Μετάβαση στο περιεχόμενο

Τάρτου

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Συντεταγμένες: 58°23′N 26°43′E / 58.383°N 26.717°E / 58.383; 26.717

Τάρτου
Tartu

Σημαία
Έμβλημα
Ρητό: Heade mõtete linn και City of good thoughts
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Τάρτου
58°22′48″N 26°43′21″E
ΧώραΕσθονία Εσθονία
Διοικητική υπαγωγήTartu City[1]
Ίδρυση1262
Διοίκηση
 • Μέλος του/τηςΔίκτυο Δημιουργικών Πόλεων[2]
Ένωση των Βαλτικών Πόλεων[3]
Έκταση38,8 km2
Υψόμετρο57 μ.
Πληθυσμός97.304 (2025)[4]
Ταχ. κωδ.50050 - 51111
Τηλ. κωδ.7
Ζώνη ώραςUTC+02:00
Ώρα Ανατολικής Ευρώπης
Ιστότοποςwww.tartu.ee
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα (π • σ • ε )

Το Τάρτου (εσθονικά: Tartu‎‎) είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Εσθονίας μετά το Ταλίν. Είναι η πρωτεύουσα της επαρχίας Τάρτου και είναι το πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο της νότιας Εσθονίας. Ο πληθυσμός της πόλης το 2025 ανερχόταν στους 97.304 κατοίκους.[4]

Από τον 13ο αιώνα μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, το Τάρτου ήταν γνωστό στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου με παραλλαγές του ιστορικού του ονόματος Ντόρπατ (Dorbat).

Ονόματα και ετυμολογία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πιστεύεται ότι το όνομα προέρχεται από τη λέξη "τάρβας" (tarvas) που σημαίνει ούρος.[5] Στα γερμανικά, σουηδικά και πολωνικά η πόλη μέχρι τον 20ό αιώνα αναφερόταν μερικές φορές ως Ντόρμπατ, μια παραλλαγή του "Ταρμπατού" (Tarbatu). Στα ρωσικά η πόλη ήταν γνωστή ως "Γιούργεφ" (Юрьев) από το όνομα του Γιαροσλάβ Α' και ως "Ντερπτ" (Дерпт), παραλλαγή του Ντόρμπατ. Στα λετονικά, το όνομα του ποταμού Εμαγιόγκι που διέρχεται την πόλη είναι "Μέτρα".[6] Επομένως, το ιστορικό ανεπίσημο όνομα του Τάρτου στα λετονικά είναι "Μέτραϊνε" (Mētraine).[7]

Ιστορία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πρώιμη ιστορία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαιολογικά ευρήματα του πρώτου μόνιμου οικισμού στη θέση του σύγχρονου Τάρτου χρονολογούνται από τον 5ο αιώνα μ.Χ.[8][9] Μέχρι τον 7ο αιώνα, οι κάτοικοι της περιοχής είχαν χτίσει μια ξύλινη οχύρωση στην ανατολική πλευρά του λόφου Τουμ.[9] Κατά τους επόμενους αιώνες ο οικισμός αναπτύχθηκε και γύρω στον 9ο-10ο αιώνα έγινε κέντρο εμπορίου της ενδοχώρας.[10]

Σύμφωνα με το Πρώτο Χρονικό, ο Γιαροσλάβ Α', εισέβαλε στην περιοχή του Τάρτου περίπου το 1030 και, αφού νίκησε τους ντόπιους φιννικούς, έχτισε το δικό του φρούριο και το ονόμασε Γιούργεφ.[9][11] Η περιοχή έμεινε υπό την κατοχή του μέχρι το 1061 όπου το οχυρό του πυρπολήθηκε και στη συνέχεια ξαναχτίστηκε από τους ντόπιους.[12]

Μεσαίωνας

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την περίοδο των Βόρειων Σταυροφοριών στις αρχές του 13ου αιώνα, το φρούριο καταλήφθηκε από το Τάγμα των Αδελφών του Ξίφους και ανακαταλήφθηκε από τους Εσθονούς σε αρκετές περιπτώσεις. Στη συνέχεια, γνωστό τότε ως Ντόρπατ, το Τάρτου έγινε εμπορικό κέντρο σημαντικής σημασίας κατά τον ύστερο Μεσαίωνα και πρωτεύουσα της ημιανεξάρτητης επισκοπής του Ντόρπατ της Λιβονίας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Το 1262, ο στρατός του πρίγκιπα Ντμίτρι του Περεσλάβλ εξαπέλυσε επίθεση στο Ντόρπατ, καταλαμβάνοντας και καταστρέφοντας την πόλη. Τα στρατεύματά του δεν κατάφεραν να καταλάβουν το φρούριο του επισκόπου στον λόφο Τούμ. Τη δεκαετία του 1280 το Ντόρπατ έγινε μέρος της Χανσεατικής Ένωσης.

