Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα
Συντομογραφία Π.Α.Κ.
Ίδρυση 27 Φεβρουαρίου 1968
Ιδρυτής Ανδρέας Παπανδρέου
Έδρα Στοκχόλμη
Παρατηρήσεις Ιδεολογία:
Δημοκρατικός σοσιαλισμός
Προοδευτισμός
Βενιζελισμός
Φεμινισμός
Κίνημα των Αδεσμεύτων
Αντίσταση στη χούντα των Συνταγματαρχών

Το Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα (Π.Α.Κ.) ήταν μια πολιτική αντιδικτατορική οργάνωση που ιδρύθηκε από τον Ανδρέα Παπανδρέου στην Στοκχόλμη της Σουηδίας το 1968 με στόχο τη δυναμική και συντονισμένη αντίσταση στη δικτατορία που είχε επιβληθεί στην Ελλάδα.

Ίδρυση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα χαράματα της 16ης Ιανουαρίου του 1968 ο Ανδρέας Παπανδρέου αναχώρησε για το Παρίσι. Η χούντα τον είχε απελευθερώσει από τις φυλακές Αβέρωφ την παραμονή των Χριστουγέννων και το βράδυ της 15ης Ιανουαρίου ο ίδιος ο υπουργός Εσωτερικών του καθεστώτος και εκ των πρωτεργατών του πραξικοπήματος Στυλιανός Παττακός τού είχε δώσει προσωπικά το διαβατήριό του.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου το 1968.

"Η διαδικασία της οργάνωσης έχει ήδη αρχίσει", δήλωσε στις 24 Ιανουαρίου ο Ανδρέας Παπανδρέου στον Ερίκ Ρουλό της γαλλικής Μοντ. "Θέλετε να πείτε ότι η Ένωση Κέντρου, την οποία εκπροσωπείται, προπαρασκευάζεται για μια ενδεχόμενη ένοπλη εξέγερση;" τον ρώτησε έκπληκτος αυτός, χωρίς να λάβει σαφή απάντηση[1].

Στα τέλη Φεβρουαρίου ο Ανδρέας Παπανδρέου επισκέφτηκε τη Σκανδιναβία. Στις 27 Φεβρουαρίου, στη Στοκχόλμη, ανακοίνωσε την ίδρυση του Πανελλήνιου Απελευθερωτικού Κινήματος (Π.Α.Κ., με αρχική ονομασία "Πανελλήνια Απελευθερωτική Κίνηση"). Σκοπός της ίδρυσης του Π.Α.Κ. ήταν η ανατροπή της δικτατορίας, ενώ ταυτόχρονα διακήρυττε «την αποδέσμευση της χώρας από την ξένη εξάρτηση» και «την πραγματοποίηση ριζικών αλλαγών, με τελικό στόχο το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της ελληνικής κοινωνίας».

Στη διακήρυξη του ΠΑΚ που δόθηκε στη δημοσιότητα, ο Παπανδρέου τόνισε: "Ο Εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας απαιτεί την κινητοποίηση του λαού μας για μια μαχητική-δυναμική αντίσταση. Αντίσταση με βάση πρόγραμμα μακροπρόθεσμο, σε οργάνωση σύγχρονη και με υπεύθυνη και αντιπροσωπευτική ηγεσία. Η επίτευξη της ενότητας συνδυάζεται αναγκαστικά με την ωρίμανση του απελευθερωτικού κινήματος. Πρέπει το γρηγορότερο δυνατό να παραμερισθούν οι συγχύσεις της ηγεσίας. Με καθαρή καρδιά και καθαρή σκέψη να προχωρήσουμε ενωμένοι στο δύσκολο και ευγενικό αγώνα για μια Ελεύθερη Ελλάδα...".

Την επόμενη κιόλας μέρα ο Ανδρέας Παπανδρέου κλήθηκε να μιλήσει στο σουηδικό κοινοβούλιο, σε μία πρωτοφανή ένδειξη αλληλεγγύης του πολιτικού κόσμου της Σουηδίας προς τον ελληνικό αντιδικτατορικό αγώνα αλλά και το πρόσωπο του Α. Παπανδρέου. "Είναι η πρώτη φορά που όλα τα σουηδικά πολιτικά κόμματα προσκαλούν μια ξένη προσωπικότητα να λάβει τον λόγο στο κοινοβούλιο", γράφει στις 29 Φεβρουαρίου η γαλλική Μοντ εντυπωσιασμένη.

Η σουηδική βοήθεια δεν σταμάτησε εδώ. Στις 28 Φεβρουαρίου ο πρόεδρος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος και ταυτόχρονα πρωθυπουργός της χώρας Τάγκε Ερλάντερ προέβη σε μία εντυπωσιακή δήλωση: "Είναι βέβαιο ότι το κόμμα μας θα προσφέρει βοήθεια στο ΠΑΚ. Επειδή η οργάνωση αυτή βρίσκεται στο στάδιο του ανασχηματισμού της, το ύψος της βοήθειας θα κανονισθεί όταν πληροφορηθούμε τις συνθήκες υπό τις οποίες εργάζεται.

Στις 8 Μαρτίου ο Α. Παπανδρέου επισκέφτηκε την Ουάσινγκτον. "Οι συζητήσεις μου με τους αντιπροσώπους της αμερικανικής κυβέρνησης μου προξένησαν βαθιά απογοήτευση... Όπως είχαν τα πράγματα, το καθεστώς των συνταγματαρχών θα μπορούσε άνετα να στερεωθεί στην εξουσία" διαπίστωσε ο αρχηγός του ΠΑΚ. Μοναδικό ενθαρρυντικό σημείο η στάση του Ρόμπερτ Κένεντι, ο οποίος βεβαίωσε τον Α. Παπανδρέου ότι θα διέκοπτε την αμερικανική βοήθεια προς τη χούντα, αν εκλεγόταν πρόεδρος. "Αλλά αυτή η ελπίδα, η ελπίδα της αλλαγής της πολιτικής της αμερικανικής κυβέρνησης, πέθανε μαζί με τον Ρόμπερτ Κένεντι στο Λος Άντζελες", έγραψε ο Α. Παπανδρέου.

