Δημήτρης Γιωτόπουλος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ο Δημήτρης Γιωτόπουλος (1901-1965) (ψευδώνυμα: Witte, Βήτα, Εργασία, Σταύρος) ήταν επιφανές στέλεχος του τροτσκιστικού κινήματος στη δεκαετία 1925-1935 και ο ηγέτης του ρεύματος του Αρχειομαρξισμού. Στο τέλος της ζωής του αποκήρυξε την κομμουνιστική ιδεολογία και στράφηκε προς το φιλελευθερισμό και το σφοδρό αντικομουνισμό.

Τα Πρώτα Χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Γιωτόπουλος γεννήθηκε το 1901 στο χωριό Γιαννιτσού του νομού Φθιώτιδας. Το 1920, ως φοιτητής του Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών, στρατεύθηκε στη Σοσιαλιστική Εργατική Νεολαία Αθήνας, το τμήμα Νεολαίας του ΣΕΚΕ στην πρωτεύουσα, και εκλέχθηκε μέλος της τριμελούς διοίκησής της. Από νωρίς ξεχώρισε για την οργανωτικότητά του και την έντονη επαναστατική του δράση, εξελισσόμενος γρήγορα σε ηγετική φυσιογνωμία. Το 1922-1923 εμφανίστηκε στους κόλπους του ΣΕΚΕ μια αντιπολιτευόμενη κίνηση, που από την Πρωτομαγιά του 1923 άρχισε να εκδίδει το περιοδικό Αρχείο Μαρξισμού, από το οποίο τα μέλη της πήραν το όνομα Αρχειομαρξιστές. Ηγέτης της κίνησης αυτής, που αυτοπαρουσιαζόταν ως ομάδα με το όνομα Εργασία, ήταν ο Φραγκίσκος Τζουλάτι. Ο Γιωτόπουλος, αν και δεν συμμετείχε στην ίδρυση της κίνησης, γρήγορα εντάχθηκε σε αυτήν. Μέχρι το 1924 που ψηφίστηκε η διαγραφή τους για φραξιονισμό, ανήκαν οργανωτικώς στο ΣΕΚΕ, που στο μεταξύ είχε μετονομαστεί σε ΚΚΕ. Κύριο σύνθημα των αρχειομαρξιστών ήταν πρώτα μόρφωση, μετά δράση. Ο Τζουλάτι, αντιλαμβανόμενος την ανεπάρκειά του μπροστά στις μεγάλες ευθύνες που προέκυψαν, παραιτήθηκε και πρότεινε το Γιωτόπουλο ως αντικαταστάτη του.[1]

Επικεφαλής του ρεύματος του Αρχειομαρξισμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1925, η δικτατορία του Παγκάλου διώκει τους Αρχειομαρξιστές και ποινικοποιεί το περιοδικό τους. Αυτή την περίοδο ο Γιωτόπουλος αποφασίζει την αλλαγή της κατεύθυνσης της Εργασίας, αποφασίζοντας την επιβολή αυστηρών συνωμοτικών κανόνων και ενός απόλυτα συγκεντρωτικού τρόπου λειτουργίας. Συχνά ο ίδιος ταυτίζεται με το σύνολο της ομάδας Εργασία. Το 1927 ο Γιωτόπουλος αποφασίζει πως οι αρχειομαρξιστές πρέπει να συγκροτήσουν δική τους οργάνωση. Το 1929 ιδρύεται η Ένωση Κομμουνιστών Διεθνιστών (ΕΚΔ) και πραγματοποιείται υπέρβαση του συγκεντρωτικού σχήματος, με εφαρμογή δημοκρατικών διαδικασιών στην οργάνωση. Αυτήν την περίοδο οι αρχειομαρξιστές παρεμβαίνουν μαζικά στους χώρους εργασίας, κερδίζοντας μια σειρά από εργατικά σωματεία. Παράλληλα ο Γιωτόπουλος καλλιεργεί μια καθαρά επιθετική στάση απέναντι στο ΚΚΕ, δίνοντας εντολές για ξυλοδαρμούς μελών του και για λεηλασίες γραφείων του, ενέργειες που γίνονταν βέβαια και από την άλλη πλευρά. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι Αρχειομαρξιστές προχωρούσαν σε βίαιες συμπλοκές με αστυνομικά όργανα και εργάτες προσκείμενους τόσο στη συντηρητική παράταξη όσο και στο ΚΚΕ. Σε κάποιες από αυτές τις συμπλοκές σκοτώθηκαν οι αρχειομαρξιστές Παμπουκόπουλος, Γεωργοπαπαδάκος και Λαδάς.[2]

