Μετάβαση στο περιεχόμενο

Καρτ ποστάλ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Για άλλες χρήσεις, δείτε: Καρτ Ποστάλ (αποσαφήνιση).

Παράδειγμα πρώιμου Ελληνικού καρτ ποστάλ, ταχυδρομημένο το 1898
Η παλαιότερη γνωστή Ελληνική καρτ ποστάλ, ταχυδρομημένη στις 14.12.1893.

Η καρτ ποστάλ ή το καρτ ποστάλ ή επιστολικό δελτάριο είναι εικονογραφημένη κάρτα από χοντρό χαρτί ή λεπτό χαρτόνι, κυρίως ορθογώνιου παραλληλόγραμμου σχήματος, η οποία στην μπροστινή της όψη έχει φωτογραφία ή ζωγραφική απεικόνιση, συνήθως κάποιου από τα αξιοθέατα ενός τόπου. Στην πίσω όψη υπάρχει χώρος για να γράψει ο αποστολέας σύντομο κείμενο και τα στοιχεία και διεύθυνση του παραλήπτη. Αποστέλλεται ταχυδρομικά χωρίς να απαιτείται φάκελος.[1]

Η επίσημη ονομασία του ήταν παλαιότερα Επιστολικόν Δελτάριον, από την οποία προέκυψε και ο διεθνής όρος για τη μελέτη και συλλογή τους: Δελτιολογία (στα αγγλικά: deltiology). Ο όρος στα Ελληνικά είναι: Καρτοφιλία. Η καρτ ποστάλ δεν πρέπει να συγχέεται με τα μη εικονογραφημένα Ταχυδρομικά Δελτάρια, στα οποία γίνεται αναφορά στην ενότητα Ταχυδρομικά Δελτάρια.

Τα καρτ ποστάλ μπορεί να είναι κατασκευασμένα και από άλλα υλικά, όπως λεπτή φλούδα ξύλου (καπλαμά), λεπτή φλούδα χαλκού, πάπυρο, φοινικόφυλλα κ.ά. Σε αρκετές χώρες τα καρτ ποστάλ ταχυδρομούνται με μικρότερο τέλος απ' ό,τι οι επιστολές, γι' αυτό και παλαιότερα η χρήση τους ήταν αρκετά διαδεδομένη.

Το παλαιότερο καρτ ποστάλ παγκοσμίως ταχυδρομήθηκε το 1840 από το Φούλαμ (Fulham) του Λονδίνου προς τον συγγραφέα Θήοντορ Χουκ (Theodore Hook). Το παλαιότερο ελληνικό καρτ ποστάλ έχει θέμα την Ακρόπολη των Αθηνών και ταχυδρομήθηκε το 1893 προς τον Γερμανό Friedrich Linden από την Αθήνα.[2]

Μη Εικονογραφημένα Ταχυδρομικά Δελτάρια

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ιστορία της καρτ ποστάλ είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τα μη εικονογραφημένα Ταχυδρομικά Δελτάρια (στα αγγλικά: postal card). Χωρίς αυτά δεν θα υπήρχε η καρτ ποστάλ.[3] To 1865, ο Χάινριχ φον Στέφαν (Γερμανικά: Heinrich von Stephan), ανώτερος ταχυδρομικός σύμβουλος των Πρωσικών Ταχυδρομείων και μετέπειτα γενικός διευθυντής των Γερμανικών Ταχυδρομείων και ιδρυτής του Παγκόσμιου Ταχυδρομικού Συνδέσμου, είχε πρώτος την ιδέα της δημιουργίας μη εικονογραφημένων Ταχυδρομικών Δελταρίων. Το 1867 επανέλαβε την πρότασή του στην Ταχυδρομική Διάσκεψη της Καρλσρούης, χωρίς αποτέλεσμα. Δύο χρόνια αργότερα, την 26 Ιανουαρίου 1869, ο καθηγητής Εμάνουελ Χέρμαν (Γερμανικά: Dr. Emanuel Herrmann), καθηγητής της Στρατιωτικής Ακαδημίας, υπέδειξε τη δημιουργία των Ταχυδρομικών Δελταρίων στο μέγεθος των φακέλων αλληλογραφίας, με έντυπο γραμματόσημο στην όψη τους.

