Μπέσα

Στα ελληνικά η λέξη μπέσα (αλβανικά: besa‎‎) αναφέρεται σε ένα εθιμοτυπικό κώδικα τιμής με ρίζες στο Μεσαίωνα. Η λέξη εντοπίζεται στο Kanuni (από το ελληνικό Κανών), μία συλλογή παραδοσιακών νόμων που αρχικά διαδίδονταν προφορικά, ενώ αργότερα καταγράφηκαν από τον πρίγκηπα Λέκα Ντουκαγκίνι. Η σύγχρονη ερμηνεία της μπέσας αποδίδεται και με τη λέξη αξιοπιστία.

Προέλευση λέξης

Στο λεξικό της ελληνικής του Hofmann, η λέξη be (όρκος) της αλβανικής εντάσσεται στο λήμμα πείθομαι (πείθω: ινδοευρωπαϊκή ρίζα *bheidhο, βλέπε λατινικό fido). Κατά τον Treimer η besa προέρχεται από την αρχική μορφή *bhoidha-t-i και δεν πρέπει να διαχωριστεί από τη λέξη be. Ο Schmidt επίσης δέχεται τη besa ως προέκταση του be και την προέλευση του be από τη βάση *bhoidha. Σύμφωνα με τις ενδείξεις λοιπόν, υπάρχει πιθανή εγγύτητα με τις ελληνικές λέξεις πείθομαι και πίστη, όπως και με τις αντίστοιχες λατινικές και άλλες σε σύγχρονες ευρωπαϊκές γλώσσες. Ο Μάρκος Μπότσαρης στο λεξικό του δίνει στη μπέσα την ερμηνεία θρησκεία (πίστη), με βάση τη χρήση της εποχής από τους Αρβανίτες.

Έννοια

Η μπέσα καθορίζει ένα πρότυπο συμπεριφοράς με βάση τις αξίες μιας ομάδας ατόμων. Τα μέλη της θεωρούν τις προφορικές δεσμεύσεις απαραβίαστες, ενώ επιταγή αποτελεί η απόδοση τιμής σε συντοπίτες και συγγενείς, σύμφωνα με τα εκάστοτε συμφέροντα και τους ηθικούς κανόνες της εποχής. Στην ύπαιθρο, η συμμετοχή σε πρακτικές που σχετίζονται με τη μπέσα μπορούσε και μπορεί να οδηγήσει σε ακραίες καταστάσεις, όπως θανάτους αντιπάλων. Για τα αναξιόπιστα άτομα, χρησιμοποιείται η λέξη μπαμπέσης (αλβανικά: pabesë‎‎, από το pa+besë, δίχως μπέσα). Στην πράξη, λόγω της σύγχρονης αστικοποίησης, το περιεχόμενο της μπέσας είναι συγγενικό με έννοιες όπως αξιοπιστία, αξιοπρέπεια και φιλότιμο.

Πηγές

• J.B. Hofmann - Ετυμολογικόν Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής (μετάφραση Α.Δ. Παπανικολάου)
• Eqrem Çabej - Ετυμολογικές Μελέτες στο Πεδίο της Αλβανικής (Αλβανική Ακαδημία Επιστημών)
• Μπέσα Αρχειοθετήθηκε 2018-08-15 στο Wayback Machine. - Γιαντ Βασσέμ (Αγγλικά)
• Το Ελληνο-Αλβανικόν Λεξικό του Μάρκου Μπότσαρη - Φιλολογική Έκδοσις εκ του Αυτογράφου (Ακαδημία Αθηνών)