Πολιορκία και άλωση του Αμορίου

Πολιορκία και Άλωση του Αμορίου
Βυζαντινοαραβικοί Πόλεμοι
Χρονολογία	Αύγουστος 838
Τόπος	Αμόριο
Έκβαση	Η πόλη κατελήφθη και λεηλατήθηκε από τους Αββασίδες.
Μαχόμενα μέρη
Βυζαντινή Αυτοκρατορία	Χαλιφάτο των Αββασιδών
Αρχηγοί
Αυτοκράτορας Θεόφιλος Αέτιος	Χαλίφης αλ-Μου'τασίμ Αφσίν Ασίνας
Δυνάμεις
30.000	80.000
Απώλειες
30.000–70.000 στρατιώτες και άμαχοι νεκροί	Άγνωστες

Η Πολιορκία και Άλωση του Αμορίου από το Χαλιφάτο των Αββασιδών στα μέσα του Αυγούστου του 838 αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της μακράς ιστορίας πολέμων ανάμεσα στους Βυζαντινούς και τους Άραβες. Της εκστρατείας των Αββασιδών ηγήθηκε προσωπικά ο Χαλίφης Μουτασίμ (833-842) ως απάντηση στην επιτυχή στρατιωτική επιχείρηση του αυτοκράτορα Θεοφίλου εναντίον περιοχών του χαλιφάτου τον προηγούμενο χρόνο (837). Ο Μουτασίμ έθεσε εξαρχής ως στόχο του την κατάληψη της Άγκυρας και κυρίως του Αμορίου, το οποίο ως έδρα του θέματος Ανατολικών αποτελούσε σημαντικότατο στρατιωτικό κέντρο. Ταυτόχρονα όμως ήταν και η γενέτειρα της δυναστείας του αυτοκράτορα Θεοφίλου, γεγονός που προσέδιδε ξεχωριστή βαρύτητα στην ενδεχόμενη άλωσή του. Ο Χαλίφης συγκέντρωσε ασυνήθιστα πολυάριθμο στρατό, τον οποίο και διαίρεσε σε δύο τμήματα. Το ένα από αυτά εισέβαλε βαθειά στη βυζαντινή επικράτεια στη Μικρά Ασία, ενώ το άλλο υποχρέωσε σε ήττα τις αυτοκρατορικές δυνάμεις υπό το Θεόφιλο στο Ανζέν. Τα στρατεύματα των Αββασιδών τότε κινήθηκαν εναντίον της Άγκυρας, την οποία και βρήκαν ερημωμένη. Αφού λεηλάτησαν την πόλη, στράφηκαν νότια προς το Αμόριο, όπου και αφήχθησαν την 1η Αυγούστου. Έχοντας να αντιμετωπίσει προσωπικά προβλήματα στην Κωνσταντινούπολη ο Αυτοκράτορας δεν κατάφερε να αποτρέψει τα παραπάνω γεγονότα.

Το Αμόριο διέθετε ισχυρές οχυρώσεις, ωστόσο προδοτικό στόμα αποκάλυψε μια αδυναμία των τειχών, όπου και οι Άραβες επικεντρωσαν τις επιθετικές τους προσπάθειες, πετυχαίνοντας να δημιουργήσουν ρήγμα. Στα μέσα Αυγούστου του 838 ο Βυζαντινός διοικητής Βοϊδίτζης, στον οποίο είχε ανατεθεί η προάσπιση του τείχους στο σημείο του ρήγματος, αποθαρρυμένος από την ορμή των Αράβων και ανίκανος να τους συγκρατήσει, επισκέφθηκε κρυφά το αντίπαλο στρατόπεδο ώστε να διαπραγματευτεί τη σωτηρία του με το Χαλίφη. Η παύση των εχθροπραξιών από μέρους του επέτρεψε στους Άραβες να εισέλθουν ανεμπόδιστοι στην πόλη και να την κατακτήσουν. Το Αμόριο κατεστράφη μεθοδικά, με αποτέλεσμα να μην αποκτήσει ποτέ ξανά την παλαιά του αίγλη. Πολλοί από τους κατοίκους του σφαγιάστηκαν, ενώ οι υπόλοιποι πωλήθηκαν ως σκλάβοι. Οι περισσότεροι από τους επιζώντες απελευθερώθηκαν κατόπιν εκεχειρίας το 841, ωστόσο επιφανείς αξιωματούχοι μεταφέρθηκαν στην πρωτεύουσα του Χαλίφη, Σαμάρρα, όπου και εκτελέστηκαν αργότερα μετά την άρνησή τους να ασπαστούν τον ισλαμισμό, γνωστοί πλέον ως οι «42 Μάρτυρες του Αμορίου».

