Πίναξ γεωγραφικός της Ελλάδος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ο Πίναξ Γεωγραφικός της Ελλάδος είναι ένας χάρτης που εξέδωσε στη Βιέννη το 1800 (β΄έκδοση 1810) ο Άνθιμος Γαζής. Από μελετητές[1] θεωρήθηκε μια επανέκδοση σε μικρότερες διαστάσεις της Χάρτας του Ρήγα Βελεστινλή, η σύγχρονη σχετική έρευνα ωστόσο έχει δείξει ότι παρά τις εντυπωσιακές ομοιότητες, ο Πίνακας είναι ένα έργο αυτόνομο με σημαντικές διαφορές από τη Χάρτα.[2][3][4][5]

Ο πλήρης τίτλος του χάρτη είναι: Πίναξ Γεωγραφικός της Ελλάδος Με τα Παλαιά και Νέα Ονόματα. Επιδ. υπό Α. Α. Γαζή Μηλιώτου και εκδοθείς παρά Φρανσοά Μύλλερ. Αφιερωθείς τω Γένει των Ελλήνων. α.ω. 1800. Εν Βιέννη. Αξίζει να σημειωθεί ότι πουθενά στον Πίνακα δεν γίνεται αναφορά στη Χάρτα, εκτός από τον ίδιο τον τίτλο, όπου η επισήμανση “επιδ[ιορθωθείς]”, ερμηνεύεται  ως συνδετικός κρίκος μεταξύ των δύο χαρτών[6].

Ο Πίνακας έχει διαστάσεις 104 x 102 εκ. και εκδόθηκε με εκδότη και χαράκτη όπως και στην περιπτωση της Χάρτας τον Φρανσουά Μύλλερ, ενώ σε καποια αντίτυπα αναφέρεται ως εκδότης και ο J. Cappi.[7] Στον Πίνακα δεν γίνεται μνεία του ονόματος του Ρήγα, ο οποίος είχε δολοφονηθεί πριν μόλις δύο έτη. Στην προμετωπίδα του Γεωγραφικού Πίνακα ο Γαζής περιορίζεται να αναφέρει ότι πρόκειται για μια επιδιορθωμένη έκδοση χωρίς να αναφέρει τις πηγές του.

Ο Πίνακας εκδόθηκε σε μικρότερες διαστάσεις από τη Χάρτα, σε έντεκα φύλλα[8], χωρίς πολλές από τις επιπλέον “θεματικές” προσθήκες της Χάρτας (νομίσματα, σχόλια, λίστες ηρώων, διπλά τοπωνύμια), με την προσθήκη της Κύπρου και της Σικελίας, με διαφοροποιήσεις στο εμβληματικό καρτούς, σε δύο φορές μικρότερη κλίμακα (1:1.200.000), και, όπως φαίνεται από τη συγκριτική μελέτη των δύο χαρτών, με διαφορές ως προς τη χαρτογραφική προβολική πλαισίωσή του, ακολουθώντας σε αρκετά σημεία διαφορετικά ακτογραμμικά πρότυπα. Επιπλέον, ο Πίνακας είχε καθαρά εκπαιδευτικό χαρακτήρα, όχι επαναστατικό όπως η Χάρτα, και προοριζόταν να ενισχύσει τη γεωγραφική συνιστώσα της Σχολής που σχεδίαζε να ιδρύσει ο Άνθιμος Γαζής στις Μηλιές του Πηλίου.[2]

Οι δύο χάρτες απεικονίζουν το ίδιο γεωγραφικό παράθυρο, την περιοχή δηλ. της ΝΑ Μεσογείου Νότια του Δούναβη και μέρος της Μικράς Ασίας. Σε ένθετο παράθυρο  προστίθεται η Σικελία και για πρώτη φορά σε ελληνικό χάρτη του ελληνικού χώρου η Κύπρος, διευρύνοντας έτσι το γεωγραφικό παράθυρο της Χάρτας με αναφορές σε δύο περιοχές με ιστορικά σημαντική ελληνική παρουσία, εκτός των παραδοσιακών, όπως είχαν επικρατήσει στις δυτικής προέλευσης χαρτογραφικές αναφορές από τον 16ο αι. και εξής[9]. Διατηρείται στον Πίνακα, με διαφορετική ταξιθέτηση αλλά με μεγάλες ομοιότητες, το ανεμολόγιο , ο εμβληματικός τίτλος και το υπόμνημα, σε μικρή σμίκρυνση. Ο εμβληματικός τίτλος του Πίνακα βασίζεται σε εκείνον της Χάρτας, με μικρές αλλά ουσιώδεις για τον συμβολισμό τους διαφοροποιήσεις[10].

