Απείρανθος Νάξου

Απείρανθος
Περιφέρεια	Νοτίου Αιγαίου
Νομός	Κυκλάδων
Δήμος	Δρυμαλίας
Πληθυσμός	1078 (2001)

Η Απείρανθος είναι ένα όμορφο χωριό της ορεινής ανατολικής Νάξου. Βρίσκεται 28 χιλιόμετρα ΒΑ της πρωτεύουσας του νησιού, στις ανατολικές υπώρειες του όρους Φανάρι, σε υψόμετρο μεταξύ 600 και 700 μέτρων.
Η Απείρανθος είναι ένα παραδοσιακό πετρόκτιστο χωριό. Όσον αναφορά την προέλευση των κατοίκων της υπάρχουν πολλές εκδοχές. Λόγω της ομοιότητας πολιτισμού, διαλέκτου κτλ. με την Κρήτη, συγκεκριμένα τα Σφακιά και τα Ανώγεια, πιθανολογείται πως μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού της Απειράνθου κατάγεται από εκεί. Υπάρχει, όμως, και η εκδοχή πως κάτοικοι του χωριού κατάγονται από παράλια της Μικράς Ασίας. Αυτό το καταλαβαίνουμε ακόμα και από το γεγονός πως πολλοί Απεραθίτες ασχολούνταν με το ψάρεμα και την ναυτιλία, κάτι το οποίο δεν ισχύει για τα ορεινά χωριά της Κρήτης που αναφέρθηκαν προηγουμένως.

Στη σύγχρονη εποχή, η Απείρανθος έχει Δημοτικό σχολείο με 42μαθητές,Νηπιαγωγείο,συνεταιρισμό υφαντικής τέχνης γυναικών και πέντε μουσεία: το Αρχαιολογικό Μουσείο Απειράνθου, Λαογραφικό Μουσείο, Γεωλογικό Μουσείο, Μουσείο Φυσικής Ιστορίας και το Μουσείο Εικαστικών τεχνών. Ο ιερός ναός του χωριού είναι αφιερωμένος στη Κοίμηση της Θεοτόκου.Στο χωριό απο το 1964 λειτουργει η βιβλιοθήκη Νίκου Νικ.Γλέζου,ίσως η μεγαλύτερη των Κυκλάδων,αφιερωμένη στη μνήμη του Νίκου Γλέζου ο οποίος εκτελέστηκε απο τους ναζί 10-5-44. Με πληθυσμό 1.078 κατοίκους (βάση της απογραφής του 2001) το χωριό είναι το δεύτερο μεγαλύτερο του νησιού, ύστερα από το Φιλώτι. Συνδέεται οδικά με την παραλιακή Μουτσούνα Νάξου που αποτελεί το τέρμα του εναέριου συρματόδρομου των σμυριδορυχείων Νάξου και επίνειο του χωριού, καθώς και με τους άλλους παραλιακούς οικισμούς της ΝΑ. Νάξου. Βρίσκεται επί του ανατολικού οδικού άξονα Χώρα Νάξου - Φιλώτι - Απείρανθος - Σταυρός Κεραμωτής.

Πανόραμα

Με το νόμο του "Καλλικράτη"όλο το νησί αποτελεί ένα Δήμο. Πρόεδρος του τοπικού συμβουλίου είναι η επιστήμονας Χριστίνα Γιακουμή.

Τ'Απεράθου είναι κτισμένο στην πλαγιές ενός λόφου στους ανατολικούς πρόποδες της βουνοσειράς των Φαναριών. Σαν αξιοσημείωτο χωριό αναφέρεται ήδη στα 1413 από τον περιηγητή Χριστόφορο Μπουοντελμόντι.

Το όνομα του, «Απεράθου», εκφέρεται πάντοτε σε γενική πτώση από τότε που για πρώτη φορά το συναντούμε σε λαϊκά κείμενα. Ίσως να προέρχεται από κάποιον ιδιοκτήτη της περιοχής που ονομαζόταν Πέραθος.

Απείρανθο «βάφτισε» το χωριό κάποιος άγνωστος λόγιος, λίγα χρόνια πριν την Επανάσταση του 1821, νομίζοντας ότι του προσδίδει κάποια αρχαιοπρέπεια.

Σήμερα, έχουμε την ευκαιρία να βρεθούμε, να περπατήσουμε, να χαρούμε, σε ένα από τους ωραιότερους πραγματικά παραδοσιακούς οικισμούς της Ελλάδας, που διατηρεί ζωντανό τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του.

Το είπαν το «μαρμάρινο χωριό», μάρμαρο παντού, στους δρόμους, στα σπίτια και φως στον ήλιο του Αιγαίου.

Το χωριό είναι ανεπτυγμένο γύρω από τους δύο Πύργους, πιθανότατα του 17ου αιώνα, που ανήκαν άλλοτε σε Φράγκους μεγαλογαιοκτήμονες.

Κάθε γωνιά του αποτελεί μια ξεχωριστή δημιουργία της λαικής αρχιτεκτονικής, ακόμα και η ποικιλία στις μορφές των ανεφανών (καπνοδόχων) συνιστά μια «κοιλάδα από ανεφανούς».

