Μεγάλο λεξικό της ελληνικής γλώσσας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Μεγάλο λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας / A Greek–English Lexicon
Συγγραφέας Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ(D/R), Στιούαρτ Τζόουνς(D/R), Ρόμπερτ Μακένζι
Μετάφραση Ξενοφών Π. Μόσχος (μετάφραση), Μιχαήλ Κωνσταντινίδης (προσθήκες και διορθώσεις), Ανέστης Κωνσταντινίδης (επιμέλεια)
Χώρα Ηνωμένο Βασίλειο
Γλώσσα Αγγλικά / Αρχαία ελληνικά
Δημοσιεύθηκε 1843 (Oxford University Press)
Τύπος μέσου Βιβλίο
Σελίδες 2042 (9η αγγλική έκδοση)
OCLC 223646000
Dewey Decimal 483/.21 20
LC Class PA445.E5 L6 1996

Το Μεγάλο Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας (αγγλικός πρωτότυπος τίτλος: A Greek-English Lexicon ή LSJ ως συντομογραφία, πρώτη ελληνική έκδοση ως Μέγα Λεξικόν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης), γνωστό επίσης και ως το λεξικό Λίντελ-Σκοτ , αποτελεί το καθιερωμένο λεξικογραφικό έργο αναφοράς σχετικά με την αρχαία ελληνική γλώσσα (από το 1200 π.Χ. έως το 600 μ.Χ.)[1]. Εκδόθηκε για πρώτη φορά στη Μεγάλη Βρετανία το 1843 και έκτοτε ακολούθησαν πολλές εκδόσεις έως και τα μέσα του 20ού αιώνα έχοντας συνολικά 9 εκδόσεις και 1 συμπλήρωμα, ενώ αποτέλεσε και τη βάση παρόμοιων λεξικών άλλων γλωσσών σε σχέση με τα αρχαία ελληνικά, όπως το ισπανο-ελληνικό Diccionario Griego–Español (DGE).

Περιγραφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το έργο βασίστηκε στο γερμανο-ελληνικό λεξικό με τίτλο Handwörterbuch der griechischen Sprache (Εγχειρίδιο της ελληνικής γλώσσας) από τον Γερμανό λεξικογράφο Φραντς Πάσο(D/R) το οποίο είχε εκδοθεί το 1819 και το οποίο με τη σειρά του βασίζονταν σε παλαιότερο γερμανικό έργο του 1797 από τον Γιόχαν Γκότλομπ Σνάιντερ(D/R) με τίτλο Kritisches griechisch-deutsches Handwörterbuch (Κριτικό ελληνο-γερμανικό εγχειρίδιο). Το έργο του Πάσο είχε βασιστεί στο λεξιλόγιο των πρώιμων αρχαίων επικών έργων του Ομήρου και του Ησίοδου, και κατόπιν το λεξικό των Λίντελ και Σκοτ ενσωμάτωσε τις λέξεις των λυρικών ποιητών, τα έργα του Ηροδότου και του Ιπποκράτη, καθώς και τους Αττικούς δραματουργούς και συγγραφείς. Άλλη σημαντική πηγή του λεξικού ήταν επίσης και το γραμμένο στα λατινικά γαλλικό Thesaurus Linguae Graecae (Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας) του 16ου αιώνα από τον Ανρί Εστιέν(D/R).

Οι αρχικοί επιμελητές του έργου ήταν οι Χένρι Λίντελ και Ρόμπερτ Σκοτ(D/R), και μετέπειτα οι Στιούαρτ Τζόουνς(D/R) και Ρόμπερτ Μακένζι, και το έργο εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Oxford University Press. Σύμφωνα με την εισαγωγή του Στιούαρτ Τζόουνς στην 9η έκδοση (1925),[2] η δημιουργία του λεξικού είχε αρχικά προταθεί στον Ρόμπερτ Σκοτ από τον Ντέιβιντ Αλφόνσο Τάλμποϋς(D/R), εκδότη ο οποίος δραστηριοποιούνταν στην Οξφόρδη, και ο Σκοτ αποδέχθηκε με την προϋπόθεση πως θα συμμετείχε και ο Χένρι Λίντελ στη δημιουργία του λεξικού. Τελικά εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Clarendon Press (θυγατρική του Oxford University Press) στην Οξφόρδη αντί για αυτόν του Τάλμποϋ καθώς ο τελευταίος πέθανε πριν ολοκληρωθεί η πρώτη έκδοση το 1843. Κατά την αλληλογραφία που διατηρούσε ο Χένρι Λίντελ ωστόσο, αναφέρεται πως η πρόταση για το λεξικό είχε γίνει από τον Ουίλλιαμ Σίουελ (William Seewell), εξεταστή του πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Οι επόμενες εκδόσεις του έργου κατά τον 19ο αιώνα έγιναν το 1845, 1849, 1855, 1861, και 1869, ενώ η 8η έκδοση του 1897 ήταν η τελευταία που δημοσιεύτηκε κατά τη διάρκεια όπου ο Λίντελ βρισκόταν εν ζωή, και ενώ ο Σκοτ είχε ήδη αποβιώσει από το 1887.