Η πόλη του Τάρτου το 1553

Πολωνολιθουανική και σουηδική κυριαρχία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1558, ο τσάρος Ιβάν ο Τρομερός εισέβαλε στο Τάρτου, ξεκινώντας τον Λιβονικό πόλεμο. Χωρίς καμία προοπτική εξωτερικής βοήθειας, η πόλη παραδόθηκε. Με συνθήκη του 1582, η πόλη, μαζί με τις νότιες περιοχές της Λιβονίας, έγινε μέρος της Πολωνολιθουανικής Κοινοπολιτείας και το 1598 έγινε η πρωτεύουσα του βοεβοδάτου του Ντόρπατ του Δουκάτου της Λιβονίας.

Η πόλη επλήγη από τον Πολωνοσουηδικό πόλεμο του 1600-1611 όπου παρά τις επανειλημμένες επιθέσεις, οι Σουηδοί μπόρεσαν να εισέλθουν στην πόλη μετά από 1 χρόνο, ελέγχοντας την πόλη μέχρι τον Απρίλιο του 1603 όπου πολιορκήθηκε και ανακαταλήφθηκε από την κοινοπολιτεία υπό την ηγεσία του Γιαν Κάρολ Χοντκιέβιτς.

Ως αποτέλεσμα ενός ακόμη πολωνοσουηδικού πολέμου, το 1625 το Τάρτου καταλήφθηκε για άλλη μια φορά από τη Σουηδία, αυτή τη φορά οριστικά. Με την εκεχειρία του Άλτμαρκ του 1629, η πόλη έγινε μέρος της Σουηδικής Αυτοκρατορίας, γεγονός που οδήγησε στην ίδρυση του πανεπιστημίου του Τάρτου το 1632 από τον βασιλιά Γουσταύο Β' Αδόλφο.

Αυτοκρατορική Ρωσία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1704 η πόλη καταλήφθηκε από τον ρωσικό στρατό παρουσία του ίδιου του τσάρου Πέτρου του Μέγα. Με τη συνθήκη του Νύσταντ το 1721, η πόλη έγινε μέρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και ήταν γνωστή ως Ντερπτ. Η μεγάλη πυρκαγιά του Τάρτου το 1775 κατέστρεψε τα περισσότερα κτίρια του κέντρου της πόλης. Η πόλη ξαναχτίστηκε σύμφωνα με το μπαρόκ και νεοκλασικό ρυθμό, συμπεριλαμβανομένου του δημαρχείου του Τάρτου, το οποίο χτίστηκε μεταξύ 1782 και 1789.[13] Το 1783 η πόλη έγινε το κέντρο του ουγέστ του Ντερπτ εντός του κυβερνείου της Λιβονίας.

Η πέτρινη γέφυρα και η παλιά πόλη το 1860

Κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, το Τάρτου ήταν το πολιτιστικό κέντρο των Εσθονών την εποχή του ρομαντικού εθνικισμού. Η πόλη φιλοξένησε το πρώτο φεστιβάλ τραγουδιού της Εσθονίας το 1869. Το Βανέμουινε (Vanemuine), το πρώτο εθνικό εσθονικό θέατρο, ιδρύθηκε το 1870 στην πόλη.

Το 1893, η πόλη μετονομάστηκε επίσημα από Ντερμπτ σε Γιούργεφ, το παλαιότερο ρωσικό όνομα. Στην πόλη ιδρύθηκε το 1909 το Εθνικό Μουσείο της Εσθονίας, αφιερωμένο στην εσθονική λαογραφία και την παραδοσιακή τέχνη.

Ανεξάρτητη εσθονία και γερμανοσοβιετικές κατοχές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με τον επιτυχημένο πόλεμο της Ανεξαρτησίας της Εσθονίας μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η πόλη έγινε επίσημα γνωστή με το εσθονικό όνομα Τάρτου. Στις 2 Φεβρουαρίου του 1920, υπογράφτηκε στην πόλη η συνθήκη ειρήνης του Τάρτου μεταξύ της Σοβιετικής Ρωσίας και της Εσθονίας. Με τη συνθήκη, η Σοβιετική Ρωσία παραιτήθηκε από τις εδαφικές διεκδικήσεις της Εσθονίας «για πάντα».