Η Άλωση του Αμορίου δεν υπήρξε απλά μεγάλη στρατιωτική καταστροφή και βαρύ προσωπικό πλήγμα του Θεόφιλου, αλλά και τραυματικό γεγονός για τους Βυζαντινούς, οι συνέπειες του οποίου απηχούν στη μεταγενέστερη γραμματεία. Το ιστορικό αυτό γεγονός δεν άλλαξε τελικά την ισορροπία δυνάμεων, η οποία έγερνε αργά υπέρ του Βυζαντίου, αλλά απαξίωσε πλήρως το θεολογικό δόγμα της Εικονομαχίας, που υποστηριζόταν με πάθος από το Θεόφιλο. Καθώς η Εικονομαχία στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στις στρατιωτικές επιτυχίες για τη νομιμοποίηση της, η πτώση του Αμορίου συνέβαλε αποφασιστικά στην εγκατάλειψη της λίγο μετά το θάνατο του Θεόφιλου το 842.

Ιστορικό πλαίσιο

Το 829, όταν ο νεαρός Θεόφιλος ανέβηκε στον αυτοκρατορικό θρόνο, Βυζαντινοί και Άραβες μετρούσαν ήδη σποραδικές συγκρούσεις εδώ και δύο αιώνες. Ο Θεόφιλος ήταν φιλόδοξος άνθρωπος και αποφασισμένος οπαδός της μερίδας των Εικονοκλαστών, οι οποίοι αντιτίθεντο στην απεικόνιση θρησκευτικών προσώπων και στη λατρεία των ιερών εικόνων. Επεδίωξε να ενισχύσει την κυριαρχία του και να υποστηρίξει τη θρησκευτική του πολιτική με στρατιωτικές επιτυχίες κατά του Χαλιφάτου των Αββασιδών, μεγάλου ανταγωνιστή της Αυτοκρατορίας. Οι αραβικές επιθέσεις συνεχίστηκαν με αμείωτη ένταση τόσο στην Ανατολή, όπου ο Χαλίφης αλ-Μα'μούν (περ. 813-833) εξαπέλυσε επιδρομές μεγάλης κλίμακας, όσο και στη Δύση, με τη μορφή της κατάκτησης της Σικελίας από τους Μουσουλμάνους.

Επιζητώντας την εύνοια του θείου και απαντώντας στις συνομωσίες των εικονοφίλων εναντίον του, ο Θεόφιλος επανέφερε την ενεργή καταστολή των τελευταίων και άλλων «αιρετικών» τον Ιούνιο του 833, συμπεριλαμβανομένων μαζικών συλλήψεων, εξοριών, ξυλοδαρμών και κατασχέσεων περιουσιών. Στα μάτια των Βυζαντινών, ο Θεός φάνηκε πράγματι να ανταμείβει την απόφαση αυτή: ο αλ-Μα'μούν πέθανε κατά τα πρώτα στάδια μιας νέας εισβολής εναντίον του Βυζαντίου, και ο αδελφός και διάδοχός του αλ-Μου'τασίμ αντιμετώπισε σημαντικά προβλήματα στην προσπάθεια εδραίωσης της εξουσίας του. Αυτό επέτρεψε στο Θεόφιλο να πετύχει μια σειρά από νικηφόρα αποτελέσματα και να ενισχύσει τα στρατεύματά του με 14.000 Άραβες πρόσφυγες υπό τον αρχηγό τους, Νασρ, ο οποίος βαπτίστηκε χριστιανός, παίρνοντας το όνομα Θεόφοβος. Οι επιτυχίες του Αυτοκράτορα την περίοδο αυτή δεν υπήρξαν εντυπωσιακές, εντούτοις, ήρθαν μετά από δύο δεκαετίες αρνητικών αποτελεσμάτων και εμφυλίων πολέμων υπό την εξουσία εικονόφιλων Αυτοκρατόρων. Ο Θεόφιλος κατάφερε εξαιτίας αυτού να παρουσιάσει τις επιτυχίες του ως επικύρωση της θρησκευτικής του πολιτικής και να συνδέσει το όνομά του με τη μνήμη του εικονοκλάστη Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Ε' (βασ. 741-775) και τις δικές του επιτυχίες. Υπό το πρίσμα αυτό, εκδόθηκε σε μεγάλες ποσότητες ένα νέο νόμισμα, ένας χάλκινος φόλλις, που τον απεικόνιζε με την αρχετυπική μορφή νικηφόρου Ρωμαίου Αυτοκράτορα.

