Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι

Πορτραίτο του Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι

Ο Βλαντίμιρ Βλαντίμιροβιτς Μαγιακόφσκι (Влади́мир Влади́мирович Маяко́вский) (7 Ιουλίου 1893 – 14 Απριλίου, 1930) ήταν Ρώσος ποιητής και θεατρικός συγγραφέας, ένας από τους κατεξοχήν εκπροσώπους του Ρωσικού Φουτουρισμού στις αρχές του 20ου αιώνα.

Νεανικά χρόνια

Ήταν το τρίτο και τελευταίο παιδί της οικογένειάς του που γεννήθηκε στο Baghdati, στη Γεωργία όπου ο πατέρας του εργαζόταν ως δασοφύλακας. Ο πατέρας του είχε καταγωγή από Ουκρανούς Κοζάκους ενώ η μητέρα του ήταν επίσης Ουκρανικής καταγωγής. Αν και ο Μαγιακόβσκι μιλούσε Γεωργιανά στο σχολείο και με τους φίλους του, η οικογένειά του μιλούσε κυρίως ρωσικά στο σπίτι. Σε ηλικία 14 ετών πήρε μέρος σε διαδηλώσεις με τους σοσιαλιστές στην πόλη Κουταΐσι, όπου παρακολούθησε μαθήματα στο τοπικό γυμνάσιο. Μετά τον ξαφνικό και πρώιμο θάνατο του πατέρα του το 1906, η οικογένειά του — ο ίδιος, η μητέρα του, και οι δύο αδελφές του — μετακόμισε στην Μόσχα, όπου συνέχισε τις μαθητικές του σπουδές. Στην Μόσχα ο Μαγιακόφσκι ανέπτυξε το πάθος του για την Μαρξιστική λογοτεχνία και πήρε μέρος σε μια σειρά δραστηριοτήτων στο Ρωσικό Σοσιαλιστικό Δημοκρατικό Κόμμα των Εργαζομένων, ενώ αργότερα στρατολογήθηκε ως μέλος των Μπολσεβίκων. Το 1908 αποπέμφθηκε από το σχολείο επειδή η μητέρα του δεν μπορούσε πλέον να πληρώνει τα δίδακτρα.

Εκείνη την εποχή, ο Μαγιακόφσκι φυλακίστηκε σε τρεις περιπτώσεις για ανατρεπτική πολιτική δράση αλλά,όντας ανήλικος, απέφυγε την μεταγωγή του. Στην διάρκεια της περιόδου της απομόνωσης στα κρατητήρια στην φυλακή της Μπουτίρκα (ρωσικά: Бутырский следственный изолятор ή Бутырская тюрьма, αγγλικά:Butyrka) το 1909, άρχισε να γράφει ποίηση, αλλά τα ποιήματά του κατασχέθηκαν από τις αρχές. Με την αποφυλάκισή του, εξακολούθησε να εργάζεται για το σοσιαλιστικό κίνημα, και το 1911 μπήκε στην Σχολή Τεχνών της Μόσχας όπου γνωρίστηκε με μέλη του Ρωσικού φουτουριστικού κινήματος. Έγινε ο κύριος εκπρόσωπος τύπου για την ομάδα Γκιλέας (ρωσικά:Гилея), και στενός φίλος του David Burlyuk, τον οποίο έβλεπε ως μέντορά του.

Λογοτεχνική ζωή

Το 1912 η φουτουριστική έκδοση, Ένα χαστούκι στο πρόσωπο του δημοσίου γούστου (Пощёчина общественному вкусу) περιελάμβανε τα πρώτα δημοσιευμένα ποιήματα του Μαγιακόφσκι: "Νύχτα" (Ночь), και "Πρωί" (Утро). Λόγω όμως των πολιτικών τους δραστηριοτήτων, ο Burlyuk και ο Μαγιακόφσκι αποβλήθηκαν από την Σχολή Καλών Τεχνών της Μόσχας το 1914.

Εικόνα από το έργο του Как делать стихи ("Πώς να κάνεις στίχους").

