Μεχμέτ Αλή Πασάς

Ο Μεχμέτ Αλή ή Μωχάμετ Αλή Πασάς (محمد علي باشا στα αραβικά, 4 Μαρτίου 1769, 2 Αυγούστου 1849) ήταν αντιβασιλέας της Αιγύπτου.

Βιογραφία

Γεννήθηκε στην Καβάλα, γιος ενός Τουρκαλβανού Ιμπραήμ, αγροφύλακα της οθωμανικής περιφέρειας. Όταν έμεινε ορφανός υιοθετήθηκε από τον φρούραρχο της Καβάλας και από αυτόν διορίσθηκε το 1788 υπαρχηγός σώματος στρατού, που στάλθηκε στην Αίγυπτο κατά των Γάλλων. Στην Αίγυπτο ως αρχηγός πιστού σώματος τεσσάρων χιλιάδων Αλβανών, διακρίθηκε γρήγορα και αφού προσεταιρίστηκε τους Μαμελούκους, αναδείχθηκε με πραξικόπημα και με απαίτηση των Αλβανών, των Μαμελούκων και του λαού, διοικητής της Αιγύπτου και αναγνωρίσθηκε από την Πύλη το 1805.

Αφού στερέωσε τη θέση του, άσκησε δικτατορική εξουσία στην Αίγυπτο, γιατί αφενός απέναντι στο Σουλτάνο έγινε κατ' ουσίαν ανεξάρτητος, αφετέρου στο εσωτερικό κατόρθωσε να εκμηδενίσει κάθε αντίσταση. Το 1811 εξόντωσε με δόλο όλους τους αρχηγούς των Μαμελούκων και με τους γιους του νίκησε τους Βαχαβίτες της Αραβίας. Η εσωτερική του διακυβέρνηση ήταν ευεργετική για τη χώρα. Κατασκεύασε αρδευτικά έργα, προστάτευσε και προήγαγε τη γεωργία, διευκόλυνε τις μεταφορές με μεγάλο στόλο ποταμόπλοιων, αναδιοργάνωσε το στρατό και το στόλο της Αιγύπτου με τη βοήθεια Ευρωπαίων.

Το 1822 κατέκτησε τη Νουβία, το Σεναάρ, το Κουρδιστάν και τμήμα της Αβησσυνίας. Μετά από πρόσκληση του Σουλτάνου Μαχμούτ, έστειλε τον γιο του Ιμπραήμ με ισχυρό στρατό και στόλο να υποτάξει την επαναστατημένη Ελλάδα. Την περίοδο 1831 με 1833 κατέκτησε τη Συρία και ζήτησε να την κρατήσει αφού νίκησε επανειλημμένως τα στρατεύματα του Σουλτάνου. Επενέβησαν όμως οι Μεγάλες Δυνάμεις και τον ανάγκασαν να φύγει από την Ασία. Πέτυχε όμως την αναγνώριση κληρονομικού δικαιώματος επί της αντιβασιλείας για την οικογένεια του. Συνεχίζοντας την αναδιοργάνωση της Αιγύπτου, ανοικοδόμησε την Αλεξάνδρεια, προήγαγε την καλλιέργεια του βαμβακιού και ίδρυσε διάφορες σχολές. Το 1844 επειδή αρρώστησε, παραιτήθηκε υπέρ του γιου του Ιμπραήμ, ο οποίος όμως πέθανε μετά από δύο μήνες. Αυτόν διαδέχθηκε ο Αμπάς ο Α' επί της βασιλείας του οποίου πέθανε ο Μωχάμετ Άλη.

Πηγές και παραπομπές

• Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη, έτος 1964.
• Νεώτερο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ήλιου, έτος 1960.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Ψηφιακό αρχείο ΕΡΤ

• Η ΕΡΤ στην Βόρεια Ελλάδα, Καβάλα, Καλοκαίρι '79-Επιμέρους θέμα: Κεφάλαια 17-18: Πλάνο από το σπίτι του Μεχμέτ Αλή-Πλάνο με το άγαλμα και το σπίτι του Μεχμέτ Αλή.(Χρονολογία Παραγωγής/Πρώτης Εκπομπής: Δευτέρα, 1 Ιανουαρίου 1979) (Αρχείο ντοκιμαντέρ της Ε.Ρ.Τ.)
• Η ΕΤ1 σε όλη την Ελλάδα, Ένωσις ή Θάνατος-Επιμέρους θέμα: Κεφάλαιο 29: Μάχη... τον Μάιο του 1822 με τον Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου.(Χρονολογία Παραγωγής/Πρώτης Εκπομπής: Πέμπτη, 1 Ιανουαρίου 1998) (Αρχείο ντοκιμαντέρ της Ε.Ρ.Τ.)

Ψηφιακό αρχείο Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου

• Swingin’ North, Holiday in Northern Greece Επιμέρους θέμα: Γενική άποψη της πόλης και του λιμανιού της Καβάλας. Επίσκεψη στο σπίτι όπου γεννήθηκε ο Μεχμέτ-Αλή. (Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο)