Κυβέρνηση Εμμανουήλ Τσουδερού 1941

Η Κυβέρνηση Εμμανουήλ Τσουδερού Απριλίου 1941 ανέλαβε μερικές ημέρες μετά την αυτοκτονία του Αλέξανδρου Κορυζή στις 18 Απριλίου 1941, ενώ μεγάλο μέρος της Ελλάδας είχε ήδη πέσει στα χέρια των Γερμανών, στις τελευταίες μέρες διακυβέρνησης της Κυβέρνησης Αλέξανδρου Κορυζή που προηγήθηκε. Την κυβέρνηση αρχικά ανέλαβε ο αντιπρόεδρος του υπουργικού συμβουλίου Αλέξανδρος Σακελλαρίου στις 20 Απριλίου και στη συνέχεια ο Εμμανουήλ Τσουδερός στις 21 Απριλίου κάτω από τις επιθέσεις των Γερμανικών δυνάμεων που εισέβαλαν στην Ελλάδα. Στις 23 Απριλίου, μια εβδομάδα σχεδόν πριν την πτώση της Αθήνας στους Γερμανούς, η κυβέρνηση Τσουδερού και ο Βασιλιάς Γεώργιος μετακινήθηκαν από την Αθήνα στην Κρήτη και ένα μήνα αργότερα, στις 24 Μαΐου, με την απώλεια της Κρήτης (Μάχη της Κρήτης), πέρασαν στην Αίγυπτο.

Στην κυβέρνηση διορίστηκαν στις 20 Απριλίου 1941 οι:

• Αλέξανδρος Σακελλαρίου αντιπρόεδρος Υπουργικού Συμβουλίου και υπουργός Ναυτικών
• Εμμανουήλ Τσουδερός υπουργός Εξωτερικών και προσωρινά Οικονομικών και Εθνικής Οικονομίας
• Θ. Νικολούδης υπουργός Εθνικής Προνοίας και υφυπουργός Τύπου και Τουρισμού

• Κωνσταντίνος Μανιαδάκης υπουργός Εσωτερικών και υφυπουργός Δημοσίας Ασφαλείας
• Γεώργιος Κορτζάς υπουργός Συγκοινωνίας και προσωρινά Σιδηροδρόμων και Αυτοκινήτων
• Ευάγγελος Σέκερης υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων και προσωρινά Δικαιοσύνης
• Αρ. Δημητράτος υπουργός Γεωργίας και υφυπουργός Εργασίας και Συνεταιρισμών
• Π. Παναγάκος υπουργός Στρατιωτικών και προσωρινά Υφυπουργού Αγορανομίας
• Π. Νικολαΐδης υπουργός Αεροπορίας
• Στ. Θεοφανίδης υφυπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας

Την ίδια ημέρα παραιτήθηκε ο Ν. Μαυρουδής, μόνιμος υφυπουργός Εξωτερικών.

Στις 21 Απριλίου 1941 διορίστηκαν οι:

• Εμμανουήλ Τσουδερός πρωθυπουργός, υπουργός Εξωτερικών και προσωρινά Οικονομικών και Εθνικής Οικονομίας
• Στυλιανός Δημητρακάκης υπουργός Δικαιοσύνης

και παραιτήθηκε ο Π. Σφακιανάκης Γενικός Διοικητής Κρήτης

Στις 24 Απριλίου 1941 παραιτήθηκε ο Π. Παναγάκος υπουργός Στρατιωτικών και υφυπουργός Αγορανομίας.

Στις 25 Απριλίου 1941 διορίστηκε ο:

• Π. Αργυρόπουλος Γενικός Διοικητής Νήσων Αιγαίου

Στις 26 Απριλίου 1941 διορίστηκε ο πρωθυπουργός προσωρινά ως υπουργός Στρατιωτικών:

• Εμμανουήλ Τσουδερός (ήδη πρωθυπουργός, υπουργός Εξωτερικών, Οικονομικών και Εθνικής Οικονομίας) προσωρινά υπουργός Στρατιωτικών

και ο

• Κωνσταντίνος Μανιαδάκης (ήδη υπουργός Εσωτερικών και Υφυπουργού Δημοσίας Ασφαλείας) προσωρινά υφυπουργός Αγορανομίας

Στις 14 Μαϊου 1941 διορίστηκε στη θέση που κατείχε προσωρινά ο πρωθυπουργός:

• Εμμανουήλ Τζανακάκης υπουργός Στατιωτικών

Στις 24 Μαΐου η κυβέρνηση έφυγε από την Κρήτη για την Αίγυπτο.

Η κυβέρνηση στην εξορία

Μετά την αναχώρησή της από την Κρήτη, η κυβέρνηση είχε έδρα την Αίγυπτο και στην ουσία, τον ελληνικό στόλο που είχε αποπλεύσει για να μην πέσει στα χέρια των Γερμανών και των συμμάχων τους. Η κυβέρνηση έμεινε εκεί όσο η Ελλάδα ήταν κάτω από κατοχή.

