Γκουανό
 |
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. |
Με την ονομασία γκουανό ή γουανό[α], (ισπ. guano από Κέτσουα: wanu = κοπριά) φέρεται διεθνώς ο σωρός αποσυντεθειμένων περιττωμάτων θαλάσσιων πουλιών ή νυχτερίδων.[1] Αποτελεί ιδιαίτερα αποτελεσματικό λίπασμα, λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε βασικά θρεπτικά συστατικά που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη ενός φυτού[2], όπως το άζωτο, το φωσφορικό, και το κάλιο. Το γκουανό συντέλεσε, σε μικρότερο βαθμό, και στην παραγωγή πυρίτιδας και άλλων εκρηκτικών υλών.
Η εξόρυξη του γκουανό συνεχίζεται στην Χιλή με την ετήσια παραγωγή να κυμαίνεται μεταξύ 2.091 και 4.601 τόνους το χρόνο για την περίοδο 2014–2023.[3]
Γενικά
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το γκουανό παρατηρείται ως συσσώρευση απορριμάτων κυρίως σε απομονωμένες ακτές και νησιά των ξηρών κλιμάτων.[εκκρεμεί παραπομπή] Επίσης με το όνομα γκουανό φέρονται ομοίως και τα περιττώματα των νυχτερίδων[β] στα διάφορα σπήλαια[5] και στα εξ' αυτών προερχόμενα διάφορα λιπάσματα, (γκουανό νυχτερίδων[5] (Χειροπτερίτης), γκουανό ψαριών, θαλάσσιων πουλιών[1] - μεταξύ άλλων και πελεκάνων[6], πιγκουίνων[7][8] κ.α.).
Τούτο συνίσταται από μια λεπτή ξηρή γκρίζα σκόνη με ιδιάζουσα οσμή. Απαντάται κυρίως στις νοτιοαμερικανικές ακτές του Ειρηνικού Ωκεανού (Περού, Κολομβία, Βενεζουέλα κ.ά.), σε παχιά στρώματα που σχηματίζονταν επί εκατοντάδες χρόνια. Η χημική σύστασή του ποικίλει ανάλογα του χρόνου έκθεσης στις διάφορες κλιματολογικές συνθήκες.
Στα ξηρά κλίματα απαντάται πλούσιο γκουανό που αποτελεί μείγμα αλάτων ασβεστίου, μαγνησίου και αμμωνίου με διάφορα οξέα κυρίως φωσφορικό, καθώς και χλωριούχων και θειικών αλάτων. Αντίθετα στα υγρά κλίματα, το φτωχό γκουανό περιέχει περίπου 15% άζωτο, μέχρι 15% φωσφορικό οξύ και 3% ποτάσα.
Το γκουανό αποτελεί τροφή των γκουανόβιων οργανισμών που αποτελούν ιδιαίτερη χαρακτηριστική βιοκοινότητα. Στη φαρμακευτική το γκουανό χρησιμοποιείται κυρίως στην παρασκευή ουρικού οξέος.
Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Τα περιττώματα αυτά των πουλιών μέχρι τον 19ο αιώνα θεωρούνταν το μόνο συμπυκνωμένο λίπασμα που συλλεγόταν σε μικρές ποσότητες κυρίως από τους περιστερώνες. Η εκπληκτική όμως αφθονία από τα θαλασσοπούλια στις νότιες δυτικές ακτές της αμερικανικής ηπείρου, ιδίως σε ξηρά κλίματα, επέτρεψαν τη συσσώρευση αυτών σε στρώματα πάχους πολλών δεκάδων μέτρων[9] γεγονός που οδήγησε τον επίσημο χαρακτηρισμό: «ακτών και νήσων γκουανό». Το γκουανό όμως ήταν ήδη γνωστό στους Ίνκας[10], αλλά και στους προγενέστερους Μότσε, οι οποίοι το χρησιμοποιούσαν ευρέως ως λίπασμα[11]. Ωστόσο, έγινε ευρύτερα γνωστό από τον φυσιοδίφη Αλεξάντερ φον Χούμπολτ, ο οποίος κατά την επιστροφή του από τη Νότια Αμερική το 1806, έστειλε δείγματα της ουσίας στους χημικούς Φουρκρουά και Βωκλέν στο Παρίσι. Η λεπτομερής ανάλυσή τους δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Annales de Chimie»(en) (τ. 56), όπου παρουσιάστηκε η ουσία στον επιστημονικό κόσμο της Δύσης. Η ανακάλυψη του Χούμπολτ οδήγησε στη βιομηχανική του εκμετάλλευση το 1840.[1]
Πρώτοι εισαγωγείς γκουανό ήταν οι νότιες πολιτείες των ΗΠΑ και η Αγγλία το 1841,[1] ειδικά για την καλλιέργεια βάμβακος. Η χρήση του για αγροτικούς σκοπούς έγινε ευρεία πρώτα στην Αγγλία και μετέπειτα, κατά το 1848 στην Αμερική.[12] Το δε εκπληκτικό αποτέλεσμα αυτής της χρήσης οδήγησε σ' έναν αγώνα δρόμου για ανακάλυψη και νέων κοιτασμάτων γκουανό. Έτσι εντοπίστηκαν νησιά με τέτοια προϊόντα σ' όλες τις τροπικές θάλασσες, στην Αφρική, την Ωκεανία, τις Αντίλλες κ.λπ.