Witte[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα πλαίσια αναζήτησης ένταξης σε έναν ευρύτερο κύκλο ιδεολογικοπολιτικής ταυτότητας, ο Δημήτρης Γιωτόπουλος αποφάσισε την προσχώρηση στην τροτσκιστική Διεθνή Αριστερή Αντιπολίτευση, παρά τις διαφορές της προσωπικής πολιτικής του σκέψης από την αντίστοιχη του Λέοντα Τρότσκι. Εντούτοις, ο Τρότσκι ζήτησε από το Γιωτόπουλο την κατάργηση της βίας ως καθημερινής πρακτικής της ΕΚΔ, την ολοκληρωμένη θέσπιση του Δημοκρατικού Συγκεντρωτισμού και την εμπέδωση της αντίληψης πως πρόκειται για οργάνωση αντιπολίτευσης στο ΚΚΕ και όχι έτερο πολιτικό κόμμα. Το 1930 η ΕΚΔ μετονομάστηκε σε Κομμουνιστική Οργάνωση Μπολσεβίκων Λενινιστών Ελλάδας-Αρχειομαρξιστών (ΚΟΜΛΕΑ). Ο Τρότσκι, κατανοώντας τη χαρισματικότητα της προσωπικότητας του Γιωτόπουλου, τον προτείνει για μέλος της Γραμματείας της Διεθνούς Αριστερής Αντιπολίτευσης. Ως μέλος της Γραμματείας, ο Γιωτόπουλος καθιερώνει το ψευδώνυμο Witte ή Βήτα, υπονοώντας πως είναι ο Νούμερο 2 μετά τον Τρότσκι, στη Διεθνή Αριστερή Αντιπολίτευση (ΔΑΑ).[3]

Κατά την περίοδο αυτή η ΚΟΜΛΕΑ είχε υπό τον έλεγχό της 27 εργατικά σωματεία πανελλαδικώς. Ωστόσο ο Γιωτόπουλος σύντομα ήρθε σε ρήξη με τον Τρότσκι, κατηγορώντας τον για σεχταρισμό και για γραφειοκρατική εμμονή. Ο Γιωτόπουλος υποστήριζε δυναμικά τον ελληνικό χαρακτήρα της Μακεδονίας, σε αντίθεση με τον Τρότσκι. Εξάλλου, ο Γιωτόπουλος είχε καταγγείλει τον Τρότσκι για αυταρχισμό και αντιδημοκρατικές μεθόδους[4].

Η ρήξη με τον Τρότσκι σήμανε και τη διάσπαση της ΚΟΜΛΕΑ, της μαζικότερης ελληνικής τροτσκιστικής οργάνωσης, σε δύο αντιμαχόμενες οργανώσεις: στην οργάνωση Μπολσεβίκος του ηθοποιού Γιώργη Βιτσώρη, που συνέχισε να συνεργάζεται με τον Τρότσκι και την πιστή στον Αρχειομαρξισμό οργάνωση του Γιωτόπουλου, που πήρε το όνομα Κομμουνιστικό Αρχειομαρξιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΑΚΕ).

Ισπανικός Εμφύλιος και Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1936 ξεσπά η δικτατορία του Μεταξά που επικηρύττει για 500.000 δραχμές το Γιωτόπουλο, ποσό αξιοσημείωτο, σε σύγκριση μάλιστα με το ποσό επικήρυξης του Γενικού Γραμματέα του ΚΚΕ Νίκου Ζαχαριάδη που ήταν 100.000 δραχμές. Για ν' αποφύγει τη σύλληψη, ο Γιωτόπουλος κατέφυγε στο Παρίσι για ένα μικρό χρονικό διάστημα, για να καταλήξει κατόπιν στη Βαρκελώνη, όπου πήρε μέρος στον Ισπανικό Εμφύλιο στο πλευρό των Δημοκρατικών, συνεργαζόμενος με την Οργάνωση POUM (Partido Obrero de Unificación Marxista, Εργατικό Κόμμα Μαρξιστικής Ένωσης, οργάνωση τροτσκιστικών προσανατολισμών). Ο Γιωτόπουλος κατήγγειλε άμεσα το ρόλο του Ισπανικού Κομμουνιστικού Κόμματος ως διασπαστικού, που έμμεσα παρείχε βοήθεια στους φασίστες με τη λανθασμένη σταλινική πολιτική του (εξόντωση κάθε έτερου αριστερού, αντιπολιτευτικού στο σταλινισμό στοιχείου, π.χ. τροτσκιστών). Σύντομα, η Πολιτοφυλακή του ΚΚΙ (Κομμουνιστικό Κόμμα Ισπανίας) τον συνέλαβε, για να τον απελευθερώσει ύστερα από πιέσεις Ευρωπαίων διανοουμένων, γλιτώνοντας έτσι την εκτέλεση. Ύστερα από την απελευθέρωσή του, καταφεύγει για άλλη μια φορά στο Παρίσι, όπου θα παραμείνει κατά τη διάρκεια καθώς και μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Κατά την παραμονή του στο Παρίσι, δραστηριοποιήθηκε περιστασιακά σε αντιστασιακές οργανώσεις, προσκείμενες στην Ενωμένη Αντιπολίτευση.

Η παρακμή του Αρχειομαρξισμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την Απελευθέρωση, ο Γιωτόπουλος από τη Γαλλία, συνεργάστηκε με μια σειρά στελεχών της άλλοτε Ενωμένης Αντιπολίτευσης, όπως ο Μαρσώ Πιβέρ, που πλέον στρέφονταν σε Σοσιαλιστική κατεύθυνση, αλλά και με το νέο Γενικό Γραμματέα του ΚΑΚΕ, Σωτήρη Τσιγαρίδη, για τις νέες κατευθύνσεις του Αρχειομαρξισμού. Σύντομα έστρεψε τα πυρά του ενάντια στο ΚΚΕ, οργισμένος για τη δολοφονία αρχειομαρξιστών-μελών του ΕΑΜ από μέλη της ΟΠΛΑ και παρά το δημόσιο διάλογο που είχαν πραγματοποιήσει ΚΚΕ και Αρχειομαρξιστές το 1946. Άποψη του Γιωτόπουλου ήταν πως το ΚΚΕ είναι κόμμα ολοκληρωτικό και πως μόνο ζημιά μπορεί να προκαλέσει στην εργατική τάξη. Υπό την καθοδήγηση του Γιωτόπουλου και του Τσιγαρίδη, το ΚΑΚΕ μετονομάστηκε σε Αρχειομαρξιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΑΚΕ) το 1947, μπαίνοντας σε μια φάση απομάκρυνσης από τον Κομμουνισμό. Το ΑΚΕ, κατά τον Εμφύλιο συντάχθηκε πλήρως υπέρ του Εθνικού Στρατού και των αστικών κυβερνήσεων, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο, μετά το πέρασμα των μαχητών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας στις βόρειες χώρες, να στείλει συγχαρητήρια επιστολή στην ηγεσία του Εθνικού Στρατού και στην κυβέρνηση. Στις εκλογές του 1950, ο Γιωτόπουλος και το ΑΚΕ κατήγγειλαν τόσο το ΚΚΕ όσο και τις αστικές δυνάμεις για τα δεινά που προκάλεσαν στον ελληνικό λαό με τον Εμφύλιο, ζητώντας από τον κόσμο να ψηφίσει τους δημοκρατικούς υποψήφιους είτε της εαμογενούς Δημοκρατικής Παράταξης (συνεργασία των ΣΚ-ΕΛΔ, Αριστερών Φιλελεύθερων και Ι. Σοφιανόπουλου) είτε της ΕΠΕΚ.