Από τα πρώτα μη εικονογραφημένα Ταχυδρομικά Δελτάρια, ταχυδρομημένο από την Ουκρανία προς την Ουγγαρία το 1875

Το Αυστριακό Ταχυδρομείο υιοθέτησε την ιδέα του και έτσι το πρώτο επίσημο μη εικονογραφημένο Ταχυδρομικό Δελτάριο στον κόσμο κυκλοφόρησε την 1 Οκτωβρίου 1869 με το λογότυπο Correspondenz - Karte. Η επιτυχία ήταν τεράστια, αφού μέσα σε ένα μήνα πουλήθηκαν ενάμισι εκατομμύριο δελτάρια. Την επόμενη χρονιά ακολούθησε η Γερμανία (1η Ιουλίου), η Αγγλία (1η Οκτωβρίου) και διαδοχικά όλα τα κράτη τού τότε γνωστού κόσμου.[4]

Η διεθνής ταχυδρόμηση (από το ένα κράτος στο άλλο) των ταχυδρομικών δελταρίων ξεκίνησε το 1875, μετά τη δημιουργία του Παγκόσμιου Ταχυδρομικού Συνδέσμου, που ήταν αποκύημα του διεθνούς συνεδρίου της Βέρνης, τον Οκτώβριο του 1874, με θέμα τα ταχυδρομικά δελτάρια και τη διακρατική διακίνησή τους.

Η Ελλάδα πήρε μέρος στο συνέδριο αυτό και στις 25 Σεπτεμβρίου 1875 ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ υπέγραψε το Διάταγμα Νο. 56/13.10.1875 για το πρώτο επίσημο ελληνικό μη εικονογραφημένο Ταχυδρομικό Δελτάριο. Το λογότυπό του ήταν Επιστολικόν Δελτάριον - Carte Correspondance. Ημερομηνία κυκλοφορίας της πρώτης έκδοσης ήταν η 10/22 Μαΐου 1876.[5]

Τα πρώτα καρτ ποστάλ

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κάρτες με μηνύματα γραμμένες σε αυτές είχαν δημιουργηθεί σποραδικά και ταχυδρομηθεί από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της ταχυδρομικής υπηρεσίας στην Αγγλία. Το πρώτο, όμως, γνωστό εικονογραφημένο καρτ ποστάλ φέρει στην όψη του ένα χειρόγραφο σχέδιο και είναι ταχυδρομημένο το 1840 από το Φούλαμ του Λονδίνου, με αποδέκτη τον συγγραφέα Θήοντορ Χουκ. Πιστεύεται ότι ο ίδιος σχεδίασε την κάρτα για να αστειευτεί με την ταχυδρομική υπηρεσία της Αγγλίας, αφού το σχέδιο είναι καρικατούρα των εργαζομένων στα Αγγλικά Ταχυδρομεία.[6][7]

Το πρώτο έντυπο καρτ ποστάλ

Η πρώτη γνωστή έντυπη καρτ ποστάλ με εικονογράφηση στην μπροστινή της όψη δημιουργήθηκε το 1870 στο Στρατόπεδο Conlie της Γαλλίας από τον Léon Besnardeau (1829–1914). Το Conlie ήταν ένα στρατόπεδο εκπαίδευσης στρατιωτών στη διάρκεια του Γαλλοπρωσικού πολέμου. Η καρτ ποστάλ είχε στην όψη της ένα λιθόγραφο σχέδιο που απεικόνιζε δύο στήλες οπλισμού, μία σε κάθε άκρη, οι οποίες ενώνονταν με ταινία που έφερε την επιγραφή: Ενθύμιον της Εθνικής Αμύνης, στεφανωμένη με τον θυρεό του Δουκάτου της Βρετάνης. Η καρτ ποστάλ είχε τον τίτλο: Πόλεμος του 1870 - Στρατόπεδο του Conlie - Στρατός της Βρετάνης.[8] Τον επόμενο χρόνο, 1871, η πρώτη γνωστή καρτ ποστάλ με απεικόνιση στην όψη της ταχυδρομήθηκε από τη Βιέννη της Αυστρίας.[9] Η πρώτη διαφημιστική καρτ ποστάλ κυκλοφόρησε το 1872 στην Αγγλία και η πρώτη Γερμανική καρτ ποστάλ εμφανίστηκε το 1874.