Άλλα παρόμοια μεγάλα λεξικά αποτελούν το A Latin Dictionary για τη λατινική γλώσσα, καθώς και τα Bauer lexicon και το Patristic Lexicon τα οποία βασίζονται στα ελληνικά κείμενα της Καινής Διαθήκης.

Σύνοψη εκδόσεων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φωτογραφία του Χένρι Λίντελ, 1870

Κατά τις πληροφορίες που παρείχε ο Στιούαρτ Τζόουνς στο εισαγωγικό σημείωμα για την έκδοση του 1925, οι λεπτομέρειες των εκδόσεων είναι όπως παρακάτω:[2]

Έκδοση Έτος Επιμέλεια Σελίδες Αντίτυπα Τιμή Σημειώσεις
1843 Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ 1.583 6.000 42 σελίνια Κυρίως ομηρικές λέξεις (από το έργο του Φραντς Πάσο) + προσθήκες με λέξεις

από έργα του Ηροδότου και Ιπποκράτη και Αθηναίους συγγραφείς.

1845 Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ Ενσωμάτωση καταχωρήσεων από το Λεξικό της Ελληνικής γλώσσας (1842) του Γουλιέλμου Πάπε
1849 Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ Διορθώσεις και διάφορες μικροπροσθήκες
1855 Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ 8.000 30 σελίνια Πολλές νέες καταχωρήσεις. Ο Πάσο δεν αναφέρεται πλέον ως συντάκτης στην 1η σελίδα (πέθανε το 1833)
1861 Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ 1.644 10.000 31 σελίνια και 6 πένες Καταχωρήσεις από την 5η έκδοση του λεξικού του Πάσο, και το Griechische Etymologie του G.Curtius
1869 Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ 1.685 15.000 36 σελίνια Νέες καταχωρήσεις, και ενσωμάτωση καταχωρήσεων από το Greek Verbs irregular and defective (2η ε. 1866).
1882 Χένρι Λίντελ, Ρόμπερτ Σκοτ 1.776 Μεγαλύτερες διαστάσεις σελίδων. Ενσωμάτωση καταχωρήσεων από το Index to Aristotle (Boniz 1870), Index to CIG (Roehl 1877), όροι Αττικού δικαίου. Αρκετές μετέπειτα ανατυπώσεις.
1897 Χένρι Λίντελ Ενσωμάτωση καταχωρήσεων από το Journal of Hellenic studies. Οι νέες καταχωρήσεις και διορθώσεις μπαίνουν ως παράρτημα.
1925 Στιούαρτ Τζόουνς, Ρόμπερτ Μακένζι Ιατρικοί όροι, Μαθηματικοί όροι, Αστρονομία, λέξεις από παπύρους και όστρακα, λέξεις από καινή διαθήκη και βίβλο της μετάφρασης των εβδομήκοντα
9η (αναθεωρημένη) 1940 Στιούαρτ Τζόουνς, Ρόμπερτ Μακένζι Σύντομα μετά τον θάνατο των Τζόουνς και Μακένζι
Συμπλήρωμα 1968 Αφαίρεση των παραρτημάτων σχετικά με συγγραφείς και διορθώσεις/προσθήκες και ενσωμάτωση στον ξεχωριστό τόμο του συμπληρώματος
9η (αναθεωρημένη με συμπλήρωμα) 1996 Στιούαρτ Τζόουνς, Ρόμπερτ Μακένζι 2042 Μυκηναϊκές και αρκαδοκυπριακές καταχωρήσεις. Ενσωμάτωση του συμπληρώματος ως παράρτημα του κυρίως έργου. Μαζί με τις 320 σελίδες καταχωρήσεων του συμπληρώματος, το σύνολο των σελίδων είναι 2362.

Άλλες εκδόσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υπάρχουν 2 μικρότερες εκδόσεις του λεξικού οι οποίες παραμένουν σε κυκλοφορία.

