Φερομόνη

Νυμφες εντόμων που προσελκύστηκαν πάνω σε ένα φύλλο από την έκκριση φερομονών.

Η φερομόνη είναι χημική ουσία που απελευθερώνεται από ένα ζώο προκειμένου να προκαλέσει μια συγκεκριμένη αντίδραση, ή να μεταδώσει κάποιο μήνυμα σε ένα άλλο άτομο, πάντα όμως του ίδιου είδους. Υπάρχουν φερομόνες κινδύνου, εντοπισμού τροφής, σεξουαλικές και πολλές άλλες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά και τη φυσιολογία των ατόμων συγκεκριμένων ειδών. Η ύπαρξη και χρήση τους στα έντομα, που εντοπίστηκαν κυρίως, έχει μελετηθεί ιδιαίτερα και αποδειχθεί. Πολλά σπονδυλόζωα και φυτά επίσης επικοινωνούν με τη χρήση φερομονών. Η ύπαρξη ανθρώπινων φερομονών είναι ακόμη θέμα προς συζήτηση.

Ο όρος «φερομόνη» προτάθηκε το 1959 από τους Peter Karlson και Martin Lüscher που βασίστηκαν στις Ελληνικές λέξεις «φέρειν» (μεταφέρω) και  (ὁρμῶ[ν] >) «ορμόνη» αλλά απέφυγαν το «*φερορμόνη» διότι το θεώρησαν δυσπρόφερτο και, επιπλέον, οι φερομόνες απλώς θυμίζουν ορμόνες (όμως λειτουργούν μεταξύ οργανισμών και όχι εσωτερικά όπως οι ορμόνες). Όταν ασκήθηκε κριτική, στις σελίδες του περιοδικού Nature, για την αφαίρεση του ενός ρω οι Karlson και Lüscher πρότειναν να γίνει δεκτός ο όρος τους αλλά ως απλό παράγωγο του «φέρειν» με την κατάληξη -μόνη η οποία εμφανίζεται και στους όρους ορμόνη, τερμόνη και γαμόνη.

Οι φερομονικές παγίδες εντόμων χρησιμοποιούν φερομόνες θηλυκών ατόμων για να προσελκύουν και παγιδεύουν τα αρσενικά, με αποτέλεσμα να μειώνουν τον πληθυσμό του εντόμου αλλά και αποτρέποντας τη αναπαραγωγή του.