Από τα ταχυδρομεία όλου του κόσμου διακινήθηκαν το 1905 πάνω από 7 δισεκατομμύρια καρτ ποστάλ, αριθμός που αυξήθηκε ακόμη περισσότερο τα επόμενα 2 χρόνια για να παρατηρηθούν σταθεροποιητικές τάσεις λίγο αργότερα και να αρχίσει η αναμενόμενη κάμψη.[10]

Τα πρώτα Ελληνικά καρτ ποστάλ

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Η πίσω όψη του παλαιότερου γνωστού Ελληνικού καρτ ποστάλ.

Η συστηματική έκδοση εικονογραφημένων καρτ ποστάλ στην Ελλάδα ξεκίνησε γύρω στο 1896, με την ευκαιρία των Α΄ Σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων που διεξήχθησαν στην Αθήνα. Είναι σίγουρο, όμως, ότι αρκετές καρτ ποστάλ τυπώθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν μερικά χρόνια πριν. Μέχρι σήμερα η παλαιότερη εξακριβωμένη χρονολογία σε Ελληνικό καρτ ποστάλ είναι η 14η Δεκεμβρίου 1893. Το συγκεκριμένο καρτ ποστάλ εκδόθηκε, πιθανότατα, από ιδιώτη και φέρει στην πίσω όψη του το λογότυπο του Παγκόσμιου Ταχυδρομικού Συνδέσμου, όπως ήταν υποχρεωτικό από τα συμφωνηθέντα στο διεθνές συνέδριο της Βέρνης του 1874. Στο πάνω αριστερά τμήμα τής όψης του υπάρχει έντυπη φωτογραφική απεικόνιση της Ακρόπολης των Αθηνών και μένει αρκετός κενός χώρος για να γράψει ο ενδιαφερόμενος το κείμενό του. Αποστολέας ήταν ο Γερμανός Walter Wessel και παραλήπτης ο Friedrich Linden, κάτοικος της πόλης Ρέμσαϊντ στη Ρηνανία της Γερμανίας. Στην πίσω όψη το καρτ ποστάλ έφερε το λεκτικό: ΕΛΛΑΣ - GRECE. Επιστολικόν Δελτάριον. Παγκόσμιος Ταχυδρομικός Σύνδεσμος. Αυτό θεωρείται το παλαιότερο σωζόμενο Ελληνικό καρτ ποστάλ και συγκαταλέγεται στη συλλογή του Νίκου Δ. Καράμπελα.[2]

Τα καρτ ποστάλ της Ελληνικής Ταχυδρομικής Υπηρεσίας

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Ιούλιο 1901 κυκλοφόρησαν τα πρώτα 64 εικονογραφημένα δελτάρια της Ελληνικής Ταχυδρομικής Υπηρεσίας, που εκδόθηκαν από τα Ελληνικά Ταχυδρομεία.[11] Η θεματολογία τους ήταν τα αρχαία μνημεία της Ελλάδας και απόψεις από δημόσια κτήρια των Αθηνών και του Πειραιά.[12]

Μέχρι τον Μάρτιο του 1903 κυκλοφόρησαν 385 συνολικά διαφορετικά δελτάρια, αριθμημένα από το 1 έως και το 384, καθώς εκδόθηκαν δύο διαφορετικά δελτάρια με τον αριθμό 353, λόγω σπασίματος της λιθογραφικής πλάκας του δελταρίου που απεικόνιζε τον κήπο του Ζαππείου και της εκτύπωσης νέου δελταρίου με αυτό τον αριθμό το οποίο απεικόνιζε το Ταχυδρομικό Μέγαρο.[13]

Τα δελτάρια της Ελληνικής Ταχυδρομικής Υπηρεσίας αποτελούν μια θαυμάσια σειρά, μοναδική στον κόσμο, με απόψεις από την Κέρκυρα, τη Θεσσαλία, την Πελοπόννησο, τα νησιά του Αιγαίου και την Εύβοια, που συλλέγονται όχι μόνο από Έλληνες αλλά και από πολλούς ξένους συλλέκτες.[14]

Το 1903 ο πρωθυπουργός Δηλιγιάννης κατήργησε το ταχυδρομικό μονοπώλιο έκδοσης επιστολικών δελταρίων με τον νόμο 2934.[15] Ο νόμος επέτρεπε σε ιδιώτες να εκδίδουν, πλέον, καρτ ποστάλ.[14] Άρχισε, έτσι, η συστηματική έκδοση καρτ ποστάλ από πολλούς ιδιώτες εκδότες.