Επίτομο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1843 όταν και έγινε αρχικά διαθέσιμο το λεξικό, εκδόθηκε παράλληλα και η επίτομη έκδοση του με τίτλο A Lexicon: Abridged from Liddell and Scott's Greek–English Lexicon, ή Little Liddell όπως έγινε γνωστό στην αγγλική γλώσσα, το οποίο επίσης επανεκδόθηκε αρκετές φορές. Στην ελληνική γλώσσα κυκλοφόρησε ως Ἐπιτομή τού Μεγάλου Λεξικού τῆς Ἐλληνικής Γλῶσσης.[3]

Ενδιάμεση έκδοση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1889 κυκλοφόρησε μια ενδιάμεση έκδοση του λεξικού με τίτλο An Intermediate Greek–English Lexicon -αποκτώντας παράλληλα το προσωνύμιο Middle Liddle-, το οποίο βασίστηκε στην 7η έκδοση (1882) του πλήρους λεξικού. Σε σχέση με την επίτομη έκδοση η ενδιάμεση περιέχει περισσότερες καταχωρήσεις οι οποίες καλύπτουν το βασικό λεξιλόγιο της κύριας αρχαίας ελληνικής βιβλιογραφίας, καθώς και παρέχει παραπομπές συγγραφέων -χωρίς να επισημαίνει τα εδάφια- και προσφέρει περισσότερη βοήθεια με τις ανώμαλες μορφές.

Συμπληρώματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την διάθεση της 9ης έκδοσης το 1940, σύντομα μετά τον θάνατο του Στιούαρτ και του Μακένζι, ο εκδοτικός οίκος Oxford University Press ξεκίνησε να διατηρεί ένα κατάλογο προσθηκών και διορθώσεων -addenda et corrigenda- οι οποίες και διατίθονταν συνοδευτικά με το κυρίως έργο. Το 1968, οι περίπου 20.000 καταχωρήσεις αυτές ενσωματώθηκαν στον συμπληρωματικό τόμο -Supplement- του λεξικού. Τα περιεχόμενα αυτά δεν ενσωματώθηκαν ποτέ ανάμεσα στις καταχωρήσεις του κυρίως έργου, το οποίο παραμένει όπως συντάχθηκε από τους παλαιότερους συντάκτες του. Αποτελεί το προϊόν συνεργασίας πολλών συντακτών, ενώ ως επιμελητές του έργου εργάστηκαν οι Π. Γκλαίρ (P. G. W. Glare) -επιμελητής του Oxford Latin Dictionary- και από το 1988 η Ανν Τόμπσον (Anne A. Thompson).

Το συμπλήρωμα έχει την μορφή προσθηκών και διορθώσεων με παραπομπές στο κυρίως μέρος του έργου, ταξινομημένων ανά την καταχώριση που αφορούν, και με τις αντίστοιχες τυπογραφικές ενδείξεις ως προς τη φύση των αλλαγών και χρονολογία της προσθήκης ή διόρθωσης. Έως το 2016, η πιο πρόσφατη έκδοση του συμπληρώματος ήταν αυτή του 1996 η οποία αποτελείται από 320 σελίδες διορθώσεων στο κυρίως έργο και κάποιο επιπρόσθετο υλικό. Η αναθεωρημένη έκδοση του 1996 περιέχει επίσης προσθήκες σχετικά με τα κείμενα των Μυκηναϊκών επιγραφών, καθώς κατά την πρώτη έκδοση του συμπληρώματος το 1968 η αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β´ (1951-1953) από τον Βέντρις θεωρήθηκε ως ακόμα αρκετά πρώιμη.

Ηλεκτρονικές εκδόσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η 9η έκδοση του λεξικού στην αγγλική γλώσσα είναι ελεύθερα διαθέσιμη από το 2007 με τα περιεχόμενα της να έχουν ψηφιοποιηθεί από το εγχείρημα του Perseus Project του πανεπιστημίου Ταφτς. Η ανάγνωση των καταχωρήσεων μπορεί να γίνει και χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω ελεύθερα διαθέσιμων εφαρμογών οι οποίες επιτρέπουν την ανάγνωση τους σε διαφόρου είδους λειτουργικά συστήματα επιτραπέζιων και φορητών υπολογιστών[4][5][6] ή κινητών συσκευών.[7][8][9][10][11]

Μια νέα διαδικτυακή έκδοση του λεξικού έγινε διαθέσιμη το 2011 από το πρόγραμμα Thesaurus Linguae Graecae (TLG) του πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στις ΗΠΑ, η οποία διαθέτει πολλές διορθώσεις τυπογραφικών σφαλμάτων και το κείμενο διαθέτει συνδέσμους προς τα αρχαία κείμενα και πηγές από όπου προέρχονται οι λέξεις.[12]

