Βιομηχανικός σχεδιασμός

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ένα σκίτσο από των Τσαρλς Ιμς που επεξηγεί τη διαδικασία σχεδίου του

Ο βιομηχανικός σχεδιασμός (Industrial Design ή Product Design) δημιουργήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα με τον καταμερισμό της εργασίας στην βιομηχανία.

Βιομηχανικός Σχεδιασμός είναι η επαγγελματική υπηρεσία της δημιουργίας και εξέλιξης ιδεών και χαρακτηριστικών που βελτιώνουν τον τρόπο λειτουργίας, την αξία και την αισθητική εμφάνιση των προϊόντων και συστημάτων προϊόντων, με σκοπό την εξίσου μέγιστη ωφέλεια τόσο του χρήστη όσο και του κατασκευαστή.”[1]

“Ο σχεδιασμός (προϊόντων) είναι μια δημιουργική δουλειά που σκοπό του έχει να ορίσει τις διάφορες ποιότητες των προϊόντων ή συστημάτων προϊόντων. Ο σχεδιασμός ενός προϊόντος είναι ο κεντρικός παράγοντας που δίνει στην τεχνολογία ένα “ανθρώπινο” πρόσωπο έτσι ώστε να γίνει ελκυστική σε αυτόν που απευθύνεται προς χρήση. Ο σχεδιασμός, επίσης, είναι από τους πιο σημαντικούς παράγοντες πολιτισμικής και οικονομικής ανταλλαγής μεταξύ ανθρώπων.”

ICSID (International Council of Societies of Industrial Design)

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ευρώπη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μιχαελ Θόνετ, 1850
Η καρέκλα B3 (ή Wassily) του 1927, ένα από τα διασημότερα αντικείμενα που σχεδίασε ο Marcel Breuer.
Marcello Nizzoli, Αριθμομηχανή Divisumma 24 για την Olivetti (1956)

Παρ ότι ο Θόνετ σχεδίασε και έφτιαξε τις βιομηχανοποιημένες καρέκλες καφέ, (προάγγελους των σύγχρονων μοντέρνων επίπλων) το 1859 διάρκεσε πολλά έτη έως ότου καθιερώθηκε το βιομηχανικό σχέδιο. Το μοντέλο Νο 14 έσπασε ρεκόρ, (αφού πριν από το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο είχαν πουληθεί περισσότερα από πενήντα εκατομμύρια κομμάτια). Συνδύασε τον βιομηχανικό τρόπο παραγωγής με την νέα τεχνολογία λυγίσματος του ξύλου με ατμό. Mετά από αυτήν την επιτυχία οι απόγονοι του συνεργάστηκαν αργότερα με πολλούς σχεδιαστές.

Στην εποχή του Αρ Νουβό οι πρώτες επιχειρήσεις ανακαλύπτουν την σχεδίαση των προϊόντων ως πλεονέκτημα στην επαφή με τον χρήστη. Επαγγελματίες βιομηχανικοί σχεδιαστές όμως δεν υπάρχουν. Τα γνωστά πρόσωπα είναι καλλιτέχνες και αρχιτέκτονες που ειδικεύονται στο σχεδιασμό προϊόντων. Ο πρώτος σχεδιαστής, αρμόδιος για μια ολοκληρωμένη ταυτότητα είναι ο καλλιτέχνης Πέτερ Μπέρενς, υπάλληλος της AEG το 1910. Λίγα χρόνια αργότερα ακολουθεί η ιταλική Olivetti.