Βιβλιογραφία

• (Αγγλικά) Bury, John Bagnell (1912). «A History of the Eastern Roman Empire from the Fall of Irene to the Accession of Basil I (A.D. 802–867)». Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο: Macmillan and Company. http://www.archive.org/details/ahistoryeastern00burygoog. 
• (Αγγλικά) Canard, Maurice (1986). 'Ammūriya. The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume I: A–B. Λέιντεν, Ολλανδία και Νέα Υόρκη, Νέα Υόρκη: Brill Academic Publishers. σελ. 449. ISBN 90-04-08114-3. 
• (Αγγλικά) Christophilopoulou, Aikaterine (1993). «Byzantine History, Volume II, from 610 to 867». Μετάφραση από τα ελληνικά του Timothy Cullen. Άμστερνταμ, Ολλανδία: A.M. Hakkert. ISBN 978-9025610449. http://books.google.com/books?id=YQ5DYgEACAAJ. 
• (Αγγλικά) Haldon, John F. (1999). «Warfare, State and Society in the Byzantine World, 565–1204». Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο: University College London Press. ISBN 1-85728-494-1. http://books.google.com/books?id=OVyjQgAACAAJ. 
• (Αγγλικά) Ivison, Eric A. (2007). «Amorium in the Byzantine Dark Ages (seventh to ninth centuries)». Henning, Joachim. «Post-Roman Towns, Trade and Settlement in Europe and Byzantium, Vol. 2: Byzantium, Pliska, and the Balkans». Βερολίνο, Γερμανία και Νέα Υόρκη, Νέα Υόρκη: Walter de Gruyter. σελ. 25–59. ISBN 978-3-11018358-0. http://books.google.com/books?id=3oCI8BVxcB8C&pg=PA25#v=onepage&q&f=false. 
• (Αγγλικά) Kazhdan, Alexander Petrovich, επιμ. (1991). Oxford Dictionary of Byzantium. Νέα Υόρκη, Νέα Υόρκη και Οξφόρδη, Ηνωμένο Βασίλειο: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8. 
• (Αγγλικά) Kiapidou, Irini-Sofia (28 Απριλίου 2003). Campaign of the Arabs in Asia Minor, 838. Encyclopedia of the Hellenic World, Asia Minor. Αθήνα, Ελλάδα: Foundation of the Hellenic World. http://www.ehw.gr/l.aspx?id=7898. 
• (Γαλλικά) Rekaya, M. (1977). "Mise au point sur Théophobe et l'alliance de Babek avec Théophile (833/834-839/840)". Byzantion (Βρυξέλλες, Βέλγιο) 44: 43–67. ISSN 0378-2506. 
• (Αγγλικά) Treadgold, Warren T. (1988). «The Byzantine Revival, 780–842». Στάνφορντ, Καλιφόρνια: Stanford University Press. ISBN 0-8047-1462-2. http://books.google.com/books?id=3TysAAAAIAAJ. 
• (Αγγλικά) Whittow, Mark (1996). «The Making of Byzantium, 600–1025». Μπέρκλεϋ και Λος Άντζελες, Καλιφόρνια: University of California Press. ISBN 0-520-20496-4. http://books.google.com/books?id=bFh-ASmKksYC. 

Δείτε επίσης

• Μάχη του Ακροϊνού