Παράλληλα, το ΑΚΕ είχε κάποιες επαφές με το ΣΚ-ΕΛΔ του Ηλία Τσιριμώκου, χωρίς όμως να προκύψει συνεργασία. Το 1951 το ΑΚΕ κατέβασε υποψηφιότητα, λαμβάνοντας ελάχιστες ψήφους. Την ίδια χρονιά μετονομάστηκε σε Αρχειομαρξιστικό Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΑΣΚΕ), για να διαλυθεί μετά από σύντομο χρονικό διάστημα. Η διάλυση του Αρχειομαρξιστικού Κόμματος σήμανε και τυπικά την πτώση του ιδιότυπου ελληνικού ρεύματος του Αρχειομαρξισμού, το οποίο συνδέθηκε στενά με το πρόσωπο του Γιωτόπουλου.

Κατά τη διάρκεια όλων αυτών των χρόνων ο Γιωτόπουλος βρισκόταν στη Γαλλία, πραγματοποιώντας όμως κατά διαστήματα επισκέψεις στην Ελλάδα.

Φιλελεύθερος Σοσιαλισμός και αντικομμουνισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1952 ο Γιωτόπουλος επέστρεψε μόνιμα στην Ελλάδα. Στις δεκαετίες 1950-1960, στράφηκε στο φιλελεύθερο σοσιαλισμό, έχοντας εξελιχθεί όμως σε αντικομουνιστή, συνεργάστηκε με γνωστούς αντικομουνιστές στην έκδοση του περιοδικού «Διεθνής Ζωή»[5], ακόμη και με τις κρατικές υπηρεσίες. [6]

Εργάστηκε ως χημικός και ως μεταφραστής. Παράλληλα, δραστηριοποιήθηκε στο εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα, ως σύμβουλος της Ομοσπονδίας Μεταλλευτών Ελλάδος (ΟΜΕ) την περίοδο 1956-1961, ενώ την ίδια περίοδο υπήρξε αντιπρόσωπος της ΟΜΕ στα διεθνή συνέδρια και την εκτελεστική επιτροπή της Διεθνούς Ομοσπονδίας Μεταλλωρύχων. Ο Γιωτόπουλος υπήρξε σφοδρός αντίπαλος του λεγόμενου "εργατοπατερισμού", του διευθυνόμενου, κρατικοδίαιτου, κομματικοποιημένου και αποπνικτικού συνδικαλισμού, όπως χαρακτήριζε τον ηγετικό μηχανισμό της ΓΣΕΕ.[7]. Για το λόγο αυτό ήρθε σε σκληρή σύγκρουση με την ηγεσία της ΓΣΕΕ[8]. Ως τεχνικός χημικός συμμετείχε και σε επαγγελματικά συνέδρια της ειδικότητάς του. Πέθανε σχετικά φτωχός και σε πλήρη ανυποληψία από τους παλιούς συντρόφους του[9]. Γιος του είναι ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος, μέλος και φερόμενος ως καθοδηγητής της οργάνωσης 17 Νοέμβρη, τον οποίο ο Δημήτρης Γιωτόπουλος υπεραγαπούσε και καμάρωνε για την τότε δράση του στην οργανωμένη Νεολαία και το φοιτητικό κίνημα της Γαλλίας.[10].

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Γιώργος Πετρόπουλος (20/7/2002). «Ποιος ήταν ο Δημήτρης Γιωτόπουλος». Ριζοσπάστης. σσ. 10. http://www1.rizospastis.gr/wwwengine/story.do?id=1356347. Ανακτήθηκε στις 24/6/2009. 
  2. Spartakos 73
  3. http://www.giannitsou.gr/gr.files/MHTSOS%20GIOTOPOULOS.pdf
  4. Ενας αριστερός Ευρωπαϊστής
  5. http://www2.rizospastis.gr/wwwengine/story.do?id=1356347
  6. http://news.in.gr/greece/article/?aid=394639
  7. Θεόδωρος Μπενάκης:Δημήτρης Γιωτόπουλος, Μια πορεία από τον επαναστατικό στο φιλελεύθερο Σοσιαλισμό, Κούριερ Εκδοτική, σελ.215-226
  8. Στο ίδιο, σελ.173-174
  9. http://news.in.gr/greece/article/?aid=394639
  10. Στο ίδιο, σελ.185

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Θεόδωρος Μπενάκης: Δημήτρης Γιωτόπουλος: Μια πορεία από τον επαναστατικό στο φιλελεύθερο Σοσιαλισμό, Εκδόσεις Κούριερ Εκδοτική