Η οικογένεια του Καρόλου Δ'

Η οικογένεια του Καρόλου Δ'

Φρανθίσκο Γκόγια, 1800

Ελαιογραφία σε μουσαμά

280× 336cm

Μουσείο ντελ Πράδο, Μαδρίτη

Η οικογένεια του Καρόλου Δ' είναι μία ελαιογραφία που δημιούργησε ο Ισπανός καλλιτέχνης Φρανθίσκο Γκόγια το έτος 1800 η οποία απεικονίζει τον βασιλιά Κάρολο Δ' της Ισπανίας και την οικογένειά του.

Το έργο

Ο άντρας που αχνοφαίνεται στο βάθος αριστερά είναι ο Γκόγια. Οι υπόλοιποι, από τα αριστερά προς τα δεξιά, είναι οι: Κάρλος Μαρία Ισίδρο (1788-1855), ο Φερνάντο VII (1784-1833), η Maria Josefa (1744-1801) - αδελφή του Καρόλου Δ', μία άγνωστη γυναίκα, η Μαρία Ισαβέλλα (1789-1848), η Μαρία Λουίζα της Πάρμα (1751-1819), ο Francisco de Paula (1794-1848), ο Κάρολος Δ' (1748-1819), ο Δον Antonio Pascual (1755-1817) - αδελφός του βασιλιά, η Καρλότα Χοακίνα (1775-1830) - φαίνεται μόνο μέρος του κεφαλιού, ο Δον Λουίζ ντε Πάρμα (1773-1803) και η γυναίκα του Μαρία Λουίζα (1782-1824), που κρατάει τον Κάρολο Λουίζ (1799-1883), τον μελλοντικό Δούκα της Πάρμα.

Οι δεκατέσσερις μορφές τοποθετούνται σε ισορροπημένες ομάδες, που διευθετούνται σε σχέση με τη βασίλισσα Μαρία Λουίζα της Πάρμας και τον βασιλιά Κάρολο Δ', αλλά πάνω σε άξονες που σχηματίζουν γωνίες και μετατοπισμένα τμήματα. Η κεντρική ομάδα σχεδόν περιστρεφόμενη, τονίζεται από το φόντο που μοιράζεται ανομοιόμορφα από τους δύο αναρτημένους πίνακες.Οι εικονιζόμενοι είναι ντυμένοι με πολυτελή ρούχα, ωστόσο απουσιάζουν οι θρόνοι, οι θυρεοί καθώς και άλλα χαρακτηριστικά που περιλαμβάνονται παραδοσιακά στα πορτραίτα των εστεμμένων και της οικογένειάς τους. Ο Κάρολος Δ' αποδίδεται αρκετά ρεαλιστικά, όπως και η Μαρία Λουίζα. Στα μαλλιά της διακρίνεται ένα βέλος του Έρωτα σύμφωνα με την πιο πρόσφατη γαλλική μόδα.

Las Meninas, Ντιέγκο Βελάσκεθ, 1656, ελαιογραφία σε μουσαμά, 318 cm × 276 cm (125.2 in × 108.7 in), Μουσείο ντελ Πράδο, Μαδρίτη. Όπως σε αυτόν τον πίνακα του Βελάσκεθ έτσι και στο έργο Η οικογένεια του Καρόλου Δ', ο καλλιτέχνης απεικονίζει τον εαυτό του αριστερά, πίσω από τον πίνακα που ζωγραφίζει.

Εδώ ο Γκόγια δεν κολακεύει τα μέλη της βασιλικής οικογένειας. Ο πίνακας θεωρείται ως μια εύγλωττη και πομπώδης απεικόνισης μιας μοναρχίας στη δύση της. Οι εκφράσεις των ατόμων της βασιλικής οικογένειας παραπέμπουν σε άτομα μαλθακά, ανόητα, βαρετά, και κενά, τα οποία ποζάρουν γεμάτα αυτοπεποίθηση. Χαρακτηριστικό είναι το χάσμα που χωρίζει τον βασιλιά από τη βασίλισσα, ενώ τα άλλα μέλη της βασιλικής οικογένειας στέκουν πολύ κοντά το ένα στο άλλο, στη μέση ακριβώς του πίνακα υπάρχει κενός χώρος, τον οποίο αδυνατεί να καλύψει βέβαια το μικρό αγόρι. Μάλιστα το κενό αυτό τονίζεται ακόμη περισσότερο από την κατακόρυφη πλευρά της κορνίζας του πίνακα που διακρίνεται στον τοίχο και που, όπως έχει επισημανθεί από μελετητές, ίσως δεν είναι τυχαίο ότι απεικονίζει τον Λοτ με τις κόρες του, χαρακτηριστικό παράδειγμα λαγνείας και σεξουαλικής ασυδοσίας από την Παλαιά Διαθήκη. Η πολυτέλεια των εορταστικών ενδυμάτων, των μεταξωτώνν, των χρυσών και αργυρών κεντημάτων, των κοσμημάτων και των εμβλημάτων εκδηλώνεται μέσα στην αίθουσα, όπου πυκνές σκιές στο δάπεδο υποδηλώνουν το ανήσυχο και κατά διαστήματα αγωνιώδες κλίμα, το οποίο αντανακλάται στις στιγμιαίες πόζες των πρωταγωνιστών. Ο Γκόγια, με διεισδυτικότητα που αγγίζει την ωμότητα, αποκαλύπτει τους χαρακτήρες, τις καταπιεσμένες βίαιες τάσεις, τις ιδιοσυγκρασίες αυταρχικών και αδύναμων ανθρώπων, τα ελαττώματα ενός γένους σε παρακμή. Μόνο τα παιδιά μένουν έξω από το ματαιόδοξο θέατρο των ενηλίκων.

Σχετικά στοιχεία

• Ο Francisco de Paula (που βρίσκεται στο "κενό" ανάμεσα από τον βασιλιά και τη βασίλισσα) υπήρχε η φήμη πως ήταν γιος του Μανουέλ Γκοντόι, που ήταν πρωθυπουργός και εραστής της βασίλισσας.
• Η βασίλισσα Μαρία Λουίζα, η οποία ήταν πλέον 48 ετών και είχε ήδη γεννήσει περισσότερα από 10 παιδιά, φαίνεται πως δεν ενοχλήθηκε που ο Γκόγια δεν την κολάκευσε, πιθανώς επειδή θεωρούσε ότι ήταν υπεράνω των συνηθισμένων προτύπων για τη γυναικεία ομορφιά, αλλά και γιατί εκτίμησε το πόσο πιστά ο καλλιτέχνης είχε αποδώσει τα χαρακτηριστικά της.
• Στην προσπάθεια να αποφύγουν τη μοίρα άλλων εστεμμένων της Ευρώπης (π.χ. των Γάλλων εξαδέλφων τους) επιδίωκαν να ενισχύσουν τη σχέση τους μέσω των κατάλληλων συμμαχιών και γάμων. Η Μαρία Ισαβέλλα (που στον πίνακα αγκαλιάζει προστατευτικά τη μητέρα της) προοριζόταν από τους γονείς της για να γίνει σύζυγος του Ναπολέοντα, κάτι που τελικά δε συνέβη.