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η σταλινική Σοβιετική Ένωση εισέβαλε και κατέλαβε την Εσθονία και το Τάρτου τον Ιούνιο του 1940. Μεγάλα τμήματα της πόλης, καθώς και ιστορικά κτίρια, καταστράφηκαν από τον υποχωρούντα Σοβιετικό στρατό, εν μέρει το 1941 και σχεδόν ολοσχερώς το 1944 από τον τότε υποχωρούντα Γερμανικό στρατό. Το Τάρτου βομβαρδίστηκε επανειλημμένα από τη σοβιετική αεροπορία το 1943 και το 1944.

Μετά τον πόλεμο, οι σοβιετικές αρχές κήρυξαν το Τάρτου «απαγορευμένη πόλη για ξένους», καθώς κατασκευάστηκε αεροπορική βάση για βομβαρδιστικά στα βορειοανατολικά περίχωρα της πόλης. Κατά τη διάρκεια της σοβιετικής κατοχής της πόλης από το 1944 έως το 1991, ο πληθυσμός του Τάρτου σχεδόν διπλασιάστηκε από 57.000 σε πάνω από 100.000 κατοίκους.

Σύγχρονη εποχή

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την ανάκτηση της ανεξαρτησίας της Εσθονίας το 1991, το παλιό κέντρο της πόλης ανακαινίστηκε. Αξίζει να σημειωθεί ότι η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη, η οποία βρισκόταν σε ερείπια από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, έχει αναστηλωθεί. Έχουν ανεγερθεί πολλά νέα εμπορικά και επιχειρηματικά κτίρια.

Το Τάρτου ορίστηκε πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2024.[14][15]

Γεωγραφία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κλίμα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Τάρτου έχει υγρό ηπειρωτικό κλίμα σύμφωνα με την κλιματική ταξινόμηση Κέππεν. Το κλίμα είναι αρκετά ήπιο λαμβάνοντας υπόψη το μεγάλο γεωγραφικό πλάτος, κυρίως λόγω της απόστασης με τη Βαλτική θάλασσα και των θερμών ανέμων από τον Ατλαντικό. Παρ' όλα αυτά, η ηπειρωτική επιρροή μπορεί να γίνει αισθητή τις ζεστές καλοκαιρινές ημέρες και τα κρύα διαστήματα του χειμώνα, όταν η θερμοκρασία μπορεί σπάνια να πέσει κάτω από τους -30°C. Γενικά, τα καλοκαίρια είναι ζεστά και οι χειμώνες κρύοι.

Κλιματικά δεδομένα Τάρτου (μέσες 1991–2020, ακραίες 1865–)
Μήνας Ιαν Φεβ Μάρ Απρ Μάι Ιούν Ιούλ Αύγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ Έτος
Υψηλότερη Μέγιστη °C (°F) 9.7 10.9 18.4 27.6 30.9 34.0 34.9 35.2 30.3 21.5 13.8 13.0 35,2
Μέση Μέγιστη °C (°F) −1.8 −1.6 3.3 11.1 17.1 20.6 23.1 21.8 16.3 9.2 3.3 0.0 10,2
Μέση Μηνιαία °C (°F) −4.1 −4.4 −0.5 5.9 11.5 15.5 18.0 16.7 11.8 6.0 1.2 −2.1 6,3
Μέση Ελάχιστη °C (°F) −6.5 −7.3 −4
(25)		 1.2 5.8 10.3 12.9 12.0 8.0 3.3 −0.8 −4.2 2,6
Χαμηλότερη Ελάχιστη °C (°F) −37.5 −36 −29.6 −19.8 −7.2 −2.2 1.8 1.5 −6.6 −13.8 −22.2 −38.6 −38,6
Υετός mm (ίντσες) 48 39 36 35 54 88 67 79 55 68 55 51 673
% υγρασίας 88 85 76 68 65 70 74 77 82 86 89 89 79
Μέσες ημέρες κατακρημνίσεων (≥ 1.0 mm) 12.8 9.9 9.3 8.3 8.5 10.7 9.5 11.2 9.8 11.9 11.3 12.4 125,6
Μέσες μηνιαίες ώρες ηλιοφάνειας 33.7 65.1 140.3 190.9 266.0 258.0 268.7 227.6 152.1 79.3 30.0 24.3 1.735,9
Πηγή #1: Εσθονική Μετεωρολογική Υπηρεσία[16][17][18][19][20][21][22]
Πηγή #2: Time and Date (dewpoints, 2005-2015)[23]

Δημογραφικά στοιχεία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εθνικές ομάδες