Μάλιστα, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής πέρασαν την «Guano Islands Act» (Πράξη [Νομοθετικού Περιεχομένου] Νησιών Γκουανό) τον Αύγουστο του 1856, μία ομοσπονδιακή νομοθεσία που επιτρέπει σε πολίτες της χώρας να πάρουν υπό την κατοχή τους αδιεκδίκητα νησιά που έχουν κοιτάσματα γκουανό στο όνομα των Ηνωμένων Πολιτειών.[13] Μέσω αυτής της νομοθεσίας, οι ΗΠΑ έχουν υπό την κατοχή τους έως και σήμερα μία πληθώρα νήσων, ατόλων και ύφαλων στον Ειρηνικό Ωκεανό και την Καραϊβική Θάλασσα, που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων τα:[14]
Μπαίηκερ, Χάουλαντ, Τζάρβις, Ύφαλος Κίνγκμαν, Ατόλη Τζόνστον, Ατόλη Μίντγουαιη, Νήσος Ναβάσσα (διεκδικείται από την Αϊτή), τους Νήσους Πετρελ και τη Νήσο Σερρανίλλα (αμφισβητούνται από την Κολομβία) και τη Νήσο Σουέινς/Τζένκινγκς (μέρος της Αμερικανικής Σαμόα· ουδέν στοιχείο για εξόρυξη γκουανό. Διεκδικείται από το Τοκελάου).[14]
Σε 50 μόλις χρόνια τα μεγαλύτερα τμήματα στρωμάτων γκουανό εξαντλήθηκαν. Σήμερα το γκουανό αναφέρεται περισσότερο ως ιστορικό στοιχείο (ουσία) κυρίως στα αγρονομικά συγγράμματα, αν και η Χιλή τα τελευταία χρόνια έχει ξαναξεκινήσει την εξόρυξή του[3].
Δείτε επίσης
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Φωσφορίτης – Ιζηματογενές πέτρωμα που περιέχει μεγάλες ποσότητες φωσφορικών ορυκτών
- Ουρικό οξύ – Οργανική ένωση
Σημειώσεις
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Πηγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- F., R. S. (Ιούνιος 1859). «Statistics of Guano» (στα αγγλικά) (PDF). Journal of the American Geographical and Statistical Society (Taylor & Francis) 1 (6): 181-189. doi:. ark:/13960/t3418gs7q. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Μαρτίου 2013. https://archive.org/details/jstor-196154/page/n1/mode/2up. Ανακτήθηκε στις 2026-06-01.
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 3 4 F. 1859, σελ. 181.
- ↑ Stünzner and Erin Semmler, Inga· Semmler, Erin (3 Ιουνίου 2022). «Turning the tide». ABC News (στα Αγγλικά). ABC. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Ιουνίου 2026. Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2026.
Noddies build their nests from the Pisonia leaves; the trees need the birds’ guano because the soil on the cays is low in nutrients.
- 1 2 «[Ετήσιο Στατιστικό Δελτίο για τον χαλκό και άλλα ορυκτά: 2004-2023]» (στα Ισπανικά) Anuario de estadisticas del cobre y otros minerales (Report). Comisión Chilena del Cobre - Πολιτική της Χιλής. 2024.
- ↑ Gribbens, Sarah (30 Ιανουαρίου 2018). «Orange Cave Crocodiles May be Evolving Into New Species in Gabon» (στα Αγγλικά). National Geographic. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Ιανουαρίου 2026. Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2026.
- 1 2 Turner, Hayley (16 Νοεμβρίου 2012). «Hope bat poo study will unlock animal secrets». ABC News (στα Αγγλικά). ABC. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Οκτωβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2026.
- ↑ Wynne, Emma (14 Δεκεμβρίου 2022). «Pelican colonies leaving guano and plastic-filled 'pellets' degrading Penguin Island sanctuary». ABC News (στα Αγγλικά). ABC. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Νοεμβρίου 2024. Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2026.
- ↑ Ogilvie, Felicity (11 Μαρτίου 2008). «Penguin droppings help identify pesticide hot spots». ABC News (στα Αγγλικά). ABC. Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2026.
- ↑ Howard, Jenny (29 Ιουλίου 2019). «Go inside a penguin rescue center with new 360 video» (στα Αγγλικά). National Geographic. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Μαρτίου 2026. Ανακτήθηκε στις 1 Ιουνίου 2026.
- ↑ F. 1859, σελ. 184.
- ↑ F. 1859, σελ. 181, 184.
- ↑ Time-Life Παγκόσμια Ιστορία, Τόμος 5, Εκδόσεις Κ. Καπόπουλος, σ. 163.
- ↑ F. 1859, σελ. 182.
- ↑ An Act to authorize Protection to be given to Citizens of the United States who may discover Deposits of Guano [US Public Law, 34–164] (Session 1, CLXIV), σελ. 119. 18 Αυγούστου 1856. PDF. Αρχειοθετημένο αντίγραφο στη Wayback Machine του Internet Archive. «Whenever any citizen of the United States discovers a deposit of guano on any island, rock, or key, not within the lawful jurisdiction of any other Government, and not occupied by the citizens of any other Government, and takes peaceable possession thereof, and occupies the same, such island, rock, or key may, at the discretion of the president, be considered as appertaining to the United States. [...]»
- 1 2 «Acquisition Process of Insular Areas» (στα Αγγλικά). Ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ, Υπουργείο Εσωτερικών. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2010.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Γκουανό στο Wikimedia Commons