Η εργασία του συνεχίστηκε υπό την μανιέρα του Φουτουρισμού έως το 1914. Η καλλιτεχνική του ανάπτυξη τότε άλλαξε δραματικά προς την κατεύθυνση της αφήγησης και ήταν αυτή του η δουλειά, που δημοσιεύτηκε αμέσως την περίοδο που προηγήθηκε της Ρωσικής Επανάστασης, και η οποία επρόκειτο να καθιερώσει την φήμη του ως ποιητή στην Ρωσία και στο εξωτερικό. To Ένα σύννεφο με παντελόνια (1915) ήταν το πρώτο μεγάλο ποίημα του Μαγιακόφσκι με υπολογίσιμο μήκος και περιέγραφε τα καυτά θέματα του έρωτα, της επανάστασης, της θρησκείας, και της τέχνης γραμμένης υπό το πρίσμα του πληγωμένου εραστή. Η γλώσσα του έργου ήταν η γλώσσα των δρόμων, και ο Μαγιακόφσκι κατέβαλλε σημαντικές προσπάθειες για να απομυθοποιήσει τις ιδεαλιστικές και ρομαντικές έννοιες της ποίησης και των ποιητών.

Ο Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι και η Λίλια Μπρικ

Το καλοκαίρι του 1915, ο Μαγιακόφσκι ερωτεύτηκε μια παντρεμένη γυναίκα, την Λίλια Μπρικ, και είναι σε εκείνη που αφιερώθηκε το ποίημα "Το σπονδυλωτό φλάουτο" (1916). Δυστυχώς για τον Μαγιακόφσκι, αυτή ήταν η γυναίκα του εκδότη του Όσιπ Μπρικ. Η ερωτική σχέση, αλλά και οι εντυπώσεις του από τον πόλεμο και την επανάσταση, επηρέασαν καθοριστικά τα έργα του αυτών των χρόνων. Το ποίημα "Ο πόλεμος και ο κόσμος" (1916) αναφέρεται στην φρίκη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και "Ο Άνθρωπος" (1917) είναι ένα ποίημα που ασχολείται με την δυστυχία του έρωτα.

Η επιθυμία του να πάει ως εθελοντής απορρίφθηκε στις αρχές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ ανάμεσα στα έτη 1915-1917 εργάστηκε στην Αγία Πετρούπολη στην Στρατιωτική Σχολή Αυτοκινήτου ως επίσημος γραφέας. Κατά το ξέσπασμα της Ρωσικής Επανάστασης, ο Μαγιακόφσκι βρίσκονταν στο Σμόλνι, στην Αγία Πετρούπολη. Εκεί έζησε την Οκτωβριανή Επανάσταση. Ξεκίνησε να απαγγέλλει ποιήματα όπως το "Αριστερό Εμβατήριο! Για τους Κόκκινους Ναυτικούς: 1918" (ρωσικά: Левый марш (Матросам), 1918) σε ναυτικά θέατρα, με ναύτες ως κοινό του.

Agitprop πόστερ του Μαγιακόφσκι

Όταν ξαναγύρισε στην Μόσχα, ο Μαγιακόφσκι εργάστηκε για την Ρωσική Κρατική Εταιρεία Τηλεγράφου (αρχικά: ROSTA) δημιουργώντας —τόσο σε γραφικά όσο και σε κείμενο — σατυρικά Agitprop (συνδυασμός των λέξεων agitation και propaganda) πόστερ. Το 1919 δημοσίευσε την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο 'Συλλογή Έργων 1909-1919' (ρωσικά: Все сочиненное Владимиром Маяковским). Στο πολιτιστικό κλίμα της πρώιμης Σοβιετικής Ένωσης, η δημοτικότητά του αυξήθηκε πολύ γρήγορα. Στην διάρκεια των χρόνων 1922-1928, Μαγιακόφσκι ήταν ένα εξέχον μέλος του Αριστερού Μετώπου για την Τέχνη και συνέχισε να προσδιορίζει το έργο του ως 'Κομμουνιστικό φουτουρισμό' (ρωσικά: комфут). Εξέδιδε μαζί με τον Σεργκέι Τρετιακόφ και τον Όσιπ Μπρικ, το περιοδικό LEF.

