Χρήστης:W5ry3/πρόχειρο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Ο Δον Κιχώτης και η εξέλιξη των βιβλίων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πρόκειται για μια μη διαψεύσιμη αξίωση αντίστοιχης ή μεγαλύτερης βαρύτητας της αξίωση της εξέλιξης των ειδών του Κάρολου Δαρβίνου, της οποίας τις αρχές και τους μηχανισμούς εφαρμόζει σχεδόν απαράλλακτα. Στον πυρήνα της βρίσκεται η παραδοχή ότι ο Μιγκέλ Θερβάντες δεν υπήρξε ποτέ, πρόκειται για μια δοξασία πρωτόγονων φυλών των Πυρηναίων, και ότι το πρώτο βιβλίο της πρώτης έκδοσης του Δον Κιχώτη προέκυψε από τυχαίες κβαντικές διακυμάνσεις και τυχαίες μεταλλάξεις πάνω σε περγαμηνή του 17ου αιώνα, μελάνι, δέρμα και μεταξωτή κλωστή.

Ύστερα αγράμματοι φραγκισκανοί μοναχοί της καθολικής εκκλησίας άρχισαν να αντιγράφουν το βιβλίο αυτό μαζικά. Τα πολλαπλά λάθη τούς από την αντιγραφή μέχρι το κόψιμο και το δέσιμο, σταδιακά οδήγησαν σε τυχαίες μεταλλάξεις, εμφανιστήκαν βιβλία μικρά μεγάλα χρωματιστά με διαφορετικό αριθμό σελίδων, ακόμα μάλιστα και με εντελώς τυχαίο μεν άλλα ελαφρά διαφορετικό περιεχόμενο δε. Κατόπιν εφαρμόστηκε στα βιβλία αυτά η ασκητική επιλογή, κατά την οποία δεν επέλεγαν τα χειρότερα αντίγραφα για να τα καταστρέψουν όπως συμβαίνει με την βάναυση εξέλιξη των ειδών του Δαρβίνου, αλλά επέλεγαν τα πιο όμορφα τα πιο φανταχτερά, τις πιο καλές δουλειές για να τα αντιγράψουν εκ νέου. Έτσι αυτή η διαδοχική εναλλαγή λαθερής αντιγραφής - ασκητικής επιλογής που δρούσε αέναα πάνω στα βιβλία αυτά έδωσε τελικά σε ικανό βάθος χρόνου όλα μα όλα τα βιβλία σε όλες τις βιβλιοθήκες του κόσμου. Και καθώς τα τυχαία λάθη επεκτείνονταν εκτός από τούς τίτλους των βιβλίων και στα ονόματα των συγγραφέων προέκυψαν έτσι και όλοι οι συγγραφείς του κόσμου.

Οι επικριτές του αξιώματος αυτού βρίσκουν κατά καιρούς πάρα πολλές ασυνέπειες και προβλήματα, αρέσκονται να αναφέρουν προγενέστερα του Δον Κιχώτη βιβλία και άλλα ανυπόστατα, ωστόσο οι υποστηρικτές της εξέλιξη των βιβλίων απαντούν σε κάθε αντεπιχείρημα με τα τετριμμένα πια:

«δώσ' του αρκετό χρόνο... δεν νομίζω ότι αντιλαμβάνεσαι τα χρονικά διαστήματα για τα οποία μιλάμε»

καθώς επίσης και:

« Αυτή δεν είναι μια θεωρία την οποία πρέπει να πιστέψεις, είτε είσαι σε θέση να την αντιληφθείς είτε δεν είσαι.-»

Το μεγαλύτερο αγκάθι όμως στην συλλογιστική τους είναι το γεγονός ότι η αρίθμηση των σελίδων όλων των βιβλίων ακολουθεί μια αυστηρά αύξουσα σειρά από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα, πως είναι δυνατόν λοιπόν να δεχτούμε ότι μπορεί να προκύψει τάξη από την αταξία μέσα από εντελώς τυχαίες διαδικασίες; Αυτό είναι ένα ερώτημα το οποίο κάνουν ότι δεν βλέπουν.[1]

7876[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

greek mythology deeper layers Αδράστεια (εκείνη από την οποία δεν υπάρχει διαφυγή[2]) μετέπειτα θεότητα της εκδίκησης της αρχαίας ελληνικής θρησκείας, και την Ίδα της οποίας το όνομα κατά τον Ησύχιο τον Αλεξανδρινό κυριολεκτικά σημαίνει μάχη[3][4], μπορεί όμως να φέρει το όνομα της κορυφής είτε το προσωνύμιο της ίδιας της Ρέας[5][6].

These and innumerable other instances of the kind are sometimes (and would that it were always so!) the work of Adrastia,99 the chastiser of evil deeds and the rewarder of good actions, whom we also call by the second name of Nemesis. She is, as it were, the sublime jurisdiction of an efficient divine power, p105 dwelling, as men think, above the orbit of the moon; or as others define her, an actual guardian presiding with universal sway over the destinies of individual men. The ancient theologians, regarding her as the daughter of Justice, say that from an unknown eternity she looks down upon all the creatures of earth. 26 She, as queen of causes and arbiter and judge100 of events, controls the urn with its lots and causes the changes of fortune,101 and sometimes she gives our plans a different result than that at which we aimed, changing and confounding many actions. She too, binding the vainly swelling pride of mortals with the indissoluble bond of fate, and tilting changeably, as she knows how to do, the balance of gain and loss, now bends and weakens the uplifted necks of the proud, and now, raising the good from the lowest estate, lifts them to a happy life. Moreover, the storied past has given her wings in order that she might be thought to come to all with swift speed; and it has given her a helm to hold and has put a wheel beneath her feet, in order that none may fail to know that she runs through all the elements and rules the universe.