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
ΕθνικότηταΠληθυσμός
(απογραφή 2021)[24]		Ποσοστό
Εσθονοί76.22780,1%
Ρώσοι12.44113,1%
Ουκρανοί1.1071,16%
Φινλανδοί9000,95%
Γερμανοί3060,32%
Λευκορώσοι3040,32%
Λετονοί2680,28%
Πολωνοί1330,14%
Λιθουανοί1090,11%
Εβραίοι810,09%
Τάταροι450,05%
Άλλοι και άγνωστο3.2693,44%
Σύνολο95.190 100%

Αξιόλογοι άνθρωποι

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φωτογραφίες

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ metaweb.stat.ee/get_classificator_file.htm?id=4412334&siteLanguage=et. Ανακτήθηκε στις 4  Νοεμβρίου 2017.
  2. ↑ en.unesco.org/creative-cities/tartu. Ανακτήθηκε στις 9  Ιουνίου 2021.
  3. ↑ ubc.net/cities/. Ανακτήθηκε στις 2  Ιουνίου 2024.
  4. 1 2 «RV0282U: POPULATION, 1 JANUARY by Sex, Place of residence, Year and Age group». Statistics Estonia. Ανακτήθηκε στις 7 Αυγούστου 2025.
  5. ↑ Ernits, Enn (2021). «Kas linnuse rajajalt või tarvalt? Veel kord Tartu nime päritolust». Keel ja Kirjandus 64 (6): 532–546. doi:10.54013/kk762a4.
  6. ↑ «Mētra | Tēzaurs». tezaurs.lv. Ανακτήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2024.
  7. ↑ «Mētraine | Tēzaurs». tezaurs.lv. Ανακτήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2024.
  8. ↑ «Tartu». Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/583793/Tartu. Ανακτήθηκε στις 26 January 2013.
  9. 1 2 3 Mäesalu, Ain (12 Οκτωβρίου 2001). «Vene kroonikate Jurjev oli tõenäoliselt siiski Tartu» (στα Εσθονικά). Sirp. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Ιανουαρίου 2023. Ανακτήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2013.
  10. ↑ Mäesalu, Ain· Vissak, Rünno (2005). «Muinas- ja keskaeg». Στο: Pullerits, Heivi, επιμ. Tartu. Ajalugu ja kultuurilugu (στα Εσθονικά). Ilmamaa. σελίδες 16–18. ISBN 9789949131525. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Μαρτίου 2023. Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2020.
  11. ↑ Tvauri, Andres (2012). The Migration Period, Pre-Viking Age, and Viking Age in Estonia. σελίδες 33, 59, 60. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Οκτωβρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2016.
  12. ↑ Mäesalu, Ain (2012). «Could Kedipiv in East-Slavonic Chronicles be Keava hill fort?». Estonian Journal of Archaeology 1 (16supplser): 199. doi:10.3176/arch.2012.supv1.11. http://www.kirj.ee/public/Archaeology/2012/sup_vol_1/arhe-keava-2012-195-200.pdf. Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2020.
  13. ↑ The Town Hall of Tartu Αρχειοθετήθηκε 18 August 2016 στο Wayback Machine., tartu.ee
  14. ↑ Tartu – European Capital of Culture 2024[νεκρός σύνδεσμος] – Visit Estonia
  15. ↑ Tartu – European Capital of Culture 2024 Αρχειοθετήθηκε 19 October 2021 στο Wayback Machine. – Tartu.ee
  16. ↑ «Climate normals-Temperature». Estonian Weather Service. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Φεβρουαρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2021.
  17. ↑ «Climate normals-Precipitation». Estonian Weather Service. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Φεβρουαρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2021.
  18. ↑ «Climate normals-Humidity». Estonian Weather Service. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Φεβρουαρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2021.
  19. ↑ «Climate normals-Sunshine». Estonian Weather Service. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Φεβρουαρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2021.
  20. ↑ «Rekordid» (στα Estonian). Estonian Weather Service. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Απριλίου 2024. Ανακτήθηκε στις 19 Μαρτίου 2021.CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)
  21. ↑ «Kliimanormid-Sademed, õhuniiskus» (στα Εσθονικά). Estonian Weather Service. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Φεβρουαρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2021.
  22. ↑ «World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020» (στα Αγγλικά). National Oceanic and Atmospheric Administration. Ανακτήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 2023.
  23. ↑ «Climate & Weather Averages in Tartu». Time and Date. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Απριλίου 2023. Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2022.
  24. ↑ «RL21429: Rahvastik Rahvuse, Soo, Vanuserühma Ja ELukoha (Haldusüksus) Järgi, 31. DETSEMBER 2021». Estonian Statistical Database (στα Εσθονικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Σεπτεμβρίου 2024.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Τάρτου&oldid=11373042"