Αλ-Φαράμπι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Αλ-Φαράμπι
Al-Farabi.jpg
Όνομα αλ-Φαραμπί
Γέννηση περ. 872
Θάνατος περ. 950
Περίοδος Ισλαμική Χρυσή Εποχή
Περιοχή Περσία
Σχολή γνωστός ως "Πατέρας του Ισλαμικού Νεοπλατωνισμού", διαμόρφωσε το υπόβαθρο της Φαραμπιανής Σχολής
Κύρια Ενδιαφέροντα Μεταφυσική, Πολιτική φιλοσοφία, Λογική, Μουσική, Επιστήμη(Ταμπι'ιάτ), Ηθική, Μυστικισμός[1], Επιστημολογία και Ιατρική

O Αμπού Ναζρ Μουχάμαντ ιμπν αλ-Φαράχ αλ-Φαράμπι ή Φαραμπί (Περσ. محمد فارابی) ή Αμπού Ναζρ αλ-Φαράμπι (γνωστός επίσης σε ορισμένες πηγές, ως Μουχάμαντ ιμπν Μουχάμαντ ιμπν Ταρχάν ιμπν Ουζλάγκ αλ-Φαράμπι أبو نصر محمد بن محمد بن أوزلغ الفارابي [1]), επίσης γνωστός στον δυτικό κόσμο ως Αλφαράβιος και Αλ-Φαράμπι (περ. 872[1]950) ήταν Πέρσης πολυμαθής και ένας από τους μεγαλύτερους ισλαμιστές επιστήμονες και φιλοσόφους του ισλαμικού χρυσού αιώνα.

Βίος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι υπάρχουσες παραλλαγές για τον βίο του αλ-Φαράμπι υποδεικνύουν ότι δεν καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια της ζωής του. Αρκετά μεταγενέστερες στηρίζονται κυρίως σε υποθέσεις και την προφορική παράδοση. Γνωστό με βεβαιότητα είναι το γεγονός ότι τελειώνοντας το σχολείο του στη Φαράμπ και την Μπουκάρα, ταξίδεψε στη Βαγδάτη το 901 για ανώτερες σπουδές. Μελέτησε υπό την καθοδήγηση ενός Νεστοριανού κληρικού, του Γιουχάνα ιμπν-Χαϋλάν στη Χαρράν και έμεινε στη Βαγδάτη για μεγάλο χρονικό διάστημα — περίπου 40 χρόνια — μελετώντας αρκετές γλώσσες και γνωστικά πεδία. Εγκατέλειψε τη Βαγδάτη το 941 και μετέβη στο Χαλέπι (Aleppo). Εκεί υποστηρίχθηκε ένθερμα από τον Σαΐφ αντ-Ντάουλα (Saif ad-Daula), κυβερνήτη της Συρίας. Από το Χαλέπι ο αλ-Φαράμπι ταξίδεψε αρκετά, επίσης στο Κάιρο[1]. Τελικά πέθανε στη Δαμασκό μεταξύ των ημερομηνιών 14 Δεκεμβρίου 950 και 12 Ιανουαρίου 951. Δεν υπάρχει συμφωνία ως προς το εθνικό του υπόβαθρο καθώς όλες οι πηγές που διατίθενται γράφτηκαν τουλάχιστον τρεις αιώνες μετά το θάνατό του.

Ιδέες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο αλ-Φαράμπι ως εκπρόσωπος της αραβικής διανόησης είναι αναπόσπαστο τμήμα μιας σοβαρής πολιτισμικής πρόσκλησης και ταυτόχρονα επίδρασης στην εξέλιξη της μεσαιωνικής ευρωπαϊκής φιλοσοφίας, σε σημείο ώστε ορισμένοι ερευνητές να μιλούν για κυριαρχία του αριστοτελισμού στη μεσαιωνική σκέψη μέσω των Αράβων και των Εβραίων διανοητών[2][3].

Σε ό,τι αφορά στον τρόπο διαμόρφωσης των φιλοσοφικών του απόψεων, διαχώρισε το γνωστικό αντικείμενο της φιλοσοφίας από εκείνο της θεολογίας, τόσο ως προς τη μέθοδο, όσο και ως προς το αντικείμενο μελέτης. Θέωρησε επίσης τη μελέτη της λογικής ως αναγκαία προπαρασκευή για τη μελέτη της φιλοσοφίας, στην οποία περιέλαβε τις φυσικές επιστήμες, τη μεταφυσική και την ηθική[4].

Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του υπήρξε η ανάπτυξη ενός ιδιαίτερου κλάδου της φιλοσοφίας, ο οποίος αποκαλείται σήμερα φιλοσοφία της θρησκείας και πιθανώς είναι ο πρώτος που ανέπτυξε σειρά φιλοσοφικών επιχειρημάτων για την ύπαρξη του Θεού, ασκώντας σημαντική επίδραση σε μεταγενέστερες προσπάθειες των ευρωπαίων διανοητών του μεσαίωνα επί του ίδιου θέματος. Θεωρώντας βάσει της ισλαμικής θεολογίας όλα τα όντα του κόσμου ως παθητικά κινούμενα, αναζήτησε την ύπαρξη της πρώτης αρχής που λειτουργεί ως αιτία της κίνησης, την πρώτη κινητική αιτία ή Θεό.

Στην ιδιαίτερη οντολογία του τα όντα είναι συμβεβηκότα και όχι αναγκαιότητες εξαιτίας του γεγονότος ότι είναι φθαρτά και μεταβλητά ως προς τα χαρακτηριστικά και τη μορφή τους. Τούτο υποδηλώνει ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην ουσία και την ίδια την ύπαρξη των όντων. Η ύπαρξη δεν είναι αναγκαία όταν αναφερόμαστε στην ουσία των όντων. Μπορούμε να μιλάμε για την ουσία του ανθρώπινου όντος, αγνοώντας την επί μέρους ύπαρξη. Εφόσον όμως η ύπαρξη δεν είναι ουσιαστικό χαρακτηριστικό του όντος, τότε το ον λαμβάνει τη συγκεκριμένη του ύπαρξη από κάποια πηγή, που δεν είναι άλλη από τον Θεό[5]

Οπαδός του σουφισμού στα ύστερα χρόνια της ζωής του, που πρεσβεύει ότι o άνθρωπος προέρχεται από τον Θεό και σε αυτόν θα ξαναγυρίσει, προσπάθησε να τον συμβιβάσει με τον νεοπλατωνισμό. Σύμφωνα με τις θεωρίες του, η ψυχή του ανθρώπου είναι αθάνατη και, μετά τη φθορά του σώματος, ξαναγυρίζει στην παγκόσμια ενότητα, της οποίας αποτελεί τμήμα. Αριστοτελιστής ως προς τη φιλοσοφία της θρησκείας, ο αλ-Φαράμπι είναι νεοπλατωνιστής και μυστικιστής ως προς την οντολογία του ανθρώπινου πνεύματος. Ο κόσμος του είναι δημιουργημένος βάσει προτύπων δημιουργημένων από τον λόγο και την ψυχή του Κόσμου. Ο δε ανθρώπινος νους φωτίζεται από την λόγο και την ψυχή του κόσμου, την κοσμική νόηση, η οποία ενυπάρχει στην ανθρώπινη ενεργητική νόηση[6]. Με τον φωτισμό του νου ο αλ-Φαράμπι επιχειρεί να ερμηνεύσει γιατί είναι οι ιδέες μας για τον κόσμο είναι επιτυχείς περιγραφές, καθώς έχουν την πραγματική πηγή τους στην κοσμική νόηση. Αν και οι πλατωνικές πεποιθήσεις του αλ-Φαράμπι δεν αλλοιώνουν τον αριστοτελικό χαρακτήρα του συστήματός του, ωστόσο εντάσσονται σε ένα γενικότερο πλαίσιο σύμμειξης αριστοτελικών και νεοπλατωνικών στοιχείων βάσει των οποίων οι μεσαιωνικοί φιλόσοφοι προσπάθησαν πολλές φορές να συμβιβάσουν τον αριστοτελικό ορθολογισμό και τον θρησκευτικό μυστικισμό[7].

Επιστημολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Κιτάμπ ιχσα’ αλ-‘ουλούμ (Το βιβλίο της αρίθμησης των επιστημών) είναι πιθανώς η καλύτερη πηγή για την ταξινόμηση του αλ-Φαράμπι στις επιστήμες. Η πρωτοτυπία του σε σχέση με άλλους άραβες διανοητές είναι ότι ο αλ-Φαράμπι παραμερίζει την κλασική διαίρεση σε θεολογικές και φιλοσοφικές επιστήμες και ταξινομεί το υλικό του στις πέντε μείζονες κατηγορίες της επιστήμης της γλώσσας, της επιστήμης της λογικής, των μαθηματικών επιστημών, της φυσικής-μεταφυσικής και της πολιτικής επιστήμης, στην οποία βέβαια περιλαμβάνει το δίκαιο και τη σχολαστική θεολογία. Σε αυτές τις κύριες κατηγορίες, εγκυκλοπαιδικές ως προς τη διαμόρφωσή τους, αναπτύσσονται αρθρωτά υποκατηγορίες. Για παράδειγμα, στις μαθηματικές επιστήμες διακρίνονται επτά υποκατηγορίες που περιλαμβάνουν την αριθμητική, τη γεωμετρία, την οπτική, την αστρονομία, τη μουσική, τις μονάδες μέτρησης βάρους και τις μηχανικές εφαρμογές, που με τη σειρά τους περιλαμβάνουν επιμέρους υποκατηγορίες.

Η γνώση των επιστημών επιτυγχάνεται μέσω των τεσσάρων τύπων της πέμπτης διάνοιας ή νου: του δυνητικού νου, του πραγματικού νου, του επίκτητου νου και του μεσολαβητικού ή ενεργητικού νου. Ο δυνητικός νους διαθέτει τη δυνατότητα της αφαίρεσης, ανάγοντας έτσι τα όντα στην έσχατη ουσία τους[8].

Έργα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Η Ενάρετη Πόλη, (al-Madina al-fadila).
  • Επιστολαί περί της Διανοίας, (Risala fi'l-'aql).
  • Το Βιβλίο των Γραμμάτων, (Kitab al-huruf).
  • Το βιβλίο της Αρίθμησης των Επιστημών, (Kitab ihsa' al-'ulum).
  • Το Μεγάλο Βιβλίο της Μουσικής, (Kitab al-musiqa al-kabir).

Σημειώσεις-παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Corbin, Henry; Hossein Nasr και Utman Yahya (2001). History of Islamic Philosophy. Kegan Paul. ISBN 978-0-7103-0416-2. 
  2. Copleston 1985. τομ. Β, 186 και 201-4. Επίσης Luscombe 1997, 61-73 και 157.
  3. Για τη σφοδρή διαμάχη περί του αν οφείλει η όχι η Ευρώπη στην αραβική διανόηση την επανεισαγωγή της ελληνικής σκέψης βλ. Κ. Δαφέρμου «Θύελλα στο Σεν Μισέλ», Το ΒΗΜΑ, 04/05/2008 , Σελ.: S03.
  4. Αθανασόπουλος Κ. 2001, 46.
  5. Αθανασόπουλος Κ. 2001, στο ίδιο.
  6. Νους επίκτητος κατά τον Αλέξανδρο Αφροδισιέα
  7. Αθανασόπουλος Κ. 2001, 47.
  8. Fakhry 1983, 121,


Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αθανασόπουλος Κ. 2001, Φιλοσοφία στην Ευρώπη, τομ. Α', Ε.Α.Π., Πάτρα ISBN 960-538-286-5
  • Αθανασόπουλος, Κ., Ancillae Theologiae: Το φιλοσοφείν και Θεολογείν κατά το Μεσαίωνα και το Βυζάντιο, εκδ. Παρουσία, Αθήνα, 2004, σελ.350 (με πίνακες και λεπτομερή βιβλιογραφία στην Ελληνική, Λατινική, Αγγλική, Γαλλική και Γερμανική) (ISBN: 960-7956-94-X).
  • Copleston Fr.S.J. 1985, A History of Philosophy, Book I, τομ. I,II,II, Doubleway, New York
  • Corbin, Henry, Hossein Nasr και Utman Yahya (2001). History of Islamic Philosophy. Kegan Paul. ISBN 978-0-7103-0416-2
  • Luscombe D. 1997, Medieval Thought, OUP, Oxford. ISBN 978-0-19-289179-2

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]