Το 1920 οι σχεδιαστές στρέφονταν σε απλά και γεωμετρικά προϊόντα πιστεύοντας ότι κατασκευάζονταν εύκολα και κατά αυτό τον τρόπο θα κάλυπταν πιο εύκολα της ανάγκες του ευρύτερου κοινού (Λειτουργισμός (σχεδιασμός)). Επίσης η πλειοψηφία των σχεδιαστών θεωρούσε ότι το διακοσμητικό στοιχείο είναι παραπλανητικό. Αυτή η άποψη ακολουθήθηκε και επεκτάθηκε στη σχολή του Μπαουχάους (Bauhaus -Hochschule für Gestaltung), της οποίας η λειτουργία απαγορεύτηκε από τους Ναζί στο Dessau της Γερμανίας. Δύο γνωστά συνθήματα που συνδέονται με αυτήν είναι τα "Weniger ist mehr" (ελλ. μφ. λιγότερο είναι περισσότερο) και "Form follows Function" (ελλ. μφ. Το σχήμα ακολουθεί την χρήση). Γνωστοί εκπρόσωποι της σχολής Μπαουχάους ήταν οι Μις βαν ντερ Ρόε, Βάλτερ Γκρόπιους, Βασίλι Καντίνσκυ, Herbert Bayer, Marianne Brandt και Μαρσέλ Μπρόιερ.

Το 1955 ιδρύεται στην Δυτική Γερμανία μια νέα σημαντική σχολή, η Σχολή του Ουλμ (Hochschule für Gestaltung Ulm), η οποία βάζει στόχο να συνεχίσει τις ιδέες του Μπαουχάους και να συμβάλει στην εκπαίδευση δημοκρατικών πολιτών. Το 1968 κλείνει, αφού οι πολιτικοί διακόπτουν την χρηματοδότηση της. Γνωστοί εκπρόσωποι της είναι οι Otl Aicher, Max Bill, Hans Gugelot, Gui Bonsiepe και Tomas Maldonado.

Δύο χρόνια μετά, η Σχολή του Όφενμπαχ (από το 1832) μετονομάζεται σε Hochschule für Gestaltung Offenbach και όχι μόνο παίρνει ένα σημαντικό κομμάτι του τρόπου διδαχης, αλλά δημιουργεί και την θεωρία της γλώσσας των προϊόντων (Theorie der Produktsprache) ή product semantics όπως έχει ονομαστεί διεθνώς. Αυτή επιτρέπει την εκτίμηση και των σχεδιασμό προϊόντων με κριτήρια όπως την αισθητική του σχήματος, την συμβολική αξία και την χρήση των σημάτων του προϊόντος.

Την ίδια εποχή στην Ιταλία, μετά από πολλά χρόνια, η εκπαίδευση του σχεδιαστή χωρίζεται από αυτήν του αρχιτέκτονα. Παρότι ο σχεδιασμός είχε μεγάλη σημασία για την πορεία του σύγχρονου ιταλικού κινήματος (φουτουρισμός και μοντερνισμός) και μετέπειτα της μεταπολεμικής οικονομίας, ήταν απλά μια ειδίκευση για αρχιτέκτονες. Σήμερα το ιταλικό ντιζάιν είναι γνωστό ειδικά για τα προϊόντα τρόπου ζωής, με εταιρίες όπως την Alessi, η B&B Italia, η iGuzzini και η Artemide.

Στην εποχή του 1970 αρχίσει η κριτική στον λειτουργισμό και στο "Good Design", "Bel design", η "Gute Form". Ξεκινώντας από την Ιταλία με τον Ετόρε Σότσας και το Group Memphis ο Μεταμοντερνισμός μπαίνει στο βιομηχανικό σχεδιασμό. Η νέα απαίτηση πλέον είναι η επικοινωνία των αντικειμένων με τον χρήστη.

Στην Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρ ότι αρκετοί Έλληνες έχουν γίνει διεθνώς γνωστοί βιομηχανικοί σχεδιαστές όπως ο Ισσιγόνης στην Βρετανία και ο Ζωγράφος στης ΗΠΑ το επάγγελμα είναι σχετικά άγνωστο στο ευρύτερο κοινό. Υπήρχαν και αρκετές ιδιωτικές δραστηριότητες για μια εγκατάσταση και έναν δημόσιο διάλογο στον βιομηχανικό σχεδιασμό. Το 1961 άνοιξε το Athens Design Centre με στόχο να βελτιώσει μέσο του σχεδιασμού την ανταγωνιστικότητα της Ελληνικής οικονομίας. Οι ιδρυτές ήταν σχεδιαστές, επιστήμονες και επιχειρηματίες. Το 1963 το ADC κλείνει.