Το Απεραθίτικο γλωσσικό ιδίωμα που διασώζει αρχαία ελληνικά και βυζαντινά στοιχεία, έθιμα παλαιότατα όπως οι Κουδουνάτοι τις Απόκριες, η υφαντική παράδοση και κυρίως το απεραθίτικο τραγούδι, η ικανότητα ανδρών και γυναικών να «μιλούν» με στίχους -τ' Απεράθου είναι «το χωριό που στιχουργεί»-, κάνουν τ' Απεράθου ένα τόπο ξεχωριστό ανάμεσα στους ξεχωριστούς σε όλο το Αιγαίο.

Πρόκειται για μια παράδοση που πάει πίσω στα βυζαντινά χρόνια και στην αρχαιότητα, όπως μαρτυρούν τα σωζόμενα μνημεία.

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο (επίσης αξίζουν το ενδιαφέρον μας, το Λαογραφικό, το Γεωλογικό, το Φυσικής Ιστορίας, η Βιβλιοθήκη Ν. Γλέζου, ο Υφαντουργικός Συνεταιρισμός Γυναικών) υπάρχουν κυρίως ευρήματα της Κυκλαδικής εποχής, δηλ. της 3ης χιλιετίας π.Χ. Ανάμεσά τους οι επίκρουστες πλάκες της Κορφής τ' Αρωνιού.

Την οικονομική και καλλιτεχνική άνθηση στα βυζαντινά χρόνια μαρτυρούν εκκλησίες με επάλληλα στρώματα τοιχογραφιών από την εποχή της Εικονομαχίας ως τον 13ο αιώνα.

Μοναδικό μνημείο στα Βαλκάνια, η Αγία Κυριακή με τις περίφημες ανεικονικές παραστάσεις των πτηνών με τις κορδέλες στο λαιμό.

Τόπος βοσκών και γεωργών, σμυριδωρυκτών, ποιητάρηδων, ανθρώπων των γραμμάτων, της τέχνης, της πολιτικής, τ' Απεράθου περηφανεύεται για την «αυθεντικότητά» του.

Ιστορία

Η πρώτη ιστορική αναφορά του χωριού, μάς πάει πίσω στο 1420, όπου ο Ιταλός ταξιδευτής Cristoforo Buondelmonti το αναφέρει στο βιβλίο του «Liber insularum archipelagi» (The book of the islands of the Archipelago).

Κατά τη διάρκεια της Βασιλείας του, ο Όθωνας επισκέφθηκε την Απείρανθο. Τον Ιανουάριο του 1917 η Απείρανθος υπήρξε θέατρο θλιβερών αιματηρών επεισοδίων εξ αιτίας της άρνησης των κατοίκων της να προσχωρήσουν στο κίνημα της Θεσσαλονίκης. Η Απείρανθος είναι η γενέτειρα πατρίδα του άλοτε Πρωθυπουργού Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη, πατέρα του, μετέπειτα επίσης πολιτικού, Αριστείδη Πρωτοπαπαδάκη και Μίκη, του αγωνιστή της ΕΘνικής Αντίστασης βουλευτή της Αριστεράς και ακτιβιστή Μανώλη Γλέζου, του καθηγητή Βασίλη Σφυρόερα και του αδελφού του λογοτέχνη, Νίκου Σφυρόερα του αγωνιστή της δικτατορίας Στρατηγού ε.α Μιχάλη Βαρδάνη,του γλύπτη Γιώργου Πολυκράτη,του ερευνητή και παιδαγωγού Γεωργίου Δ.Ζευγώλη,της ποιήτριας Διαλεχτής Ζευγώλη-Γλέζου και του συζύγου της λογοτέχνη Πέτρου Γλέζου και άλλων σημαντικών προσωπικοτήτων των γραμμάτων και των επιστημών.

Η ονομασία Απείρανθος θεωρείται νεότερη ονομασία του χωριού όπου κατ΄ άλλους προέρχεται εκ της Περίνθου της Κωνσταντινούπολης, από την οποία και κατάγονταν αποδεδειγμένα οικιστές του χωριού που κατέφυγαν εδώ προκειμένου ν΄ αποφύγουν τις διώξεις των Τούρκων, κατ΄ άλλους από το όνομα Απέρανθος που έφερε κάποιος Φράγκος στη καταγωγή και που είχε τη περιοχή αυτή ως φέουδο κατά τον Μεσαίωνα.

Παλαιότερα το χωριό Απείρανθος μαζί με το χωριό Δανακός και τη παραλιακή Μουτσούνα Νάξου αποτελούσε ιδιαίτερο δήμο Νάξου με το όνομα Δήμος Απειρανθίας. Στις αρχές του 20ου αιώνα, η Απείρανθος αριθμούσε περίπου 5.000 κατοίκους και το 1955 2.438. Είχε δημοτικό σχολείο, τηλεγραφείο και σταθμό χωροφυλακής.

Βιβλιογραφία

• "Απείρανθος: Απείρανθος στη πέτρα". Ειδικό αφιέρωμα περιοδικού Γεωτρόπιο τεύχος 53 σ. 82-87 (Απρ. 2001).

Εξωτερικές συνδέσεις

• www.apeiranthos.gr
• Απείρανθος (Αρχείο ντοκιμαντέρ της Ε.Ρ.Τ.)