Στο μεταξύ το ΠΑΚ άρχισε να απλώνεται και στο εσωτερικό της Ελλάδας, με ηγετικό στέλεχος και εντολοδόχο του Α. Παπανδρέου τον Γιάννη Αλευρά, ο οποίος συνελήφθη τον Αύγουστο.

Στις 4 Αυγούστου η αντίσταση του εξωτερικού παρουσίασε μία ελπιδοφόρα εξέλιξη: Στην Ιταλία, ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Αντώνης Μπριλλάκης συμφώνησαν να συνεργαστούν στο εξής το ΠΑΚ και το ΠΑΜ (Πανελλήνιο Αντιδικτατορικό Μέτωπο) τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό. Στο κοινό ανακοινωθέν που εκδόθηκε τονίστηκε μεταξύ άλλων:

"Το ΠΑΜ και το ΠΑΚ υπογραμμίζουν τη βαριά ευθύνη όλων εκείνων που δεν δέχονται τη συνεργασία και οδηγούν προς την ανοικτή αντιμετώπιση των διαφόρων μερίδων του λαού...".

Στο μεταξύ, η Δημοκρατική Άμυνα είχε ήδη συνάψει παρόμοια συμφωνία με το ΠΑΜ. Έτσι, οι τρεις μεγάλες αντιστασιακές οργανώσεις (Δημοκρατική Άμυνα-ΠΑΚ-ΠΑΜ) σχημάτισαν ενιαίο μέτωπο, το οποίο η Ε.Δ.Α. στην Ελλάδα χαιρέτισε θερμότατα με προκηρύξεις που εμφανίστηκαν στους δρόμους της Αθήνας την 6η Αυγούστου.

Οι ολοένα και μαχητικότερες θέσεις που υιοθετούσε ο Παπανδρέου προκάλεσαν την αντίδραση των συντηρητικών κύκλων της Ένωσης Κέντρου. Στα μέσα Αυγούστου, όταν ο Αλέξανδρος Παναγούλης έκανε την αποτυχημένη απόπειρα εναντίον του δικτάτορα Γεώργιου Παπαδόπουλου και ο Παπανδρέου επικρότησε με θερμές εκφράσεις την ενέργειά του, αποκαλώντας τον εθνικό ήρωα, ακόμη και ο πατέρας του, Γεώργιος Παπανδρέου, αποκήρυξε πολιτικά τον Ανδρέα, δίνοντας στη δημοσιότητα την ακόλουθη δήλωση: "Προκαλούμαι, και όχι δια πρώτην φοράν, να προσδιορίσω τας σχέσεις του Ανδρέα Παπανδρέου προς την Ένωσιν Κέντρου. Αλλά έχει επανειλημμένως δημοσιευθεί εις τον Τύπον ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου, εις το εξωτερικόν, προέβη εις την ίδρυσιν ιδίας οργανώσεως υπό την επωνυμίαν ΠΑΚ. Κατά συνέπειαν, και οι λόγοι και οι πράξεις του αφορούν τον ίδιον και την οργάνωσίν του, δεν αφορούν την Ένωσιν Κέντρου...".

Σκοποί και οργάνωση του Π.Α.Κ.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Bάση της ιδρυτικής διακήρυξής του, το Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα ιδρύθηκε «για να αποτελέσει το κέντρο της δημοκρατικής αντιστάσης στην Ελλάδα». Ως καθήκον του, η διακήρυξη όριζε «τον συντονισμό της αντίστασης στην Ελλάδα» και σκοπό του «την ανατροπή της χούντας και την εγκαθίδρυση γνήσιων δημοκρατικών διαδικασιών που θα ήταν εγγύηση της πλήρους και άνευ όρων λαϊκής κυριαρχίας θεμελιώμενης σε μια μόνιμη και στερεή βάση».

Η σημαία του Π.Α.Κ.

Δράση του ΠΑΚ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η δράση του ΠΑΚ συνεχίστηκε και μετά την δικτατορία και μετονομάσθηκε σε Πανελλήνιος Σύνδεσμος Αγωνιστών ΠΑΚ με πρόεδρο τον Διονύση Καρυπίδη.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Α. Γ. Παπανδρέου "Η Δημοκρατία στο απόσπασμα" Εκδ. Καραθανάσης - Αθήνα 1974.
  • Α. Γ. Παπανδρέου "Πατερναλιστικός Καπιταλισμός" Εκδ. Καραθανάσης - Αθήνα 1974.
  • "ΠΑΚ - Ντοκουμέντα 1972-1974" Εκδ. Αιχμή - Αθήνα 1977.
  • Δαμ. Βασιλειάδης "ΠΑΚ-ΠΑΣΟΚ, Μύθος και πραγματικότητα". Εκδ. Διάλογος - Αθήνα 1977.
  • Δαμ. Βασιλειάδης "Ο μύθος του Ανδρέα. Οι θεωρητικές βάσεις της Ένωσης Κέντρου, του ΠΑΚ και του ΠΑΣΟΚ και η πρακτική τους κατάληξη". Εναλλακτικές εκδόσεις, Αθήνα 2007.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

{[reflist}}

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ο Α. Παπανδρέου ιδρύει το ΠΑΚ, Ιστορικό Λεύκωμα 1968, σελ. 82-83, Καθημερινή (1998)