Γιαν Όορτ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ο Ολλανδός αστρονόμος Γιαν `Οορτ

Ο Γιαν Χέντρικ `Οορτ (Jan Hendrik Oort, 28 Απριλίου 19005 Νοεμβρίου 1992) ήταν Ολλανδός αστρονόμος με πολλές και σημαντικές συνεισφορές στην επιστήμη του, και ένας από τους πρωτοπόρους της ραδιοαστρονομίας[1]. Μετά τον θάνατό του ο αστροφυσικός Σουμπραμανιάν Τσαντρασεκάρ (Βραβείο Νόμπελ 1983) σχολίασε: «Η μεγάλη δρυς της Αστρονομίας έπεσε και αισθανόμαστε χαμένοι χωρίς τη σκιά της.»[2]

Βίος και έργο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο `Οορτ γεννήθηκε στη μικρή πόλη Φράνεκερ του Φρίσλαντ και φοίτησε στο Χρόνινγκεν με τον Γιακόμπους Καπτέυν, που πλησίαζε τότε στο τέλος της σταδιοδρομίας του. Ο Καπτέυν έπεισε τον νεαρό φοιτητή να ασχοληθεί με την αστρονομία αντί της φυσικής, μεταδίδοντάς του τον προβληματισμό σχετικά με τη δομή του Γαλαξία. Ο τίτλος της διδακτορικής διατριβής του νέου αστρονόμου ήταν Οι αστέρες υψηλής ταχύτητος. Το 1927 επιβεβαίωσε τη θεωρία του Μπερτίλ Λίντμπλαντ ότι ο Γαλαξίας περιστρέφεται, αναλύοντας τις κινήσεις των αστέρων[3]. Το 1935 διορίσθηκε στο Αστεροσκοπείο του Λέιντεν, όπου διευθυντής τότε ήταν ο Δανός Έιναρ Χέρτζσπρουνγκ. Ο `Οορτ συναρπάσθηκε από την ανακάλυψη του Καρλ Τζάνσκι ότι ραδιοκύματα έρχονταν από το Σύμπαν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ασχολήθηκε με το νέο πεδίο της ραδιοαστρονομίας, χρησιμοποιώντας αρχικώς μία παλαιά κεραία πολεμικού ραντάρ που είχαν αφήσει οι Γερμανοί.

Ραδιοχάρτης του Γαλαξία μας βασισμένος στη γραμμή εκπομπής του υδρογόνου στα 21cm, όπως σχεδιάσθηκε από τον `Οορτ και τους συνεργάτες του το 1958.

Κατά τη δεκαετία 1950-1960, κατάφερε να εξασφαλίσει τους πόρους για ένα νέο ραδιοτηλεσκόπιο στο Dwingeloo της ανατολικής Ολλανδίας, ώστε να ερευνήσει το κέντρο του Γαλαξία. Ο Ολλανδός αστρονόμος πρότεινε την τεχνική της συμβολομετρίας των ραδιοκυμάτων, ώστε να επιτευχθεί υψηλότερη γωνιακή διακριτική ικανότητα, μία τεχνική που δοκιμάσθηκε πειραματικά για πρώτη φορά από τον σερ Μάρτιν Ράιλ στο Κέμπριτζ και τον Joseph Pawsey στο Σίδνεϋ.

Ο Γιαν Χέντρικ `Οορτ υπήρξε αλλοδαπό μέλος της βρετανικής Βασιλικής Εταιρείας και της Σοβιετικής/Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών. Απεβίωσε στο Λέιντεν σε ηλικία 92 ετών. Ο γιος του, Κοέν `Οορτ (γενν. 1928), έγινε σημαντικός οικονομολόγος, που το 1990 τέθηκε επικεφαλής της λεγόμενης «Επιτροπής `Οορτ» με αντικείμενο τη ριζική αναδόμηση της ολλανδικής φορολογικής νομοθεσίας.

Μερικές από τις ανακαλύψεις του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Το 1924 ανακαλύπτει τη γαλαξιακή άλω, ένα σύνολο αστέρων που περιφέρονται περί τον Γαλαξία μας έξω από τον δίσκο του[4].
  • Το 1927 υπολογίζει την απόσταση του κέντρου του Γαλαξία σε 5900 παρσέκ (19.200 έτη φωτός) από τη Γη, προς την κατεύθυνση του αστερισμού Τοξότη.[3]
  • Το 1932, μετρώντας τις κινήσεις των αστέρων στον Γαλαξία, είναι ο πρώτος που βρίσκει ενδείξεις για την ύπαρξη σκοτεινής ύλης, υπολογίζοντας ότι η μάζα στο γαλαξιακό επίπεδο πρέπει να είναι μεγαλύτερη από αυτή της ορατής ύλης[5][6][7]. Θεωρητικά η ύπαρξη σκοτεινής ύλης προτάθηκε για πρώτη φορά από τον Φριτς Τσβίκυ την ίδια περίπου εποχή.
  • Αποδεικνύει ότι η μάζα του Γαλαξία μας είναι της τάξεως των 100 δισεκατομμυρίων ηλιακών μαζών.
Αναμνηστική πλάκα στο σπίτι όπου γεννήθηκε ο `Οορτ στο Φράνεκερ.

Τιμητικές διακρίσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ονομάσθηκαν προς τιμή του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χαρακτηριστικές εργασίες του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Oort, J.H. (1924): «Note on the Difference in Velocity between Absolutely Bright and Faint Stars», Proceedings of the National Academy of Sciences, τόμος 10, σελ. 253. doi:10.1073/pnas.10.6.253.
  • Rougoor, G.W., Oort, J.H. (1960): «Distribution and Motion of Interstellar Hydrogen in the Galactic System with Particular Reference to the Region within 3 Kiloparsecs of the Center», Proceedings of the National Academy of Sciences, τόμος 46:1. doi:10.1073/pnas.46.1.1.
  • Oort, J.H. (1970): «Galaxies and the Universe: Properties of the universe are revealed by the rotation of galaxies and their distribution in space», Science, τόμος 170, σσ. 1363–1370. doi:10.1126/science.170.3965.1363. PMID 17817459.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Woltjer, Lodewijk (Νοέμβριος 1993). "Obituary: Jan H. Oort". Physics Today 46 (11): 104–105. doi:10.1063/1.2809110. http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v46/i11/p104_s1?bypassSSO=1. 
  2. van de Hulst, H. C. (1994), "Jan Hendrik Oort (1900–1992)", Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society 35 (2): 237–242 
  3. 3,0 3,1 J. H. Oort (1927-04-14), "Observational evidence confirming Lindblad's hypothesis of a rotation of the galactic system", Bulletin of the Astronomical Institutes of the Netherlands 3 (120): 275–282 
  4. J. H. Oort; Arias, B; Rojo, M; Massa, M (June 1924), "On a Possible Relation between Globular Clusters and Stars of High Velocity", Proc Natl Acad Sci U S A. 10 (6): 256–260, doi:10.1073/pnas.10.6.256, PMID 16586938 
  5. http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/teachers/galaxies/imagine/hidden_mass.html
  6. http://www.esa.int/esaSC/SEMBPC2PGQD_index_0.html
  7. Ken Freeman, Geoff McNamara (2006). In Search of Dark Matter. Springer. ISBN 978-0-387-27616-8.  «Η ιστορία της εμφανίσεως του προβλήματος της σκοτεινής ύλης, από την αρχική της ανακάλυψη υπό του Jan Oort»

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Jan Oort της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).