Καθιερωμένο Πρότυπο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Καθιερωμένο Πρότυπο
.
Πρότυπο: προβ.  συζ.  επεξ.

Το Καθιερωμένο Πρότυπο (Standard Model) είναι μια φυσική θεωρία που περιγράφει τα δομικά συστατικά της ύλης και τις μεταξύ τους ισχυρές, ασθενείς και ηλεκτρομαγνητικές αλληλεπιδράσεις. Δεν περιλαμβάνει καμία περιγραφή των βαρυτικών αλληλεπιδράσεων.

Πρόκειται για μια πολύ καλά θεμελιωμένη θεωρία που έχει προβλέψει πολλά πειραματικά αποτελέσματα, όπως την ύπαρξη πολλών σωματιδίων και έχει ανταπεξέλθει σε πάρα πολλούς πειραματικούς ελέγχους. Το βασικό κομμάτι που λείπει στη θεωρία αυτή για να συμπληρωθεί είναι το μποζόνιο Χιγκς του οποίου η ύπαρξη, πιθανολογείται πλέον με αρκετή βεβαιότητα. Παρ' όλες τις επιτυχίες της, η θεωρία αυτή δεν μπορεί να εξηγήσει την ύπαρξη σκοτεινής ύλης, τις ταλαντώσεις νετρίνων και την ύπαρξη σωματιδίων με πολύ διαφορετικές μάζες.

Η θεωρία είναι στην πραγματικότητα μια σύνθεση θεωριών που βασίστηκε στις ανακαλύψεις νέων πειραμάτων και τις εξελίξεις της θεωρίας. Ήταν μια συλλογική προσπάθεια στην ευρύτερη έννοιά της, που γίνονταν από ερευνητές σε διαφορετικές ηπείρους επί δεκαετίες. Η σημερινή σύνθεση ολοκληρώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1970 μετά από πειραματική επιβεβαίωση της ύπαρξης των κουάρκ.

Στοιχειώδη σωμάτια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φερμιόνια - Δομικοί φορείς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα φερμιόνια είναι οι δομικοί λίθοι της ύλης και σύμφωνα με το Καθιερωμένο Πρότυπο είναι έξι κουάρκς και έξι λεπτόνια καθώς και τα αντισωμάτιά τους. Τα έξι κουάρκς:

Κουάρκς
Γεύση Μάζα/c² Φορτίο/e S B I I3 S' C B' T
u (up-πάνω) 2.4 MeV +2/3 1/2 1/3 1/2 1/2 0 0 0 0
d (down-κάτω) 4.8 MeV -1/3 1/2 1/3 1/2 -1/2 0 0 0 0
c (charmed-γοητευτικό) 1.27 GeV +2/3 1/2 1/3 0 0 0 +1 0 0
s (strange-παράξενο) 104 MeV -1/3 1/2 1/3 0 0 -1 0 0 0
t (top-κορυφαίο) 171.2 GeV +2/3 1/2 1/3 0 0 0 0 0 +1
b (bottom-πυθμενικό) 4.2 GeV -1/3 1/2 1/3 0 0 0 0 -1 0

Στο πίνακα φαίνονται κατά σειρά η μάζα, το φορτίο, το σπιν, ο βαρυονικός αριθμός, το ισοσπίν, η τρίτη προβολή του ισοσπίν, η παραδοξότητα (strangensess), η γοητευτικότητα (charmedness), η πυθμενικότητα (bottomoness) και η κορυφαιότητα (topness).

Τα έξι λεπτόνια:

Κουάρκς
Λεπτόνιο Μάζα/c² Φορτίο/e S Le Lμ Lτ
e- ηλεκτρόνιο 0.511 MeV -1 1/2 1 0 0
νe ηλεκτρονικό νετρίνο <2.2 eV 0 1/2 1 0 0
μ- (μιόνιο) 105.7 MeV -1 1/2 0 1 0
νμ (μιονικό νετρίνο) <0.17 eV 0 1/2 0 1 0
τ- (ταυ) 1.777 GeV -1 1/2 0 0 1
νt (νετρίνο του ταυ) <15.5 MeV 0 1/2 0 0 1

Στον πίνακα φαίνονται κατά σειρά η μάζα, το φορτίο, το σπιν και ακολουθούν οι λεπτονικοί αριθμοί του ηλεκτρονίου, του μιονίου και του ταυ.

Για κάθε σωματίδιο ύλης υπάρχει ένα αντισωματίδιο αντιύλης (anti-matter) που έχει την ίδια μάζα και σπιν και ισοσπίν με το αντίστοιχο σωματίδιο, αλλά αντίθετους όλους τους άλλους κβαντικούς αριθμούς που υπάρχουν στους παραπάνω πίνακες. Τα κουάρκς και τα νετρίνα συμβολίζονται με μία γραμμή πάνω από το όνομα του αντίστοιχου κουάρκ (πχ \bar{u}), τα άλλα τρία λεπτόνια απλά αντί του πλην, βάζουμε συν για το φορτίο τους. Μερικά σωματίδια είναι τα ίδια το αντισωματίδιο του εαυτού τους, όπως το φωτόνιο γ, και το μποζόνιο Ζο. Όταν ένα σωματίδιο και ένα αντισωματίδιο αλληλεπιδράσουν εξαϋλώνονται δίνοντας το αντίστοιχο της μάζας τους σε ενέργεια με την μορφή φωτονίων. Γι αυτό το λόγο, δεν υπάρχει αντιύλη στο σύμπαν [εκκρεμεί παραπομπή].

Μποζόνια - Φορείς αλληλεπιδράσεων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα μποζόνια είναι οι φορείς των αλληλεπιδράσεων (force carriers) μεταξύ των στοιχειωδών σωματιδίων. Το Καθιερωμένο Πρότυπο περιγράφει 3 αλληλεπιδράσεις με τους αντίστοιχους φορείς τους:

  • ηλεκτρομαγνητική με φορέα το φωτόνιο (γ)
  • ισχυρή με φορείς γλουόνια (g) 8 διαφορετικών χρωματικών γεύσεων
  • ασθενείς με φορείς τα μποζόνια W+, W- και Ζο

Ερευνάται η δυνατότητα περιγραφής και της βαρυτικής αλληλεπίδρασης μέσω ενός μποζονίου - φορέα που ονομάζεται βαρυτόνιο. Η αντίστοιχη θεωρία που επιχειρείται να αναπτυχθεί ονομάζεται Κβαντική Θεωρία Βαρύτητας.

Αλληλεπιδράσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Καθιερωμένο Πρότυπο περιγράφει τις αλληλεπιδράσεις ως κβαντικά πεδία οι ιδιότητες των οποίων καθορίζονται από αυτές των φορέων τους.

Η ηλεκτρομαγνητική και η ασθενής αλληλεπίδραση ενοποιούνται σε μία που ονομάζεται ηλεκτρασθενής και ο μηχανισμός ενοποίησης τους βασίζεται στο μποζόνιο Χιγκς.

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]