Στις 2-6-41, παραιτήθηκαν από τις θέσεις τους οι Νικολούδης (Εθνικής Προνοίας και Αντιλήψεως και υφ. Τύπου και Τουρισμού), Μανιαδάκης (Εσωτερικών και Δημοσίας Ασφαλείας), Σέκερης (Παιδείας), Κορτζάς (Συγκοινωνίας), Αργυρόπουλος (Γενικός Διοικητής Νήσων Αιγαίου) και ορίστηκαν ως έκτακτοι απεσταλμένοι και πληρεξούσιοι υπουργοί

Στις 12/15 Αυγούστου 1941 (όσο έδρα της κυβέρνησης ήταν το Γιοχάνεσμπουργκ της Νότιας Αφρικής) διορίστηκε ο:

• Κυριάκος Βαρβαρέσος (πρώην Διοικητής Τραπέζης της Ελλάδος) υπουργός Οικονομικών και προσωρινά Εθνικής Οικονομίας (θέσεις που είχε ο πρωθυπουργός Εμμανουήλ Τσουδερός)

Από τις 24 Σεπτεμβρίου 1941 μέχρι τις 15 Απριλίου 1943 έδρα της κυβέρνησης ήταν το Λονδίνο.

Στις 24 Σεπτεμβρίου 1941 διορίστηκαν οι:

• Ανδρέας Μιχαλακόπουλος υφυπουργός Τύπου
• Χαράλαμπος Σιμόπουλος, μόνιμος υφυπουργός Εξωτερικών

Στις 4 Φεβρουαρίου 1942 διορίστηκε ο:

• Ευάγγελος Σέκερης υπουργός Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων

Στις 19/26 Φεβρουαρίου 1942 διορίστηκε ο:

• Κυριάκος Βαρβαρέσος (ήδη Οικονομικών) αναπληρωτής υπουργός Δικαιοσύνης και στις 9/10 Μαρτίου 1942 αναπληρωτής του Υπουργού Εργασίας και αναπληρωτής του υφυπουργού Εμπορικής Ναυτιλίας

Στις 2 Μαϊου 1942 παραιτήθηκαν οι Αλέξανδρος Σακελλαρίου (Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και υπουργός Ναυτικών), Στυλιανός Δημητρακάκης (υπουργός Δικαιοσύνης και προσωρινά υπουργός Στρατιωτικών) και Π. Νικολαΐδης (υπουργός Αεροπορίας) και διορίστηκαν οι:

• Π. Κανελλόπουλος υπουργός Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης
• Εμμανουήλ Τσουδερός (ήδη πρωθυπουργός) υπουργός Στρατιωτικών, Ναυτικών και Αεροπορίας με τον τίτλο: υπουργός Εθνικής Αμύνης
• Π. Νικολαΐδης υφυπουργός Αεροπορίας και προσωρινά υφυπουργός Στρατιωτικών
• Ε. Καββαδίας υφυπουργός Ναυτικών

Στις 7/20 Μαΐου 1942 παραιτήθηκε ο Χ. Σιμόπουλος (μόνιμος υφυπ. Εξωτερικών) και διορίστηκε στη θέση του ο:

• Α. Αγνίδης μόνιμος υφυπουργός Εξωτερικών

Στις 24/28 Μαϊου 1942 παραιτήθηκε ο Π. Νικολαΐδης από τη θέση του προσωρινού υφυπουργού Στρατιωτικών και στις 28 Μαϊου/ 1 Ιουνίου 1942 παραιτήθηκε από τη θέση του υπουργού Εθνικής Αμύνης ο πρωθυπουργός Ε. Τσουδερός και διορίστηκε ο:

• Π. Κανελλόπουλος (ήδη Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης) υπουργός Εθνικής Αμύνης

Στις 7/21 Νοεμβρίου 1942 διορίστηκε ο:

• Α. Αγνίδης (ήδη έκτακτος απεσταλμένος και πληρεξούσιος υπουργός Α' τάξεως στο Λονδίνο) μόνιμος υφυπουργός Εξωτερικών

Στις 19/21 Νοεμβρίου 1942 διορίστηκε ο:

• Ε. Τσέλλος υφυπουργός Κοινωνικής Προνοίας και Αντιλήψεως

και στις 30/31 Δεκεμβρίου 1942 διορίστηκε αναπληρωτής υφυπουργός Στρατιωτικών

Στις 9 Μαρτίου 1943 παραιτήθηκαν οι Π. Κανελλόπουλος (αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και υπουργός Εθνικής Αμύνης) και ο Ε. Τσέλλος από τη θέση του υφυπουργού Κοινωνικής Προνοίας και Αντιλήψεως.

Στις 9 Μαρτίου 1943 διορίστηκε ο:

• Εμμανουήλ Τσουδερός (ήδη πρωθυπουργός) προσωρινά υπουργός Εθνικής Αμύνης

Στις 11/12 Μαρτίου 1943 παραιτήθηκε ο Α. Αγνίδης (μόνιμος υφυπουργός Εξωτερικών).