Ως ένας από τους ελάχιστους σοβιετικούς συγγραφείς που του επετράπη να ταξιδεύει ελεύθερα, τα ταξίδια του στην Λετονία, Βρετανία, Γερμανία, Ηνωμένες Πολιτείες, Μεξικό και Κούβα επηρέασαν έργα του όπως Η δική μου ανακάλυψη της Αμερικής (ρωσικά: Мое открытие Америки, 1925). Ταξίδεψε επίσης από την μια έως την άλλη άκρη σε όλη την Σοβιετική Ένωση.

Σε μια περιοδεία του για διαλέξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Μαγιακόφσκι γνώρισε την Έλι Τζονς, η οποία γέννησε αργότερα την κόρη του, ένα γεγονός που ο ίδιος πληροφορήθηκε μόλις το 1929, όταν το ζευγάρι συναντήθηκε μυστικά στην νότιο Γαλλία, καθώς η σχέση τους είχε κρατηθεί κρυφή. Στα τέλη του 1920, ο Μαγιακόφσκι ερωτεύθηκε την Τατιάνα Γιάκοβλεβα και σε αυτήν αφιέρωσε το ποίημα "Ένα γράμμα στην Τατιάνα Γιάκοβλεβα" (ρωσικά: Письмо Татьяне Яковлевой, 1928).

Μαγιακόφσκι

Η σημασία της επίδρασης του Μαγιακόφσκι δεν μπορεί να περιοριστεί στην Σοβιετική ποίηση. Ενώ για χρόνια θεωρούνταν ο κορυφαίος Σοβιετικός ποιητής, άλλαξε επίσης τις παραδοχές για την ποίηση στην ευρύτερη κουλτούρα του 20ου αιώνα. Ο πολιτικός του ακτιβισμός ως καθοδηγητή προπαγάνδας σπάνια κατανοήθηκε και συχνά επικρίθηκε από τους συγχρόνους του, ακόμα και από στενούς του φίλους όπως ο Μπορίς Παστερνάκ. Κοντά στα τέλη του 1920, ο Μαγιακόφσκι απομυθοποίησε σε μεγάλο βαθμό την πορεία της Σοβιετικής Ένωσης υπό τον Ιωσήφ Στάλιν: τα σατιρικά του έργα Ο κοριός (ρωσικά: Клоп, 1929) και Το μπάνιο (ρωσικά: Баня, 1930), τα οποία πραγματεύονται την Σοβιετική απέχθεια για την τέχνη και την γραφειοκρατεία, αντανακλούν αυτήν την εξέλιξη.

Το απόγευμα στις 14 Απριλίου, 1930, ο Μαγιακόφσκι αυτοπυροβολήθηκε. Το ημιτελές κείμενο του ποιήματος της αυτοκτονίας του σημείωνε, μεταξύ άλλων:

Το καράβι της αγάπης συντρίφτηκε πάνω στην καθημερινή ρουτίνα. Εσύ κι εγώ, δεν χρωστάμε τίποτε ο ένας στον άλλον, και δεν έχει νόημα η απαρίθμηση αμοιβαίων πόνων, θλίψεων και πληγών.

Ο Μαγιακόβσκι ετάφη στην Μόσχα στο Κοιμητήριο Νοβοντέβιτσι.

Μετά τον θάνατό του

Το 1930, ο τόπος γέννησής του στην Γεωργία – το Μπαγκντάτι- μετονομάστηκε σε Μαγιακόφσκι προς τιμήν του. Μετά το θάνατο του Στάλιν, ανέκυψαν διαδόσεις ότι ο Μαγιακόφσκι δεν αυτοκτόνησε αλλά στην πραγματικότητα δολοφονήθηκε μετά από εντολή του Στάλιν. Εντούτοις δεν υπάρχει κανένα στοιχείο για αυτό. Στην διάρκεια της δεκαετίας του 1990, όταν ανοίχτηκαν τα απόρρητα αρχεία της KGB, υπήρχε ελπίδα ότι νέα στοιχεία θα έλθουν στο φως πάνω σε αυτό το θέμα, αλλά τίποτε τελικά δεν αποκαλύφθηκε και ο ισχυρισμός παραμένει αναπόδεικτος. Μετά θάνατον, ο Μαγιακόφσκι δέχτηκε επίθεση από τον Σοβιετικό τύπο κατηγορούμενος ως "φορμαλιστής" και "ταξιδιώτης" (ρωσικά: попутчик) (σε αντίθεση στους επίσημα αναγνωρισμένους "προλετάριους ποιητές", όπως ο Demyan Bedny). Όταν το 1935, η Λίλια Μπρικ έγραψε στον Στάλιν σχετικά με αυτές τις επιθέσεις κατά του ποιητή, ο Στάλιν έγραψε ένα σχόλιο πάνω στο γράμμα της Μπρικ:

"Σύντροφε Νικολάι Γιεζόφ, παρακαλώ να αναλάβεις να ενεργήσεις τα δέοντα σχετικά με την επιστολή της Μπρικ. Ο Μαγιακόφσκι παραμένει ο καλύτερος και ο πιο ταλαντούχος ποιητής της Σοβιετικής περιόδου. Η αδιαφορία για την καλλιτεχνική του κληρονομιά είναι έγκλημα. Τα παράπονα της Μπρικ είναι, κατά την γνώμη μου, δικαιολογημένα..." (πηγή: Memoirs του Βασίλι Κατανιάν - θετού υιού της Λίλια Μπρικ - σελ.112)

Τα λόγια αυτά έγιναν ένα cliché που επίσημα αποκατέστησε τον Μαγιακόφσκι αλλά, όπως σημείωσε και ο Μπορίς Παστερνάκ, από ορισμένους κύκλους ουσιαστικά εξελήφθησαν ως δεύτερη θανάτωση του ποιητή.

Ελληνικές μεταφράσεις

Τα θεατρικά έργα του Μαγιακόφσκι : Βλαντιμίρ Μαγιακόβσκι, Μυστήριο-μπούφφα, Ο κοριός, Το μπάνιο μεταφράστηκαν στα Ελληνική από το Άρη Αλεξάνδρου ("Γκοβόστης"). Το τελευταίο, με τον τίτλο Χαμάμ, και από τον Αλέξη Πάρνη (Νέα Εστία 1975 Α΄)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• ιστολ.σαν σήμερα
• Βιογραφία στα αγγλικά
• Το Κρατικό Μουσείο του Μαγιακόφσκι στην Μόσχα (ρωσικά/αγγλικά)
• Ανάγνωση, ποιημάτων του Μαγιακόφσκι. Άλλοι σχετικοί σύνδεσμοι (αγγλικά)
• Between Agitation and Animation: Activism and Participation in Twentieth Century Art by Stella Rollig (αγγλικά)
• Radio Mayakovsky Περισσότερα από 100 νέα τραγούδια γραμμένα σε στίχους του Μαγιακόφσκι, η φωνή του και πολλά άλλα (ρωσικά)
• Ο τάφος του Μαγιακόφσκι (αγγλικά)
• Meyerhold & Mayakovsky - Βιομηχανική και Κομμουνιστική Ουτοπία (αγγλικά)
• Ο μαινόμενος ταύρος της ρωσικής ποίησης άρθρο της Dalia Karpel στο Haaretz.com, δημοσιευμένο στο διαδίκτυο στις 5-7-2007 (αγγλικά)
• Αρχειακό φίλμ επιμελημένο από την Copernicus Films (αγγλικά)
• "Take that!" ("Нате!") Μετάφραση στα αγγλικά, από τη Dina Belyayeva, δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο στις 12-12-2008
• "So Could You?" ("А вы могли бы?") Μετάφραση στα αγγλικά, από τη Dina Belyayeva, δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο στις 12-11-2008
• "The love boat smashed..." ("Любовная лодка разбилась о быт") Μετάφραση στα αγγλικά, από τη Dina Belyayeva, δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο στις 12-11-2008
• "Untitled" (Χωρίς τίτλο) Οι μεταφρασμένοι στα αγγλικά στίχοι ενός ποιήματος του Μαγιακόφσκι που μελοποιήθηκε από το new wave συγκρότημα Mecano, το 1980