Μερικοί διεθνώς γνωστοί βιομηχανικοί σχεδιαστές Έλληνες είναι:

ΗΠΑ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

ΙΒΜ Selectric, σχεδιασμός: Elliot Noyes
Sony Walkman TPS-L2 (1979)

Στην ΗΠΑ ο βιομηχανικός σχεδιασμός είχε ένα άλλο ξεκίνημα. Η αρχή γίνεται ως μια νέα διάσταση της επικοινωνίας της επιχείρησης με τον καταναλωτή. Στην εποχή του 1930 ανοίγουν γραφεία τα όποια σχεδιάζουν ένα νέο εξωτερικό κάλυμμα υποσχόμενος με αυτό μια αύξηση των πωλήσεων. Όλα είχαν να ακολουθήσουν την αεροδυναμική, το λεγόμενο Streamline Design, το οποίο αφορά κάθε είδους αντικείμενα. Γνωστοί εκπρόσωποι είναι οι Ρέμον Λέβι, Βάλτερ Ντόρβιν Τιγκ και Henry Dreyfuss.

Στο Cranbrook Academy of Art διδάσκει στην εποχή του 1940 ο Φιλανδός Eliel Saarinen, μαθητές του είναι ο υιός του Έρο Ζάρινεν και ο Τσάρλς Ίμς. Τα σχέδια τους ακολουθούνε μια οργανική γραμμή. Νέα σχήματα συνδυάζονται με τεχνολογική πρωτοπορία, το λύγισμα τού φύλλου ξύλου και το φάιμπεργκλας.

Μια σημαντική επιχείρηση για το μεταπολεμικό αμερικανικό σχέδιο είναι η ΙΒΜ. άνοιξε ένα τμήμα σχεδίου, που σχεδίασε κύρια αντικείμενα του λειτουργικού σχεδίου. Το ρόλο του πρωτοπόρου στο design τον υπολογιστών σύντομα μεταφέρεται συν εταιρία Apple, η οποία όμως για πολλά χρόνια εξυπηρετεί μόνον ένα μικρό ποσοστό χρηστών, λόγω του δικού της λογισμικού.

Ασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την ανάπτυξη της βιομηχανίας των ασιατικών χωρών, το βιομηχανικό σχέδιο γίνεται εκεί επίσης ένας σημαντικός παράγοντας στο στάδιο της μελέτης νέων προϊόντων και συστημάτων.

Εκπαίδευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παλαιότερα οι σχεδιαστές ήταν συχνά ειδικευμένοι αρχιτέκτονες ή μηχανικοί. Σήμερα ο σχεδιασμός είναι όχι μόνο μια καθιερωμένη επιστήμη αλλά υποδιαιρείται σε εξειδικευμένους τόμείς όπως ο Εταιρικός σχεδιασμός (Corporate Design) ο Στρατηγικός σχεδιασμός (Strategic Design) και ο Σχεδιασμός αυτοκινήτων (Automotive Design η Styling).

Στην Ελλάδα, σπουδές και έρευνα σε επίπεδο ΑΕΙ παρέχονται από το Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων & Συστημάτων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου με 5ετές Πρόγραμμα Προπτυχιακών Σπουδών και 2ετές Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα που ιδρύθηκε και λειτουργεί από το 1999.

Σε επίπεδο Τεχνολογικής Εκπαίδευσης λειτουργεί το Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού στο ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας με πολλές διεθνείς διακρίσεις και το Τμήμα Εσωτερικής Αρχιτεκτονικής, Διακόσμησης & Σχεδιασμού Αντικειμένων στο TEI Αθήνας.