[7] [8]

-ῑ́της • (-ī́tēs) m (genitive -ῑ́του); first declension

   Suffix forming a masculine noun: one connected to, a member of; one from a particular place (demonym)

in this case an area which contains high peaks, which indicates clearly a mountain range and not a particular summit, and it's the exact sense that the name is used today in Crete. however there is another etymology that have to be mentioned

Ο τίτλος Αρχοντόπουλο στην Κρήτη της Αναγέννησης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όπως επισημαίνει ο Μανούσος Μανούσακας στην επετηρίδα της εταιρίας βυζαντινών σπουδών το 1956, καθώς και ο Gerland στο Histoire de la noblesse cretoise το 1907, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι συντάκτες των χρυσόβουλων περί των ''12 αρχοντόπουλων'' είχαν μπροστά τους το χρονικό Trivan του 1644. Έτσι μπορούμε να τοποθετήσουμε με ασφάλεια τη σύλληψη του ''θρύλου των 12 αρχοντόπουλων'' μετά την άλωση του Χάνδακα το 1669, και σίγουρα μετά -ενδεχόμενος πολύ μετά- την μεταφορά του αρχείου του χάνδακα στην δύση. Γεγονός που καταρρίπτει παντελώς τους ισχυρισμούς περί ανάμιξης και σκοπιμότητας των κρητικών οικογενειών που αναφέρονται στα έγγραφα αυτά. καθώς, εκτός των πολλών άλλων στοιχείων που αναφέρει ο Μανούσακας και ο Gerland,[9][10] όλα, μηδενός εξερχόμενου, τα οικογενειακά επίθετα που φέρουν τον τίτλο αρχοντόπουλο, στο χρονικό Trivan, αναφέρονται και στα υποτιθέμενα αυτά χρυσόβουλα όμως ως βυζαντινοί επικοί, και είναι αρκετά περισσότερα από 12, καθώς 12 επώνυμα αναφέρονται μόνο σαν αρχικοί έποικοι, κατόπιν όλα τα υπόλοιπα επίθετα του χρονικού Trivan που φέρουν τον τίτλο αρχοντόπουλο ''συνδέονται'' με τους 12 υποτιθέμενους αυτούς αρχικούς εποίκους με επιχειρήματα όπως:

«Από τους κατιόντας αυτών εισίνόλαι αι εφεξής οικογένειαι...»

«Από τους άνωθεν τούτους είναι η κάτωθεν γενεαίς...»

Επίσης πρέπει να πούμε εδώ ότι το χρονικό Τrvan έχει χρησιμοποιηθεί ξανά για μια άλλη απάτη από τον Σπυρίδων Λάμπρο το 1913,[11] επίσης στην Κέρκυρα όπου βρέθηκαν και τα πλαστά χρυσόβουλα, γεγονός που καταδεικνύει ότι το χρονικό Trivan είχε ανασυρθεί από την Βενετιά και καταλήξει στην Κέρκυρα σε διάφορες μορφές, πιθανόν κατά το 19ο αιώνα όταν άρχισαν οι έρευνες στο αρχείο της Βενετίας, και αν και αγαθότερη περίπτωση από τα ''12 αρχοντόπουλα'' αυτή του Λάμπρου, παρόλα αυτά την κατέρριψε ο Μανούσος Μανούσακας με εργασία του το 1949. Όπου απέδειξε ότι ο κατάλογος του Λάμπρου δεν είναι παρά μια ανακατεμένη εκδοχή του χρονικού Trivan, και άφορα στην Κρήτη του 1644 και όχι την Κέρκυρα.[12]

Τέλος, όπως επεσήμανε η Έρα Βρανούση στο Β ́ Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο το 1968, από τα Πατμικα Ζ΄(τα οποία έγγραφα θεωρεί πολύ αξιόπιστα και ανεπιτήδευτα) προκύπτει ότι υπείχαν όντως προνοιάριοι στην Κρήτη κατά το έτος 1196 καθώς ο Μανουήλ Κομνηνός εμφανίζεται στην «δέηση του Αρσένιου» να παραχωρεί τις βασιλικές επισκέψεις (βασιλικά τιμάρια) στους εντόπιους-ιθαγενής, το 1196.[13]

«Των δε τοιούτων βασιλικών επισκέψεων παραδοθίσων τοις εντοπίοις πάρα του αοιδίμον πατρός της αγίας σου βασιλείας.»