Βάσει των σωζωμένων αντιτύπων, υπολογίζεται ότι ο Πίνακας εκδόθηκε αρχικά σε περ. 300 αντίτυπα.[7] Τα πρωτότυπα αντίτυπα που σώζονται έως σήμερα είναι εννέα, σε μεγάλες βιβλιοθήκες του εξωτερικού και σε ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα[11]. Σε ψηφιακή μορφή παρέχεται στο διαδίκτυο από την Κεντρική Εθνική Βιβλιοθήκη Φλωρεντίας.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λιβιεράτος Ευάγγελος (2008). Άγιον Όρος και Κύπρος στον χάρτη της Ελλάδος του Άνθιμου Γαζή (1800), Αγιορειτική Βιβλιοθήκη.

Άνθιμος Γαζής, Πίναξ της Ελλάδας, 1800 (Αντίγραφο Φλωρεντίας) στη μόνιμη έκθεση της Δημοτικής Χαρτοθήκης Κοζάνης (Αρχοντικό Λασσάνη), επιστ. επιμ. Καθ. Ευάγγελος Λιβιεράτος

Livieratos, E. (2008). “The Anthimos Gazis World map in Kozani”, e-Perimetron, Vol. 3, No 2, :95-100.

Pazarli M., A. Tsorlini, E. Livieratos, 2011. ‘Vienna, late 18th century…’: Birth and importance of two monuments of Greek cartographic heritage, the Rigas Velestinlis’ Charta and the Anthimos Gazis’ Pinax, from a digital point of view, e-Perimetron, v. 6, 1:14-28.

Παζαρλή, Μαρία Θ. (2014). Ρήγα Βελεστινλή, “Χάρτα της Ελλάδος”: μία χαρτογραφική προσέγγιση. Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Πολυτεχνική Σχολή, Τμήμα Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών. (διδακτορική διατριβή) (CC-BY-SA), κεφ. 5, σελ. 259-305

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Λάιος, Γεώργιος (1960). Οι Χάρτες του Ρήγα. Έρευνα επί νέων πηγών, Δελτίον Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας Ελλάδος, τ. 14., :82-88.
  2. 2,0 2,1 Λιβιεράτος, Ευάγγελος (2008). Άγιον Όρος και Κύπρος στον χάρτης της Ελλάδος του Άνθιμου Γαζή (1800). Αγιορειτική Βιβλιοθήκη. 
  3. Άνθιμος Γαζής, Πίναξ της Ελλάδας, 1800 (Αντίγραφο Φλωρεντίας) στη μόνιμη έκθεση της Δημοτικής Χαρτοθήκης Κοζάνης (Αρχοντικό Λασσάνη), επιστ. επιμ. Καθ. Ευάγγελος Λιβιεράτος
  4. Pazarli M., A. Tsorlini, E. Livieratos, 2011. ‘Vienna, late 18th century…’: Birth and importance of two monuments of Greek cartographic heritage, the Rigas Velestinlis’ Charta and the Anthimos Gazis’ Pinax, from a digital point of view, e-Perimetron, v. 6, 1:14-28.
  5. Παζαρλή, Μαρία (2014). Ρήγα Βελεστινλή, Χάρτα της Ελλάδας: Μία χαρτογραφική προσέγγιση. Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Πολυτεχνική Σχολή, Τμήμα Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών. (διδακτορική διατριβή) (CC-BY-SA), σελ. 259-263. http://ikee.lib.auth.gr/record/134409. 
  6. Τόλιας, Γεώργιος (1998). Της ευρυχώρου Ελλάδος: Η Χάρτα του Ρήγα και τα όρια του Ελληνισμού, Τα Ιστορικά, τ. 28, 29, :12.
  7. 7,0 7,1 Βαμβουνάκης, Nίκος (2010). Ο ‘Γεωγραφικός Πίναξ της Ελλάδος’ του Άνθιμου Γαζή,  (Πρόσβαση: 29/10/2013), σελ. 26-27.
  8. Παζαρλή 2014, ό.π., σελ. 266, σημ. 25
  9. Λιβιεράτος E. (2005). Χάρτινοι καθρέφτες της Ελλάδος: Από την Αναγέννηση στην Παλιγεννεσία, 1406-1821, Θεσσαλονίκη: ΑΠΘ.
  10. Λιβιεράτος 2008, ό.π., 21-23.
  11. Παζαρλή 2014, ό.π., 265, όπου λεπτομερής απαρίθμηση των γνωστών αντιτύπων.