Ελληνική μετάφραση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι ερμηνείες των αρχαίων ελληνικών λέξεων, «εκ της επιτεθεωρημένης και απαυξημένης εβδόμης εκδόσεως» του λεξικού, μεταφράστηκαν για πρώτη φορά στη νέα ελληνική γλώσσα από τον Ξενοφώντα Π. Μόσχο, με «τας αναγκαίας μεταβολάς, διορθώσεις και προσθήκας» από τον Μιχαήλ Κωνσταντινίδη[13] και γενική επιμέλεια του εγχειρήματος από τον εκδότη Ανέστη Κωνσταντινίδη. Το λεξικό ολοκληρώθηκε σε συνολικά οκτώ[14] (διπλούς) τόμους (με αρίθμηση Α' έως Δ΄) μεταξύ 1901 και 1906, με τίτλο Μέγα λεξικόν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης. Έφερε ως εισαγωγή ειδική μελέτη του Γ.Ν. Χατζηδάκι.[15] Επανεκδόθηκε αρκετές φορές έκτοτε, ως συνολικό έργο καθώς και στην επίτομη μορφή του.[14] Συχνά συγχέεται με το Μέγα λεξικόν ὅλης τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης του Δημήτριου Δημητράκου.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «A Greek-English Lexicon». global.oup.com. https://global.oup.com/academic/product/a-greek-english-lexicon-9780198642268?cc=gb&lang=en&#. Ανακτήθηκε στις 2016-05-24. 
  2. 2,0 2,1 Liddel, H.G.. Scott, Robert (1996). Greek-English Lexicon. Οξφόρδη: Clarendon Press, σελ. 1-20. ISBN 0198642261. 
  3. «Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας των H.G. Liddell & R. Scott». www.greek-language.gr. http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html. Ανακτήθηκε στις 2016-05-24. 
  4. «Diogenes». Dur.ac.uk. http://www.dur.ac.uk/p.j.heslin/Software/Diogenes/. Ανακτήθηκε στις 2014-04-15. 
  5. Vagrantos (10 June 2013). «Marcion». SourceForge. http://sourceforge.net/projects/marcion/. Ανακτήθηκε στις 21 June 2013. «GNU General Public License version 2.0 (GPLv2)» 
  6. Konvicka, Milan. «Greek dictionary». Marcion - software to study the Gnostic scriptures. http://marcion.sourceforge.net/#gkdict. Ανακτήθηκε στις 21 June 2013. 
  7. «Ancient Greek Lexicon & Syntax». https://play.google.com/store/apps/details?id=com.benlinskey.greekreference. 
  8. «Lighthouse Digital Publishing». Lighthouse Digital Publishing. http://lighthousedp.com/. Ανακτήθηκε στις 2014-04-15. 
  9. Lexiphanes, David Finucane, iPhone Apps
  10. «LSJ Greek Dictionary - Android Apps on Google Play». Market.android.com. https://market.android.com/details?id=com.greektext.lexicon&hl=en. Ανακτήθηκε στις 2014-04-15. 
  11. Complete Liddell & Scott's Lexicon with Inflections [Kindle Edition] (Ninth έκδοση). Lighthouse Digital Publications. March 18, 2012. http://www.amazon.com/Complete-Liddell-Lexicon-Inflections-ebook/dp/B0092K07BQ. Ανακτήθηκε στις 2014-04-15. 
  12. «TLG: About the Liddell-Scott-Jones Lexicon». Tlg.uci.edu. http://www.tlg.uci.edu/lsj/about.php. Ανακτήθηκε στις 2014-04-15. 
  13. Μέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης. Α΄. Αθήνα: Εκ του τυπογραφείου των καταστημάτων Ανέστη Κωνσταντινίδη. 1901, σελ. B (Πρόλογος). 
  14. 14,0 14,1 «BiblioNet - (αναζήτηση προσώπου=Liddell, Henry G.)». biblionet.gr. http://www.biblionet.gr/main.asp?page=results&person_id=22671&person=x. Ανακτήθηκε στις 24.05.2016. 
  15. Βλ. Μέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης, Α΄, σελ. α΄-η΄, «Σύντομος επιθεώρησις της ιστορίας της Ελληνικής γλώσσης».

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έντυπη έκδοση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ηλεκτρονικές εκδόσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ελληνική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αγγλική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οπτικά αντίγραφα / Σάρωση