Η Κέρκυρα έδωσε πρώτη το σύνθημα για την παραγωγή πολλών χρωματιστών απεικονίσεων των τοπίων της. Ένας από τους πρώτους εκδότες της Αθήνας ήταν ο Μιχαήλ Ι. Σαλίβερος, κυκλοφορώντας εκατό καρτ ποστάλ με ελληνικές ενδυμασίες. Ο Γεώργιος Δ. Φέξης (1865-1936) εξέδωσε το 1903 καρτ ποστάλ με μουσικά θέματα και το 1904 με θέματα από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια. Τον Μάιο του 1903 ο Ελευθερουδάκης και σχεδόν ταυτόχρονα οι Πάλλης & Κοτζιάς εξέδωσαν εκατοντάδες καρτ ποστάλ με αρίθμηση. Ο Σπύρος Αρβανίτης από το Μεσολόγγι, καθώς και ο Παναγιώτης Βουγιούκας από την Καλαμάτα έδωσαν το στίγμα της ελληνικής περιφέρειας. Ο Στέφανος Στουρνάρας από το Βόλο άρχισε το 1903 να εκδίδει ασπρόμαυρες καρτ ποστάλ και αργότερα έγχρωμες. Πολύ γρήγορα σε όλες τις επαρχιακές πόλεις, μικρές και μεγαλύτερες, τοπικοί βιβλιοπώλες τύπωναν καρτ ποστάλ με απόψεις του τόπου τους.[16]

Πρόδρομες και με κάθετη γραμμή

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Η πίσω όψη πρόδρομης γερμανικής καρτ ποστάλ, ταχυδρομημένης την 21.7.1898.
Η πίσω όψη αγγλικής καρτ ποστάλ με κάθετη γραμμή, ταχυδρομημένης την 29.8.1904.

Οι καρτ ποστάλ χωρίζονται, χρονολογικά, σε δύο μεγάλες κατηγορίες. Τις πρόδρομες και σε αυτές με κάθετη γραμμή.

Στα πρώτα χρόνια κυκλοφορίας των καρτ ποστάλ, ολόκληρη η πίσω όψη της ήταν αφιερωμένη στην αναγραφή του ονοματεπώνυμου και της διεύθυνσης του παραλήπτη. Αυτές οι καρτ ποστάλ ονομάζονται πρόδρομες.

Το Αγγλικό Ταχυδρομείο ήταν το πρώτο που καθιέρωσε, τον Ιανουάριο του 1902, την εκτύπωση μιας κάθετης γραμμής στο πίσω μέρος των καρτ ποστάλ, ώστε να διευκολύνεται ο συντάκτης τους στην αναγραφή του κειμένου στο αριστερό τμήμα της και τη διεύθυνση του παραλήπτη στο δεξί τμήμα της. Σύντομα ακολούθησαν όλες οι χώρες. Ο Παγκόσμιος Ταχυδρομικός Σύνδεσμος υιοθέτησε την κάθετη γραμμή τον Ιούνιο του 1906.[17]

Στην Ελλάδα όλες οι καρτ ποστάλ που εκδόθηκαν μετά το 1904-1905, φέρουν μια κάθετη γραμμή στην πίσω όψη τους.[18]

Η κάθετη γραμμή στην πίσω όψη των καρτ ποστάλ αποτελεί, πλέον, σημείο αναφοράς για τους συλλέκτες του είδους. Οι ελληνικές καρτ ποστάλ χωρίς κάθετη γραμμή έχουν εκδοθεί πριν το 1905 και είναι οι λεγόμενες πρόδρομες. Στα αγγλικά ο όρος ονομάζεται pioneers, ενώ στα γαλλικά précurseurs ή pionnières.[17]

Η χρυσή εποχή και το σήμερα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η χρυσή εποχή της καρτ ποστάλ ξεκίνησε το 1898 και διήρκεσε μέχρι το 1914. Με την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου η κυκλοφορία τους άρχισε να φθίνει. Μεγάλος αριθμός καρτ ποστάλ εκδιδόταν εκείνη την εποχή στη Γερμανία, όπου σταμάτησαν οι εξαγωγές σε άλλες χώρες, επειδή οι χημικές βιομηχανίες μετατράπηκαν σε πολεμικές, με την παραγωγή καρτ ποστάλ να μειώνεται δραστικά.

Μοιραία κτυπήματα στην έκδοση καρτ ποστάλ ήταν η αύξηση των ταχυδρομικών τελών τους, η διάδοση του τηλεφώνου, η ευρεία χρήση των φωτογραφικών μηχανών και αργότερα οι κινηματογραφικές μηχανές.