Γεγονός που επιβεβαιώνει και η μετέπειτα άρνηση των Κρητών τιμαριούχων να πληρώσουν το φόρο που είχε καθοριστεί σε στάρι στη μονή της Πάτμου. Λέγοντας μεταξύ άλλων ότι: «άλλην τις οικονομία γέγονε» (δηλαδή τα αυτοκρατορικά τιμάρια που καλλιεργούσαμε και σας δίναμε το σιτάρι, είναι πια δικά μας) Όπως επισημαίνει λοιπόν η Έρα Βρανούση υπήρχαν προνοιάριοι αυτή την εποχή στην Κρήτη, λίγο πριν την τέταρτη σταυροφορία, όμως αναφέρονται ως εντόπιοι, χαρακτηρισμός που θα ήταν αδόκιμος αν δεν ήταν Κρήτες και ηταν βυζαντινοί οι αυτοκρατορικοί προνοιάριοι. Και συνεχίζει η Έρα Βρανούση επισημαίνοντας πολύ εύστοχα ότι τα οικογενειακά επίθετα που αναφέρονται στο χρονικό Trivan, διακρίνονται πολύ συγκεκριμένα στην στήλη «πατρίδα» σε εκείνους που έχουν καταγωγή από την Κωνσταντινούπολη με την έννοια γενικά βυζαντινοί, σε κάποιους αυτοκρατορικούς όπως οι Παλαιολόγοι δηλαδή επίσης κωνσταντινουπολίτες, σε ευγενείς Ρωμανούς δηλαδή βυζαντινοί από τον ελλαδικό χορό και την Ανατολία (Ρωμανία), σε Βενετούς, Ιταλούς, καθώς και σε Αρχοντόπουλα,[14] και ο τελευταίος αυτός όρος δεν συναντάται πουθενά στο βυζαντινό ή ενετικό κράτος, πάρα μόνο στην Κρήτη[15] στις λίστες οικογενειών με τίτλο Nobili Cretensi. Αν οι Κρητικές οικογένειες που έφεραν τον τίτλο Αρχοντόπουλα ήταν από την Κωνσταντινούπολη η ήταν αυτοκρατορικοί, ή προέρχονταν από οποιοδήποτε άλλο μέρος εκτός Κρήτης, θα είχαν καταγράφει στο χρονικό Trivan ως τέτοιοι. Και ως εκ τούτου καταλήγει η Έρα Βρανούση ότι ο ισχυρισμός της καταγωγής των αρχοντόπουλων της Κρήτης από την Κωνσταντινούπολη αποτελεί ένα κατά πολύ μεταγενέστερο μύθευμα, καθώς αυτό που προκύπτει από τα γνήσια και ανεπιτήδευτα Πατμικά έγγραφα και το χρονικό Trivan είναι ότι τα αρχοντόπουλα της Κρήτης ήταν Κρήτες.[16]

ΙΙ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα μέσα του 20ου αιώνα βρέθηκαν στο σπήλαιο του Αρκαλοχωρίου, μεταξύ πολλών άλλον ευρημάτων, δυο πέλεκεις με χαραγμένη την ίδια επιγραφή σε γραμμική Α (2000-1400 μ.Χ). Εφαρμόζοντας τις αξίες των συμβόλων της γραμμικής Β οι επιγραφές αποκρυπτογραφούνται ως «I-DA-MA-TE». Όλοι οι μελετητές συμφωνούν ότι όρος «I-DA-MA-TE» είναι μια αναθηματική αφιέρωση και αναφέρετε σε καποια Μινωική θεότητα που λατρεύονταν στο σπήλαιο αυτό.[17] Ο αρχαιολόγος Νικόλαος Μπουφίδης ερμήνευσε την επιγραφή ως «Ἴδα ἡ μάτηρ» ή «Ἰδαία ἡ μάτηρ»[18] φράση που εμφανίζεται αυτούσια στην αρχαία ελληνική γραμματεία, για παράδειγμα στον Ορέστη του Ευριπίδη «Ἰδαία μάτηρ, Ἰδαία».[19] Ερμηνεία με την οποία συμφωνεί απόλυτα η γλωσσολόγος Elwira Kaczyńska, και προχωράει παραθέτοντας την ετυμολόγηση της λέξης ἴδα του Ησύχιου του Αλεξανδρινού «ἴδα· μάχη <ἔριδα· μάχην>»[20], την οποία θεωρεί Μινωικής προέλευσης και ακριβή, λαμβάνοντας υπόψη και τη φύση των ευρημάτων στο σπήλαιο του Αρκαλοχωρίου. Το σπήλαιο του Αρκαλοχωρίου αποτελεί έναν λατρευτικό χώρο, που δεν έχει βρεθεί όμοιος του στην Κρήτη, δεν υπάρχουν καθόλου πήλινα ή άλλου είδους ευρήματα, παρά μόνον όπλα, δεκάδες διπλοί πέλεκεις, μαχαίρια θυσιών, λόγχες, ασπίδες και άλλα υπολείμματα, ευρήματα που κατά την Elwira Kaczyńska καταδεικνύουν την πολεμική φύση της θεότητας που λατρεύονταν στον χώρο αυτό.[17] Της οποίας το όνομα διέσωσαν οι πέλεκεις (AR Zf 1) (AR Zf 2) που κατά την Elwira Kaczyńska σημαίνει κυριολεκτικά η μητέρα του πολέμου[17] και αν πάρουμε κατά γραμμα την ετυμολογία του Ησύχιου για τον όρο ἴδα, έχουμε την Μητέρα των μαχών. Για το δεύτερο συνθετικό MA-TE ο ιστορικός και αρχαιολόγος Gareth Owens συμφωνεί επίσης με την ερμηνεία του Νικόλαου Μπουφίδη μᾶτερ και παραθέτει μια ακόμα Μινωική επιγραφή που βρέθηκε στο Παλαιόκαστρο (PK Za 11) και αναφέρει σε γραμμική Α: «I-DA [,] PI-TE-RI»[21], και ερμηνεύει το PI-TE ως το αρσενικό του MA-TE, πάτερ, ενώ θεωρεί ότι το -RI δηλώνει πληθυντικό[22][23], έτσι εδώ έχουμε τους Ιδαίους Πατέρες (ίσως αναφορά στους Ιδαίους δάκτυλους), και σημειώνει ότι αν και υπάρχουν αρκετά ακόμα ευρήματα, και μόνο με αυτούς τους όρους για την μητέρα και τον πάτερα, μπορούμε να πούμε με ασφάλεια ότι η μινωική γλώσσα ήταν μια ινδοευρωπαϊκή γλώσσα στενά συνδεδεμένη με την αρχαία ελληνική[24], καθώς οι δυο αυτοί όροι τυχαίνει να είναι από τους σταθερότερους, αν όχι οι σταθερότεροι, σε όλες της ινδοευρωπαϊκές γλώσσες[25][26], εξαιρουμένων των μικρασιάτικων[23]. άποψη με την οποία συμφωνεί απόλυτα και η Elwira Kaczyńska[27] καθώς και πολλοί άλλοι μελετητές.[28] [29][30] [31][32][33][34][35][36][37][38] Ανεξάρτητα από την αρχαία σημασία της λέξης Ίδα, ο Θεόκριτος ο οποίος έγραψε σε δωρική διάλεκτο τον τρίτο αιώνα π.Χ. αναφέρει το τοπωνύμιο Ίδα δυο φορές στα Ειδύλλια. https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=%CE%A7%CF%81%CE%AE%CF%83%CF%84%CE%B7%CF%82:W5ry3/%CF%80%CF%81%CF%8C%CF%87%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%BF&action=edit