Επίσης λειτουργεί το Κέντρο Μεταλυκειακής Εκπαίδευσης ΑΚΤΟ κολλέγιο Τέχνης, Design & Media που παρέχει προγράμματα σπουδών στον κλάδο του Product Design σε συνεργασία με το Middlesex University του Λονδίνου.

Επίσης από το ακαδημαϊκό έτος 2012 - 2013 το Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος προσφέρει το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών MSc in Strategic Product Design στην αγγλική γλώσσα με δύο κατευθύνσεις εξειδίκευσης: Product Development και Operational Design.

Τέλος, πολλοί Έλληνες σχεδιαστές προέρχονται και από εκπαιδευτικά ιδρύματα του εξωτερικού όπως της Ιταλίας, της Ολλανδίας της Γερμανίας.

Θεωρία και Πρακτική του Βιομηχανικού Σχεδίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η θεωρία και η πρακτική του Βιομηχανικού Σχεδίου συνιστούν την εξειδικευμένη γνώση με την οποία αποδίδονται οι μορφές και οι λειτουργίες στα σύγχρονα προϊόντα χρήσης.

Η έννοια του σχεδιασμού έχει καθιερωθεί κυρίως ως ταυτοσημία με την αισθητική πρόταση, χάρη στην οποία ένα προϊόν θα γίνει επιθυμητό στον χρήστη του. Για να υπάρξει όμως ως αισθητική πρόταση θα πρέπει πρώτα απ΄όλα να συνδυαστούν οι θεωρητικές γνώσεις και οι πρακτικές εμπειρίες, τόσο από τον χώρο της τέχνης, όσο και από τον χώρο της επιστήμης.

Το γνωστικό αντικείμενο του Βιομηχανικού Σχεδίου εκτείνεται σε ευρέα ακαδημαϊκά πεδία, στα οποία μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται η ιστορία της υλικής παραγωγής, η πολιτική οικονομία, η γεωμετρία, η θεωρία της αισθητικής και της τέχνης, η παραστατική, η εργονομία, η κιναισθητική, η πραξεολογία, η τεχνολογία των υλικών και η μεθοδολογία του σχεδιασμού.

Οικονομική σημασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όλες οι σημαντικές διεθνείς επιχειρήσεις έχουν τμήματα σχεδιασμού ή συνεργάζονται μαζί με εξειδικευμένα εξωτερικά γραφεία. Ο Βιομηχανικός σχεδιασμός τα τελευταία χρονια είναι όλο και περισσότερο ένα μέρος της εταιρικής στρατηγικής.

Συλλογές και μουσεία σχεδίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Μουσείο Σχεδίου Θεσσαλονίκης (Thessaloniki Design Museum) ιδρύθηκε το 1993, μετά από ιδιωτική πρωτοβουλία του Στέργου Δελιαλη. Από το 1998 λειτουργεί υπό την αιγίδα του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης και διαθέτει μία μόνιμη συλλογή περίπου 2.000 αντικειμένων βιομηχανικού σχεδιασμού. Έχει χάσει την μόνιμη στέγη του, η συλλογή όμως συνεχώς μεγαλώνει και το μουσείο μένει παρόν με πολλές εκθέσεις στο εσωτερικό και εξωτερικό.

Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Αθήνα αναπτύσσει επίσης δραστηριότητες στον βιομηχανικό σχεδιασμό και σχετική βιβλιοθήκη.

Μερικά σημαντικά διεθνή μουσεία

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. IDSA (Industrial Design Society of America)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκπαιδευτικά ιδρύματα και σχολες στην Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκπαιδευτικά ιδρύματα και σχολές διεθνώς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Περιοδικά σχεδίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Bernhard E. Buerdek, Geschichte, Theorie, und Praxis der Produktgestaltung, DuMont Κολονία 1991, νέα έκδοση Birkhäuser 2005
  • Οtl Aicher, the world as Design, ernst & sohn Βερολίνο 1991

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα