Γραφή Ουανταάντ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Πέτρινη επιγραφή του 14ου αιώνα από τη Σομαλία στο αραβικό αλφάβητο.

Η γραφή Ουανταάντ, επίσης γνωστό ως Αραβικά Ουανταάντ, είναι η παραδοσιακή Σομαλική προσαρμογή στα γραπτά αραβικά,[1] καθώς και το αραβικό αλφάβητο που χρησιμοποιήθηκε ιστορικά για τη μεταγραφή της σομαλικής γλώσσας.[2] Αρχικά, αναφερόταν σε ένα μη γραμματικό αραβικό κείμενο που περιείχε μερικές λέξεις στα σομαλικά, με την αναλογία των όρων του λεξιλογίου της σομαλικής να διαφέρει ανάλογα με το πλαίσιο.[3] Παράλληλα με τα τυποποιημένα αραβικά, το ουανταάντ χρησιμοποιούταν από τους Σομαλούς θρησκευτικούς άνδρες (ουανταάντο) για να καταγράψουν αναφορές χέερ (εθιμικό δίκαιο) και να γράψουν κασίντα.[1][4] Χρησιμοποιήθηκε επίσης για συγγραφή γραμμάτων, καθώς και για επιχειρηματικούς σκοπούς από εμπόρους.[4] Με τα χρόνια, διάφοροι Σομαλοί μελετητές βελτίωσαν και άλλαξαν τη χρήση του αραβικού αλφαβήτου για τη μεταφορά των Σομαλών. Αυτό κορυφώθηκε στη δεκαετία του 1950 με το αλφάβητο Γκαλάλ, το οποίο τροποποίησε σημαντικά τις αξίες των γραμμάτων και εισήγαγε νέα γράμματα για τα φωνήεντα.[2]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το αραβικό σενάριο εισήχθη στη Σομαλία τον 13ο αιώνα από τον Σεΐχη Γιουσούφ Μπιν Αχμάντ αλ-Καουνέιν (που αναφέρεται ρητά ως Άου Μπαρχάντλε ή ο "ευλογημένος πατέρας""[5]),[6] ένας άνδρας που περιγράφεται ως "ο πιο εξαιρετικός άγιος στη βόρεια Σομαλία."[7] Σομαλικής καταγωγής, άδραξε την ευκαιρία να διδάξει το Κοράνι.[6] Ο Αλ-Καουνέιν επινόησε μια σομαλική νομενκλατούρα για τα αραβικά φωνήεντα, που έδωσε τη δυνατότητα στους μαθητές τους να διαβάζουν και να γράφουν στα αραβικά.[8] Ο Σίεχ Αμπί-Μπακρ αλ Αλάουι, ένας ιστορικός Χαράρι, αναφέρει στο βιβλίο του ότι ο Γιουσούφ μπιν Αχμάντ αλ-Καουνέιν ήταν μητρικής και τοπικής καταγωγής από τη φυλή Ντιρ.[9]

Αν και διάφοροι σομαλικοί ουανταάντ και λόγιοι έχουν χρησιμοποιήσει το αραβικό αλφάβητο για να γράψουν τη σομαλική γλώσσα για αιώνες, δεν θα ήταν μέχρι τον 19ο αιώνα, όταν ο άγιος των Καντίριγια Σέιχ Ουάις αλ-Μπαράουι της φυλής Τουούνι θα βελτίωνε την εφαρμογή του αραβικού αλφαβήτου για να αντιπροσωπεύει τα σομαλικά. Το εφάρμοσε στη διάλεκτο Μαάι της Νότιας Σομαλίας, η οποία τότε ήταν η πιο κοντινή στην τυποποίηση της Σομαλκικής με το αραβικό αλφάβητο. Ο Αλ-Μπαράουι μοντελοποίησε το αλφάβητό του μετά την αραβική μεταγραφή που υιοθέτησε ο Αμράνι του Μπαράουα (Μπράβα) για να γράψει τη σουαχιλική διάλεκτο τους, τα Μπραβανέζικη.[10][11]

Η γραφή Ουανταάντ ήταν συχνά ακατανόητη για τους Σομαλούς μαθητές που μάθαιναν τα τυποποιημένα αραβικά στα δημοτικά σχολεία.[12] Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930 στο βορειοδυτικό προτεκτοράτο της Βρετανικής Σομαλιλάνδης, ο Μαχαμάντ Αμπντί Μακααχιίλ προσπάθησε να τυποποιήσει την ορθογραφία στο βιβλίο του «Το ίδρυμα της Σύγχρονης Αντιστοιχίας στη Σομαλική Γλώσσα». Ακολουθώντας τα βήματα του Σ. Ιμπράημ Αμπνταλάχ Μαγιάλ, ο Μακααχίιλ εκεί προασπίστηκε τη χρήση του αραβικού αλφαβήτου για τη γραφή της σομαλικής γλώσσας, δείχνοντας παραδείγματα αυτής της χρήσης με παροιμίες, γράμματα και προτάσεις.[10]

Στη δεκαετία του 1950, ο Σομαλός γλωσσολόγος Μουσά Χατζί Ισμαήλ Γκαλάλ (1917-1980) εισήγαγε μια πιο ριζική μεταβολή των αραβικών για να εκπροσωπήσει τα Σομαλικά. Ο Γκαλάλ έγραψε μια εντελώς νέα σειρά συμβόλων για τα Σομαλικά φωνήεντα. Ο Λιούις (1958) θεώρησε ότι αυτό είναι το πιο ακριβές αραβικό αλφάβητο που έχει επινοηθεί για τα Σομαλικά.[2]

Δειγματικό Σομαλικό Αραβικό αλφάβητο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η γραφή Ουανταάντ, όπως εφαρμόστηκε στα σομαλικά, δεν ήταν ένα μόνο αλφάβητο, αλλά μια σειρά τοπικών συμβάσεων τα οποία συχνά μοιράζονταν μερικά γράμματα αλλά διέφεραν σε άλλα. Το ακόλουθο Σομαλικό Αραβικό αλφάβητο είναι αρκετά αντιπροσωπευτικό. Σε αντίθεση με αρκετά άλλα, τα φωνηεντικά γράμματα περιορίζονται στο αραβικό σενάριο, αν και η χρήση του διαμαντιού μαντάχ για τα μακρά ii και uu είναι καινοτόμα. (Η σειρά ταξινόμησης του πίνακα είναι φωνητική.)[13]

Σομαλικό αραβικό αλφάβητο Σομαλικό λατινικό αλφάβητο
ى i
ئ e
ا a
ؤ o
و u
ىٓ ii
أى ee
آ aa
أو oo
وٓ uu
ب b
د d
ت t
ط dh
غ g
ك k
ق q
ء '
ف f
س s
ش sh
خ kh
ع c
ح x
ه h
ج j
م m
ن n
ر r
ل l
و w
ي y

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 Lewis, I.M. (1999). A Pastoral Democracy: A Study of Pastoralism and Politics Among the Northern Somali of the Horn of Africa. LIT Verlag Münster, σελ. 175. ISBN 3825830845. https://books.google.com/books?id=yoMBQCr4LysC. 
  2. 2,0 2,1 2,2 Lewis, p.139-140
  3. Lewis, p.136
  4. 4,0 4,1 Singh, p.59
  5. Abdullahi, p.13
  6. 6,0 6,1 Lewis, p.135
  7. Lewis, I.M. (1998). Saints and Somalis: Popular Islam in a Clan-based Society. The Red Sea Press, σελ. 102. ISBN 978-1-56902-103-3. https://books.google.com/?id=P5AZyEhMtbkC&pg=PA89. 
  8. Laitin, p.85
  9. Quath, Faati (1957) (στα arabic). Islam Walbaasha Cabra Taarikh. Cairo,Egypt. 
  10. 10,0 10,1 Lewis, p.139
  11. Martin, p.163
  12. Lewis, p.137
  13. Labahn (1982)

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]