i-da [,] pi-te-ri

ma-te = μᾶτερ pi-te = πάτερ, ri δηλώνει πληθυντικό stable mother and father https://www.teicrete.gr/daidalika/documents/labyrinth_book/archlang.pdf Should PI-TE-RI be interpreted as Father, then PI-TE- would parallel -MA-TE discussed below. PI-TE- could be compared to Indo-European (and like the word for moth-er with the exception of Anatolian languages) cognates such as: pater (Greek), fater (Goth-ic), pacer- (Tocharian) and pitar- (Sanskrit).



Ι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

https://books.google.gr/books?id=WJbd0m6YaFkC&printsec=frontcover&hl=el&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=Ta%20711.1&f=false

[39][40][41][42][43]

«Τον χορό που συνηθίζουν στη Λακεδαίμονα, τους ρυθμούς, τους παιάνες που τραγουδάνε σύμφωνα με τους κανονισμούς τους, καθώς και πολλά ακόμη έθιμά τους τα λενε οι ίδιοι Κρητικά, ωσαν να έρχονται από εκεί…». (Στράβων Ι, IV, 18 C 471)

ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ, Βάκχαι, στ. 120. ὦ θαλάμευμα Κουρήτων ζάθεοί τε Κρήτας Διογενέτορες ἔναυλοι, (Ω Κρύπτη των Κουρήτων, άγιοι τόποι της Κρήτης, όπου εγεννήθη ο Δίας.)


Ενδιαφέρον έχουν οι αναφορές στους κρητικούς χορούς από ευρωπαίους περιηγητές τον 16ο και τον 17ο αιώνα. Ο Άγγλος περιηγητής George Sandys βρέθηκε στην Κρήτη το 1610 και δημοσίευσε το έργο του το 1621.

Οι άνθρωποι της ενδοχώρας χορεύουν με τα τόξα τους λυγισμένα στα χέρια τους, τις φαρέτρες την πλάτη, και τα ξίφη τους στην μέση, όπως οι πρόγονοι τους, που καλούσαν αυτόν τον χορό πυρρίχιο, και όπως τότε, έτσι και αυτοί τραγουδούν καθώς χορεύουν, και απαντούν ο ένας στον άλλο[44][45].

Ο Γάλλος περιηγητής Pierre Belon βρέθηκε στην Κρήτη το 1550 και δημοσίευσε το έργο του το 1588.

Αφού ήπιαν άρχισαν να χορεύουν μέσα στη βαρειά κάψα του μεσημεριού, όχι σε ίσκιο, έξω στον ήλιο. Ήταν Ιούλιος, ο πιο φλογερός μήνας του καλοκαιριού. Και παρόλο που ήταν φορτωμένοι με τα άρματά τους, δεν σταμάτησαν να χορεύουν μέχρι που νύχτωσε. Ήταν φορτωμένοι στην πλάτη με μια αρμαθιά από 150 βέλη βαλμένα σε τάξη. Το τόξο κρέμονταν από τον ώμο με έναν τελαμώνα, και προσπαθούσαν να κάνουν τα μεγαλύτερα άλματα. Θα ήταν χαριτωμένοι αν άφηναν κάτω τη βαριά αρματωσιά τους, μα αυτός ο χορός φέρνει στο νου το χορό των αρχαίων Κουρητών.[46]

.

  • η αντίσταση κατά του κατακτητή, πότε με τη βοήθεια των Βενετών στα Χανιά το 1692 και πότε με την ενθάρρυνση των Ρώσων
  • ο μητροπολίτης Κιέβου Ισίδωρος, που ήταν παπικός αντιπρόσωπος, στρατολόγησε από τη Νεάπολη 200 τοξότες, Κρητικους λενε.
  • Κρητες μαζί με τον Ισαάκιο στην αποστολή για την τετάρτη σταυροφορία

Το πιο γνωστό ριζίτικο στην υπόλοιπη Ελλάδα είναι το Πότε θα κάμει ξαστεριά, το οποίο αναφέρεται σε κάποια βεντέτα του 16ου αιώνα, ανάμεσα στην οικογένεια πιθανόν Γιάνναρη, και εκείνη των Μουσούρων, τους οποίους αναφέρει το τραγούδι σε όλες του στις παραλλαγές[47]. Οι Μουσούροι και ο τόπος κατοικίας τους αναφέρονται επίσης και σε ενετικές πηγές του 16ου αιώνα, όχι με καλά σχόλια[48]. Η παλαιότερη μορφή του τραγουδιού ήταν η εξής:

«Χριστὲ νὰ ζώνουμουν σπαθὶ, καὶ νᾄπιανα κοντάρι
νὰ πρόβαινα στὸν Ὁμαλὸ, στὴ στράτα τῶ Μουσούρω
νὰ σύρω τἀργυρὸ σπαθὶ καὶ τὸ χρυσὸ κοντάρι
νὰ κάμω μάνες δίχως γιούς, γυναῖκες δίχως ἄντρες»[49]

Το τραγούδι έγινε γνωστό στην Ελλάδα τον 20o αιώνα με την παρακάτω μορφή κι συνδέθηκε με πολέμους και λαϊκούς αγώνες και πολλές φορές πολιτικοποιήθηκε ατυχώς.

«Πότε θὰ κάμη ξαστεριά, πότε θὰ φλεβαρίση,
νὰ πάρω τὸ ντουφέκι μου, τὴν ὄμορφη πατρώνα,
νὰ κατεβῶ στὸν Ὁμαλό, στὴ στράτα τῶ Μουσούρω,
νὰ κάμω μάννες δίχως γιούς, γυναῖκες δίχως ᾄντρες.»



Ὁ Διγενὴς ψυχομαχεῖ, κι ἡ γῆς τόνε τρομάσσει, κι ἡ πλάκα τὸν ἀνατριχιᾶ, πὼς θὰ τόνε σκεπάση, γιατί από `κειά που κοίτεται, λόγια ἀντρειωμένου λέει. -Νά 'χεν ἡ γῆς πατήματα, κι ο ουρανός κερκέλια, να πάτου τα πατήματα, να `πιανα τα κερκέλια, ν' ανέβαινα στον ουρανό, να διπλωθώ να κάτσω, να δώσω σείσμα τ' ουρανού.

Ένα από τα παλαιότερα ριζίτικα, το οποίο ο Καβρουλάκης θεωρεί ότι έχει τις ρίζες του στην εποχή του εμιράτου της Κρήτης είναι το παρακάτω:

«Απέστειλε με βασιληᾶς τσὶ βίγλες νὰ μπαστίσω,
κι οὗλες τσὶ βίγλες μπάστισα, κι οὗλες λαγόνεψά τσι,
κι οὗλες τσὶ βρῇκα ξυπνητὲς, κι οὗλες τσι παραβλεπα,
τὴ βίγλα τῶ Σαρακηνῶ ηὕρηκα κι ἁκοιμᾶτο,
ξύπνα λουβοσαρακηνέ!»[50]

Οι βίγλες (εκ του λατινικού vigilare) ήταν καταλύματα στις κορυφές βουνών με θεά ακτές που θεωρούταν επίφοβες για απόβαση εισβολέων. Το ρήμα μπαστίζω (εκ του λατινικού bastāre < εκ του αρχαίου ελληνικού βαστάζω) δεν επιβιώνει πια στην κρητική διάλεκτο, ωστόσο υπάρχει ακόμα σαν παρωνύμιο και επίθετο. Ο μπάστης ήταν κατά το μεσαίωνα υπεύθυνος για το αν οι βιγλάτορες ήταν στις θέσεις τους και έκαναν την δουλειά τους. Η έννοια του πρώτου συνθετικού (λουβο-) της λέξης λαβοσαρακηνός φαίνεται ότι έχει χαθεί στο χρόνο.[51]

Ορφικοί ύμνοι (6ος αιώνας π.Χ.) XXVII (27) ΜΗΤΡΟΣ ΘΕΩΝ

Ἀθανάτων θεότιμε θεῶν μῆτερ, τροφὲ πάντων, τῇδε μόλοις, κράντειρα θεά, σέο, πότνι’, ἐπ’ εὐχαῖς, ταυροφόνων ζεύξασα ταχύδρομον ἅρμα λεόντων, σκηπτοῦχε κλεινοῖο πόλου, πολυώνυμε, σεμνή, ἣ κατέχεις κόσμοιο μέσον θρόνον, οὕνεκεν αὐτὴ γαῖαν ἔχεις, θνητοῖσι τροφὰς παρέχουσα προσηνεῖς. ἐκ σέο δ’ ἀθανάτων τε γένος θνητῶν τ’ ἐλοχεύθη, σοὶ ποταμοὶ κρατέονται ἀεὶ καὶ πᾶσα θάλασσα, Ἰστίη αὐδαχθεῖσα· σὲ δ’ ὀλβοδότιν καλέουσι, παντοίων ἀγαθῶν θνητοῖς ὅτι δῶρα χαρίζῃ. ἔρχεο πρὸς τελετήν, ὦ πότνια, τυμπανοτερπές, πανδαμάτωρ, Φρυγίης, σώτειρα, Κρόνου συνόμευνε, Οὐρανόπαι, πρέσβειρα, βιοθρέπτειρα, φίλοιστρε· ἔρχεο γηθόσυνος, κεχαρημένη εὐσεβίῃσιν.

