammar. Routledge, σελ. 7–8. https://books.google.com/books?id=7fXCKZmee8QC&pg=PA7.