Η καρτ ποστάλ από παγκόσμιο φαινόμενο στις αρχές του 20ού αιώνα είναι στις μέρες μας αντικείμενο μελέτης και επιβιώνει κυρίως σε μουσεία και συλλογές.[19]

  1. ↑ Χαραλαμπάκης 2014, σελ. 777.
  2. 1 2 Καράμπελας 2023, σελ. 499.
  3. ↑ Παπαδάκη 2007, σελ. 701.
  4. ↑ Παπαδάκη 2007, σελίδες 701-702.
  5. ↑ Παπαδάκη 2007, σελίδες 702-703.
  6. ↑ «Η παλιότερη καρτ ποστάλ πωλείται για £31,750 (στα Αγγλικά)». Τα Νέα του BBC. 8 Μαρτίου 2002. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2012.
  7. ↑ Arifa Akbar, "Oldest picture postcard in the world snapped up for £31,750", Εφημερίδα The Independent, 9 Μαρτίου 2002.
  8. ↑ The New York Times, 21 Σεπτεμβρίου 1904.
  9. ↑ Frank Staff, The Picture Postcard & Its Origins, New York: F.A. Praeger, σελ.51.
  10. ↑ Ψιλάκης, Νίκος (Άνοιξη 2017). «Ενθύμιον Κρήτης: Sοuvenir de Crète». ΥΠΕΡ Χ (81): 50. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2022-05-20. https://web.archive.org/web/20220520130122/https://www.xalkiadakis.gr/arxeia/YPERX/YPER%20X%20ANOIXH%202017.pdf. Ανακτήθηκε στις 2017-06-15.
  11. ↑ Ο νόμος βψξθ΄ του 1900 (ΦΕΚ, τχ. Α΄ 135/5.6.1900) προέβλεπε την έκδοση από τα Ελληνικά Ταχυδρομεία εικονογραφημένων ταχυδρομικών δελταρίων με τίτλο Έκδοσις της Ελληνικής Ταχυδρομικής Υπηρεσίας για να διακρίνονται από τις ιδιωτικές εκδόσεις. Βλ.Μαθάς 1985
  12. ↑ Παπαδάκη 2025, σελίδες 307-310.
  13. ↑ Παπαδάκη 2025, σελ. 310.
  14. 1 2 Παπαδάκη 2025, σελίδες 310-311.
  15. ↑ Βλ. ΦΕΚ, τχ. Α΄ 97/17.5.1903.
  16. ↑ Παπαδάκη 2025, σελίδες 311-312.
  17. 1 2 Παπαδάκη 2025, σελ. 314.
  18. ↑ Παπαδάκη 2025, σελίδες 313-314.
  19. ↑ Παπαδάκη 2025, σελίδες 314-315.
  • Χαραλαμπάκης, Χριστόφορος Γ. (Επιμ.) (2014). Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. ISBN 978-960-404-278-4. 
  • Μαθάς, Γιώργος (1985). Εικονογραφημένα Ταχυδρομικά Δελτάρια Ελληνικής Ταχυδρομικής Υπηρεσίας και πρόδρομοι αυτών. Αθήνα: περιοδικό συλλογές. 
  • Παπαδάκη, Βέρα (2007). «Η ιστορία της καρτποστάλ. Η μικρή ιστορία της μεγαλύτερης συλλεκτικής μανίας όλων των εποχών». περιοδικό συλλογές (Αθήνα) τ. 267 (Ιούνιος 2007): σελ. 701–706. ISSN 1107-8596. 
  • Καράμπελας, Νίκος Δ. (2023). «Το πρώτο Ελληνικό καρποστάλ». περιοδικό συλλογές (Αθήνα) τ. 455 (Ιούνιος 2023): σελ. 499. ISSN 1107-8596. https://www.academia.edu/104471604. 
  • Παπαδάκη, Βέρα (2025). «Οι πρώτες ελληνικές καρτ-ποστάλ.» (στα Ελληνικά και Αγγλικά). Φιλοτέλεια (Περιοδικό της Ελληνικής Φιλοτελικής Εταιρείας) (Αθήνα) τ. 753 & 754 (Ιούλιος-Αύγουστος & Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2025): σελ. 215–224 & 307-315. ISSN 0031-8264. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Καρτ_ποστάλ&oldid=11428990"