Ηριδανός (Αττικής)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση


Με το όνομα Ηριδανός είναι γνωστοί δύο ποταμοί της Αθήνας.

1-Ο Ηριδανός είναι με τον Κηφισό και τον Ιλισό το τρίτο ποτάμι που είχε η Αθήνα στην αρχαιότητα. Πηγάζει από την ΒΔ πλευρά του Λυκαβηττού στην περιοχή περίπου που είναι κτίριο Δοξιάδη.
Εκεί υπήρχε στα νεότερα χρόνια ένα μικρό σπήλαιο με δύο σχισμές από τις οποίες ανάβλυζε νερό τόσο ώστε να υδρεύεται η γύρω περιοχή.
Η πορεία του είναι υπόγεια κάτω από τα κτήρια και κατεβαίνει προς την πλατεία Συντάγματος, όπου και τον συνάντησαν τα έργα του μετρό σε βάθος 6 μέτρων.Η κοίτη του εκτίθεται στο μετρό του Συντάγματος.

Στην γωνία Όθωνος και Αμαλίας ήταν η κρήνη του Ηριδανού,η Μπουμπουνίστρα όπως λεγόταν στην Τουρκοκρατία(λόγω του θορύβου που έκαναν τα νερά της)
Η κεντρική κοίτη του Ηριδανού αποκαλύφθηκε εγκάρσια στη λεωφόρο Αμαλίας, στο ύψος της οδού Όθωνος, σε πλάτος που μαζί με τις όχθες του ξεπερνά τα 50μ.
Τα νερά του ποταμού συνέχιζαν την πορεία τους προς την Μητροπόλεως, λίμναζαν δε και δημιουργούσαν ένα έλος μπροστά από τις Πύλες του Διοχάρους, στο ύψος της οδού Βουλής και της Απόλλωνος,το λεγόμενο Τέλμα της Αθηνάς.

Στον σταθμό του Μετρό στο Μοναστηράκι είναι ορατή η κοίτη της Κλασικής εποχής με τα δύο μονοπάτια που όριζαν την οικοδομική γραμμή στις πλευρές της και η κοίτη της Ρωμαϊκής όταν καλύφθηκε με πλινθόκτιστο θόλο.

Στην Αρχαία Αγορά οι Πεισιστρατίδες (β΄ μισό 6ου αιώνα π.Χ.)επίχωσαν την αρχαία κοιλάδα του Ηριδανού προκειμένου να διαμορφωθεί το κατάλληλο έδαφος για την οδό των Παναθηναίων και για την ανέγερση δημόσιων κτηρίων (Βασίλειος Στοά, Ποικίλη Στοά). Το ποτάμι εγκιβωτίσθηκε σε δύο υπόγεια κανάλια που τα συνέδεσαν με τον κεντρικό αγωγό – υπόνομο, τον οποίο βλέπουμε σήμερα σε αυτήν.
Περνώντας κάτω από τις γραμμές του ηλεκτρικού σε ένα τσιμεντένιο κανάλι ακολουθεί την οδό Αδριανού σε ένα σημείο της οποίας, κοντά στην πλατεία του Αγίου Φιλίππου, η Αμερικανική Αρχαιολογική Σχολή εντόπισε τμήμα της εγκιβωτισμένης κοίτης του.
Ιούλιο μήνα τα νερά του Ηριδανού δεν είναι πολλά, τον χειμώνα όμως αναβλύζουν σε όλη την περιοχή.

Ο Ηριδανός γίνεται τελικά ορατός στον Κεραμεικό όπου η επιφάνεια του εδάφους βρίσκεται στο επίπεδο των κλασικών χρόνων, δηλαδή τρία μέτρα κάτω από τη σύγχρονη πόλη.
Στα νερά του εκεί βιότοπου υπάρχουν βατράχια και ένα πολύ μικρό ψάρι το κουνουπόψαρο.
Επί Θεμιστοκλή, είχε γίνει διευθέτηση της κοίτης του στον Κεραμεικό,γιατί ήταν το χαμηλότερο σημείο του Λεκανοπεδίου και ο ποταμός πλημμύριζε τον χειμώνα και σχημάτιζε βάλτους.
Ο Ηριδανός έβγαινε από την πόλη από ειδικά διαμορφωμένο σημείο Βόρεια της Ιεράς Πύλης και κυλούσε ανάμεσα στα ταφικά μνημεία, παράλληλα σχεδόν με την αρχαία Ιερά Οδό μέχρι περίπου το ύψος της σημερινής οδού Πειραιώς. Το ποτάμι αργότερα προχωρά νότια και ενώνεται με τον Ιλισό εκβάλλοντας στο Φαληρικό Δέλτα.

Στην αρχαιότητα ο Ηριδανός ήταν ένας φυσικός άξονας της ρυμοτομίας της πόλης, η διέλευσή του όμως μέσα από αυτήν είχε τις επιπτώσεις της.
Στην Κλασική εποχή, λόγω της πυκνότητας της δόμησης πλέον, το ποτάμι άρχισε να δέχεται τα λύματα του άστεως και σύντομα μετατράπηκε σε βούρκο. Επί Αδριανού (117-138 μ.Χ.) αποφασίστηκε ο εγκιβωτισμός του. Το ποτάμι καλύφθηκε από πλινθόκτιστο θόλο (αυτός που είναι ορατός στην πλατεία Μοναστηρίου), επιχώθηκε και μετατράπηκε σε υπόνομο.
Ο Παυσανίας λέγει ότι τα ύδατα του παραπόταμου αυτού ήταν τόσο ακάθαρτα ώστε και αυτά ακόμη τα κοπάδια ζώων που έβοσκαν στη περιοχή τα απέφευγαν. Ο δε Στράβων που συμβούλευε και έλεγχε τα φημιζόμενα στην εποχή του, φέρει ως παράδειγμα όσα λέει ο Καλλίμαχος στο (μη σωζόμενο) σύγγραμμά του «Συναγωγή ποταμών»: "Γελάν ούτως θαρρεί γράφων τάς τών Αθηναίων παρθένους αφύσεσθαι καθαρόν γένος Ηριδανοίο, ού καί τά βοσκήματ΄ απόσχοντ΄ άν". (Θ,α 19). Δηλαδή άξιος γέλιου είναι αυτός που έγραψε ότι οι κόρες των Αθηναίων αντλούσαν καθαρό νερό από τον Ηριδανό, του οποίου τα ζώα που έβοσκαν εκεί δεν πλησίαζαν, τόσο ακάθαρτα ήταν.


2-Ο Ηριδανός ήταν παραπόταμος του Ιλισού στην Αττική στην αρχαία Αθήνα, τον οποίο και αναφέρουν ο Παυσανίας και ο Στράβωνας. Πήγαζε από τα βάθη της κατάφυτης δυτικής πλευράς του Υμηττού και οι εκβολές του ήταν στον Ιλισό (Παυσ. Λ κεφ.19 6), πλησίον και μεταξύ του σημερινού ξενοδοχείου Κάραβελ και του νοσοκομείου Συγγρού. Σήμερα έχει σκεπαστεί.


Παραπομπές

Στέλιος Λεκάκης, αρχαιολόγος Διαδρομή: «Ακολουθώντας» τον Ηριδανό http://www.monumenta.org/article.php?IssueID=3&lang=gr&CategoryID=7&ArticleID=159

Θερμού Μαρία Ενα ποτάμι κάτω από τα πόδια μας http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=342445