Στις 23/25 Μαρτίου 1943 παραιτήθηκαν οι: Τσουδερός (από τη θέση του Υπουργού Εθνικής Αμύνης), Καββαδίας (υφυπουργός Ναυτικών), Νικολαΐδης (υφυπουργός Αεροπορίας) και Σέκερης (Παιδείας και Θρησκευμάτων) και διορίστηκαν οι:

• Γ. Ρούσος αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και υπουργός Ναυτικών
• Βύρων Καραπαναγιώτης υπουργός Στρατιωτικών
• Εμμανουήλ Σοφούλης υπουργός Κοινωνικής Προνοίας και Αντιλήψεως

Από τις 5 Μαΐου 1943 μέχρι τις 14 Οκτωβρίου 1943 η κυβέρνηση ήταν στο Κάιρο.

Στις 7 Μαΐου 1943 παραιτήθηκαν οι Καραπαναγιώτης (από τη θέση του προσωρινού Υπουργού Αεροπορίας) και του Γ. Ρούσου (Αντιπροέδρου της Κυβερνήσεως) από τη θέση του υπουργού Ναυτικών και διορίστηκε ο:

• Σοφοκλής Βενιζέλος υπουργός Ναυτικών και Αεροπορίας

Στις 12/20 Μαΐου 1943 διορίστηκε ο:

• Γεώργιος Μαντζαβίνος αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών

Στις 20 Μαΐου 1943 παραιτήθηκε ο Σοφοκλής Βενιζέλος (Αεροπορίας) και διορίστηκε ο:

• Π. Βούλγαρης υπουργός Αεροπορίας

Στις 25 Μαΐου 1943 παραιτήθηκε ο Μιχαλοπουλος (υφυπουργός Τύπου και Πληροφοριών).

Στις 4 Ιουνίου 1943 διορίστηκε ο:

• Π. Βούλγαρης (ήδη υπουργός Αεροπορίας) αναπληρωτής υπουργός Στρατιωτικών

Στις 17/19 Ιουνίου 1943 παραιτήθηκε ο Βαρβαρέσος (Οικονομικών και Εθνικής Οικονομίας) και διορίστηκαν οι:

• Εμμανουήλ Τσουδερός (ήδη πρωθυπουργός) υπουργός Οικονομικών
• Γ. Μαντζαβίνος υφυπουργός Οικονομικών
• Κ. Βαρβαρέσος έκτακτος απεσταλμένος και πληρεξούσιος Υπουργός Α΄τάξεως

Τέλος, στις 19 Ιανουαρίου 1944 παραιτήθηκε ο:

• Γ. Ρούσος αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης

Στις 14 Απριλίου 1944 η κυβέρνηση Τσουδερού που την αποτελούσαν οι:

• Εμμανουήλ Τσουδερός πρωθυπουργός, υπουργός Εξωτερικών, Οικονομικών, Εσωτερικών, Παιδείας, Γεωργίας και Εθνικής Οικονομίας
• Στυλιανός Δημητρακάκης υπουργός Δικαιοσύνης και Εργασίας
• Βύρων Καραπαναγιώτης υπουργός Στρατιωτικών
• Σοφοκλής Βενιζέλος υπουργός Ναυτικών
• Π. Βούλγαρης υπουργός Αεροπορίας
• Εμμανουήλ Σοφούλης υπουργός Προνοίας και Κρατικής Αντιλήψεως
• Στ. Θεοφανίδης υφυπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας
• Γεώργιος Μαντζαβίνος υφυπουργός Οικονομικών

παραιτήθηκε και ανέλαβε η Κυβέρνηση Σοφοκλή Βενιζέλου 1944.

Η διοίκηση της Ελλάδας όσο η κυβέρνηση ήταν στην εξορία

Κατά τη διάρκεια της εξόριστης Κυβέρνησης Τσουδερού, στην Ελλάδα οι κατακτητές εγκατέστησαν τις κυβερνήσεις: Κυβέρνηση Γεωργίου Τσολάκογλου 1941, Κυβέρνηση Κωνσταντίνου Λογοθετόπουλου 1942 και την Κυβέρνηση Ιωάννη Ράλλη 1943, ενώ στις 10 Μαρτίου 1944 το ΕΑΜ εγκαθίδρυσε Πολιτική Επιτροπή, την Κυβέρνηση του βουνού Ευριπίδη Μπακιρτζή 1944 για τη διοίκηση των περιοχών που δεν ήταν κάτω από τον έλεγχο των δυνάμεων κατοχής.

Πηγές

• "«Κυβέρνησις Εμμανουήλ Τσουδερού, Από 20.4.1941 έως 2.6.1941»". Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης. http://www.ggk.gov.gr/?p=1023. Ανακτήθηκε την 17 Ιουλίου 2011. 
• "«Ελεύθερες Ελληνικές Κυβερνήσεις Εξωτερικού (Κατά τη διάρκεια της Εχθρικής Κατοχής της Ελλάδος από 2 – 6- 1941 έως 18-10-1944) Κυβέρνησις Εμμανουήλ Τσουδερού, Από 2.6.1941 έως 14.4.1944»". Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης. http://www.ggk.gov.gr/?p=1029. Ανακτήθηκε την 17 Ιουλίου 2011.