Προέλευση και ορθογραφία του τοπωνυμίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρότι είναι γενικά αποδεκτό ότι το πρώτο συνθετικό του τοπωνυμίου προέρχεται από το επίθετο μέσος, (Ομηρικός[52] και δωρικός[53] τύπος: μέσσος) λόγο της περίκλειστης μορφολογίας τής περιοχής, πρόκειται για μια λουρίδα επίπεδης γης ανάμεσα σε απότομους ορεινούς όγκους. Ωστόσο υπάρχει σύγχυση για το αν θα πρέπει να γράφεται με δυο σίγμα κατά τον ομηρικό και δωρικό τύπο, ή με ένα, κατά τον απλοποιημένο αττικό, γιαυτό συχνά συναντάται σε διάφορα μέρη, πινακίδες, βιβλία κτλ. πότε με ένα και πότε με δυο σίγμα. Στην γραφή με δυο σίγμα συνηγορούν ιστορικές αναφορές της περιοχής σε χάρτες της αναγέννησης όπως αυτός που παρατίθεται παραπάνω, ο οποίος αναφέρει την περιοχή ως MESSAREA. Ο κύριος όμως λόγος για τον οποίο η Μεσσαρά πρέπει να γράφεται με δυο σίγμα είναι ότι το ίδιο το τοπωνύμιο καταδεικνύει τον δωρικό τύπο μέσσᾱ με την κατάληξη -ᾱ των θηλυκών ουσιαστικών και επιθέτων[54] και όπως θα δούμε το δεύτερο συνθετικό είναι και αυτό θηλυκό. Επίσης δωρικό θηλυκό τύπο με κατάληξη -ᾱ φέρει και στο κοντινό τοπωνύμιο Ίδα του Ψηλορείτη (βλέπε παράγραφος: Το τοπωνύμιο Ίδα).

Το δεύτερο συνθετικό του τοπωνυμίου -ρα, πιθανότατα προέρχεται από το επικό ἔρα[55][56][57][58], το οποίο σημαίνει γη, μέσσᾱ ἔρα, η γη ανάμεσα. Ο Ευστάθιος στις Παρεκβολές του Ομήρου το 12ο αιώνα μ.Χ ετυμολογεί το όνομα της θεάς Ρέας από το ἔρα[59] , γεγονός που δείχνει ότι πολλοί αρχαίοι συγγραφείς είχαν αυτή την άποψη[60][61], καθώς οι πηγές του ήταν αρχαίες και έχουν πια χαθεί. Ενώ πολλοί συγγραφείς της αρχαιότητας χρησιμοποιούν τον όρο γη για να αναφερθούν σε εκείνη[62][63][64]. Ο Χρύσιππος μάλιστα καλεί τη γη Ρέα επειδή σε αυτήν ρέουν τα ύδατα[65][66]. Την προέλευση του Ρέα από το ἔρα με μετάθεση των φθόγγων προτείνουν και πολλοί σύγχρονοι μελετητές[67][68][69]. Αν ο όρος Ρέα χρησιμοποιούνταν εναλλακτικά του ἔρα για τη γη, και η μετάθεση των φθόγγων έγινε κατά την αρχαιότητα, τότε σημαίνει ότι οι αναγεννησιακές πηγές που αναφέρουν αυτή την πεδιάδα ως MESSAREA[70][71] είναι απόλυτα ακριβείς.









die auch sonst oft der Rheia gleichgesetzt wird








Χάρτης της Κρήτης της εποχής της Αναγέννησης. κατασκευασμένος με περίπλου.

Ανασκαφές το 2008-2009 στον Πλακιά της νότιας Κρήτης έφεραν στο φως εργαλεία χειρός 130.000 εως 190.000 ετών. Γεγονός που αναγκάζει τους ιδικούς να αναθεωρήσουν την προέλευση, τις κινήσεις, καθώς και τις ικανότητες των προϊστορικών ανθρώπων[72][73][74][75]. Το 3000 π.Χ αναπτύσσεται στην Κρήτη ο μινωικός πολιτισμός, ο πρώτος πολιτισμός της Ευρώπης, δημιουργούνται ανάκτορα και μεγάλη ναυτική δύναμη, και αποκτά ηγεμονική θέση σε ολόκληρη την Μεσόγειο[76]. Την δύση του μινωικού πολιτισμού το 17ο αιώνα π.Χ ακολουθεί η μυκηναϊκή επικράτηση στο νησί τους επόμενους αιώνες[77][78], έως και την κάθοδο τον Δωριέων το 1100 π.Χ όπου τα πράγματα ακολουθούν μια φθίνουσα πορεία προς τους σκοτεινούς αιώνες. Η Κρήτη κατά την κλασική εποχή δεν θα συμμετάσχει στους περσικούς και τους πελοποννησιακούς πολέμους, Ενώ κατά την ελληνιστική εποχή έχουμε κάθε είδους εσωτερικές διενέξεις μεταξύ των μεγάλων πόλεων του νησιού καθώς και εξωτερικές παρεμβάσεις από τούς Μακεδόνες και τους Ρόδιους. Το 67 π.Χ το νησί θα γίνει μέρος την ρωμαϊκής αυτοκρατορίας με ελάχιστες διενέξεις καθώς η Γόρτυνα, η κύρια δύναμη του νησιού ήταν ήδη με το μέρος της Ρώμης[79]. Το 325 μ.Χ η ρωμαϊκή αυτοκρατορία θα μεταλλαχθεί πολιτισμικά, από κλασική ελληνική σε ιουδαϊκή[80], το ίδιο θα συμβεί εν καιρό και στην Κρήτη με κάποια καθυστέρηση σε σχέση με άλλες επαρχίες. H ειρήνη και η ευημερία που εγκαθίδρυσε στο νησί η ρωμαϊκή διοίκηση θα τελειώσει με τη δημοσίευση του εικονοκλαστικού διατάγματος του Λέοντα Γ του Ίσαυρου το 726 μ.Χ. μιμούμενος τις πρακτικές του Γιαζίντ Β΄ των Ομεϋαδών[81]. Θα ακολουθήσουν ακραίοι διωγμοί εικονόφιλων στο νησί από τους βυζαντινούς[82] καθώς και πανστρατιά από την Κρήτη και τις Κυκλάδες κατά της Κωνσταντινούπολης[83][84]. Και ενώ οι διώξεις μαίνονταν μεταξύ του 820 μ.Χ και 829 μ.Χ θα αποβιβαστούν στο νησί οι εξόριστοι της Ανδαλουσίας και μαζί με Κρήτες και άλλους Έλληνες θα εμπλακούν τον επόμενο ενάμισι αιώνα σε δεκάδες διενέξεις με την βυζαντινή αυτοκρατορία[85]. Με τελευταία την πολιορκία του Χάνδακα το 961, κατά την οποία η Κρήτη θα ανακτηθεί από τούς βυζαντινούς[86], ως και την τετάρτη σταυροφορία το 1201 μ.χ. Με τις συμφωνίες που ακολούθησαν στην Κωνσταντινούπολη, η Κρήτη παραχωρήθηκε στη Βενετία. Τους δυο επόμενους αιώνες η Βενετία αντιμετώπισε δεκάδες εξεγέρσεις από τούς Κρήτες και υποχρεώθηκε σε πολλές υποχωρήσεις απέναντι τους έως ότου επιτεύχθηκε η ειρήνη, με τη σύμβαση του 1299, αλλά ουσιαστικά μετά την αποστασία του αγίου Τίτου το 1363[87], όπου η εποχή αλλάζει, καθώς ο μεσαίωνας δίνει την θέση του στην αναγέννηση, και η Κρήτη μπαίνει σε μια περίοδο άνθισης των τεχνών και των γραμμάτων όπου ουσιαστικά τέθηκαν τα θεμέλια της σύγχρονης Ελλάδας πολιτισμικά[88][89]. Η περίοδος αυτή θα τελειώσει απότομα με την κατάκτηση της Κρήτης από τους Οθωμανούς το 1669, και η Κρήτη θα επιστρέψει στον μεσαίωνα για του επόμενους δυο αιώνες. Από το 1770 ως και την τελική αυτονόμηση του νησιού το 1898 η Κρήτη θα περάσει μια περίοδο ασταμάτητων πολέμων και εξεγέρσεων, οι οποίοι θα αναδείξουν μεγαλους οπλαρχηγούς και πολιτικούς όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος ο οποίος μετά την θητεία του στην κρητική πολιτεία θα αναλάβει τις τύχες της Ελλάδας αρκετές φορές διαδοχικά και με εξαιρετικές επιτυχίες για τη χώρα, πάρα τους χαλεπούς καιρούς που κυβέρνησε. Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος ήταν η τελευταία φορά που οι Κρήτες κλήθηκαν να υπερασπιστούν το νησί τους, και στην πλειοψηφία τούς άοπλοι κατάφεραν να καταγραφούν στις σελίδες της ιστορίας του δευτέρου παγκόσμιου πολέμου.[90][91][92]



αθιβολή: αναφορά σε πρόσωπο ή γεγονός,κουβέντα,συζήτηση."μη φέρνεις την αθιβολή του πάλι!"Προέρχ. από την αρχ. αντιβολή:"Τίνες οι λόγοι ους αντιβάλλετε προς αλλήλους περιπατούντες"(Κατά Λουκά Ευαγγ, 24, 17).

Η Κατάσταση της Κρητικής διαλέκτου τον 19ο αιώνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ πραγματοποίησε εκτενή έρευνα για τις ομιλούμενες διαλέκτους στον ελλαδικό χώρο στις αρχές του 19ου αιώνα. Mεταξύ των διαλέκτων που ερευνήθηκαν ήταν η Κωνσταντινουπολίτικη, η Αττική, η Κυπριακή, η Τσακώνικη και άλλες, καθώς και μη ελληνικές. Η έρευνα δημοσιεύτηκε το 1814 στο βιβλίο του Researches in Greece, όπου στις σελίδες 64-65 αναφέρει τα παρακάτω για την Κρητική διάλεκτο:

«Η Κρητική διάλεκτος φαίνεται να έχει υιοθετήσει πολύ λιγότερες μορφές και φράσεις από την Ιταλική, από ότι ίσως αναμενόταν, δεδομένης της μακράς σχέσης της Κρήτης με την Βενετία. Με εξαίρεση κάποιες λέξεις της επαρχίας, κατά τα άλλα φαίνεται να είναι γνήσια Ελληνική, (χρησιμοποιεί τον όρο Hellenic με την έννοια της αρχαίας Ελληνικής, όχι τον όρο Greek) σε κατάσταση εκτεταμένης φθοράς, ή πιο σωστά θα μπορούσε να πει κανείς οτι έχει εξελιχθεί σε μια συστηματοποιημένη σύγχρονη γλώσσα. Φέρει την ίδια σχέση με τη αρχαία Ελληνική, με τη σχέση που φέρει η Ιταλική με τα Λατινικά, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη σύγχρονη Ελληνική διάλεκτο.»[93]

O Robert Pashley απόφοιτος του πανεπιστήμιου Cambridge στις κλασικές σπουδές, στα πλαίσια των μελετών του στην ανατολική Μεσόγειο (1833-1834) για το πανεπιστήμιο, δημοσίευσε το 1837 το βιβλίο Travels in Crete όπου στις σελίδες 191-192 του δεύτερου τόμου αναφέρει τα παρακάτω για την Κρητική διάλεκτο:

