Δοτική

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Στο τυπικό της ελληνικής γλώσσας αρχίζει η απλοποίηση στα χρόνια της κοινής και συνεχίζεται στα χρόνια της μεσαιωνικής κοινής. Ένα από τα γνωρίσματα αυτής της συνεχούς απλοποίησης είναι ότι η δοτική πτώση σβήνει ως τον δέκατο αιώνα. Μέχρι να σβήσει οριστικά περνά μια περίοδο κλονισμού. Παραδείγματος χάριν το "εὔχομαι τινι "της αρχαίας γίνεται "ηύξατο τον θεόν" (όπου η αιτιατική αντί της δοτικής, δημιουργώντας ασυνταξία), οι της συνόδου ακολουθούντες (όπου η γενική αντικαθιστά την δοτική, παραβαίνοντας τον συντακτικό κανόνα), ή ερώσα τω Παυλίνω (όπου, κατά αντίστροφη τάξη, η δοτική παίρνει τη θέση της γενικής).Πηγή: ΄Απαντα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, τόμος Γ΄, Θεσσαλονίκη 1981

Δοτική είναι η πτώση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας την οποία μεταχειριζόμαστε όταν θέλουμε να προσδιορίσουμε σε ποιόν πρέπει να δοθεί κάτι. Η δοτική ήταν στην αρχαία ελληνική γλώσσα μία από τις πλάγιες πτώσεις. Χρησιμοποιώντας τη δοτική απαντούμε στην ερώτηση σε ποιον; (Παράδειγμα από τα ευαγγελικά κείμενα : Απόδοτε τα του Καίσαρος τῷ Καίσαρι και τα του Θεού τῷ Θεῷ.)

Υπάρχουν στην νέα ελληνική γλώσσα κατάλοιπα χρήσης της δοτικής από αρχαιότερες φάσεις της γλώσσας, και χρησιμοποιούνται συνήθως επιρρηματικά, για πάράδειγμα, τω όντι, εν τω μεταξύ, τοις μετρητοίς και άλλα. Κάποιες εκκλησιαστικές εκφράσεις πολύς κόσμος τις αντιλαμβάνεται εσφαλμένα. Όταν λένε δόξα τω Θεώ, νομίζουν ότι λένε δόξα(ζε) το(ν) Θεό(ν) αντί δόξα στο Θεό κι όταν λένε δόξα σοι ο Θεός, νομίζουν ότι λένε δόξα εσύ ο Θεός αντί δόξα σε σένα (που είσαι) ο Θεός.

Από τα αρχαία χρόνια, η απλοποίηση της προφοράς είχε σαν αποτέλεσμα πολλές δοτικές στον ενικό να μη διαφέρουν ακουστικά από τις αντίστοιχες αιτιατικές. Παραδείγματα, τω ουρανώ / τον ουρανό και τη πόλει / την πόλι(ν). Έτσι, η δοτική άρχισε να εκφράζεται περιφραστικά με την πρόθεση "εις" και αιτιατική. Σιγά-σιγά, από το "εις" έμεινε μόνο το σίγμα που επικολλήθηκε στην αρχή του άρθρου. Όταν το άρθρο δε χρησιμοποιείται, μπαίνει μπροστά από το ουσιαστικό η νεοελληνική μορφή της πρόθεσης, δηλαδή "σε". Η γραμματική της νέας ελληνικής γλώσσας δεν αναγνωρίζει δοτική πτώση, αλλά αυτή υπάρχει με τη νέα της μορφή εκφράζοντας το έμμεσο αντικείμενο του ρήματος. Για παράδειγμα, οι αγγλικές εκφράσεις to school, at school, και in school όλες αποδίδονται στο σχολείο στα ελληνικά. Παράδειγμα πρότασης με έμμεσα αντικείμενα: Ο ερευνητής γράφει τις μετρήσεις στην ειδική φόρμα με μαύρο στυλό. Άμεσο αντικείμενο: τις μετρήσεις (αιτιατική). Έμμεσα αντικείμενα: στη φόρμα (δοτική) και με στυλό (οργανική).

Η πτώση αυτή απαντάται στις γραμματικές άλλων γλωσσών, όπως στη γερμανική.