«Μιλούν μια γλώσσα που είναι σχεδόν αγνή, σε σύγκριση με το συνονθύλευμα που μιλά για παράδειγμα ένας σμυρνιώτης, ή ο οποιοσδήποτε κάτοικος πόλης σε ολόκληρη την τουρκική αυτοκρατορία εκτός της Κωνσταντινούπολης (αναφέρεται σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο). Η συχνή αντικατάσταση του λ με ρ και η διαμόρφωση με ξ του μεγαλύτερου αριθμού των αορίστων από οποιαδήποτε άλλη περιοχή (βλεπε: χαρακτηριστικά σε σχέση με τη νέα ελληνική, αυτού του λήμματος), είναι από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά, αφού καταφανέστατα προέρχονται από την αρχαία γλώσσα του νησιού. Και αυτή είναι ίσως η μοναδική περιοχή κατοικούμενη από Έλληνες, όπου τέτοια ξεκάθαρα ευρήματα της αρχαίας διαλέκτου είναι εμφανή.»[94]

Και από αυτό το σημείο στέλνει στις παραπομπές της σελίδας (192) όπου σημειώνει: Όσο για τους δωρισμούς την σύγχρονης τσακώνικης διαλέκτου βλέπε τις έρευνες του Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ στο βιβλίο Researches in Greece σελίδα 66 και 197, καθώς και στο βιβλίο Travels in the Morea τομος ΙΙ σελίδες από 505 ως 508. Όπου ο Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ από ολόκληρη την ερευνά στο λεξιλόγιο και τη φρασεολογία της Τσακώνικης, διαπιστώνει μόνο ελάχιστους δωρισμούς και για κάποιους από αυτούς διατηρεί και επιφυλάξεις. και επισημαίνει ότι οι περισσότεροι δωρισμοί που αναφέρουν οι μορφωμένοι και οι διδάσκαλοι της περιοχής είναι είτε γεννήματα της φαντασίας τους είτε δημιουργήματα δικά τους, στην προσπάθεια τούς να συνδέσουν την τσακώνικη με την αρχαία διάλεκτο.

«Με είχε πείσει ο πρωτόπαπας της Πράστου επαναλαμβάνοντας μου ένα τσακώνικο δίστιχο για την έκλειψη του ηλίου, που είχε γράψει λέει ο «Λογιότατος Διδάσκαλος» της Πράστου... όμως δεν ήταν τίποτα παραπάνω από μια απόπειρα να γραψει δυό λανθασμένες προτάσεις στη Δωρική.»[95]


« Πολλά λαπάς είναι μωρέ αυτός ο σουλτάνος, πολλά ρωμιόσπορος, τι δουλειά έχει στη Κρήτη;»

— Νίκος Καζαντζάκης, Καπετάν Μιχάλης, σελ. 285

Ο θρύλος των 12 Άρχοντόπουλων ή πιο σωστά Η Άπατη των 12 Άρχοντόπουλων αναφέρεται σε κάποια αποδεδειγμένα πλαστά έγγραφα που εμφανιστήκαν των 19 αιώνα, τα οποία χαρακτηρίζουν ως βυζαντινούς εποίκους κάποιες καλά γνωστές και ευυπόληπτες οικογένειες της Κρήτης. Το θέμα ξεκίνησε στην Κέρκυρα, στα μέσα του 19ου αιώνα, με την ανακάλυψη κάποιον υποτιθέμενων βυζαντινών χρυσόβουλων, και την δημοσίευση τους από τον Κωνσταντίνο Σάθα το 1867.[96] Η ιστορία των 12 αρχοντόπουλων έγινε σε κάποιο βαθμό γνωστή στην Κρήτη στις μέρες μας, με την διάδοση του διαδικτύου. Ουδέποτε υπήρξε στην Κρήτη αναφορά σε κάποια παράδοση ή σε θρύλο, όπως κάποιοι προσπαθούν να χαρακτηρίσουν το θέμα. Η ιστορία ήταν ανέκαθεν άγνωστη στους περισσότερους Κρητικούς, όπως είναι και σήμερα.

Η πλαστότητα των εγγράφων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όλοι οι έγκριτοι ιστορικοί που έχουν ασχοληθεί με το θέμα έχουν απορρίψει αυτά τα έγγραφα, πέρα από κάθε αμφιβολία ως πλαστά. Να πούμε εδώ ότι οι βυζαντινές πηγές αγνοούν τελείως το θέμα. Ύστερα, τα έγγραφα τελειώνουν όλα με την χρονολογία 1182. Ένας εκδότης των εγγράφων, ο Ernst Gerland διόρθωσε τη χρονολογία σε 1092 για να ταιριάζει με τη βασιλεία του Αλεξίου Α Kομνηνού (1081-1118), πράγμα βέβαια περιττό, αφού και έτσι πάλι τα έγγραφα δεν συμβιβάζονται με την πραγματικότητα, καθώς ο Αλέξιος δεν ήταν «πορφυρογέννητος» ούτε ο γιος του Ισαάκιος μπορούσε να ηγείται εκστρατείας το 1092, αφού γεννήθηκε μετά το 1088. Από την άλλη ο αυτοκράτορας Αλέξιος Β ήταν μεν «πορφυρογέννητος» (1180-1183), αλλά το 1182 ήταν 14 ετών και δεν είχε κανένα γιό Ισαάκιο. Και διάφορα άλλα στοιχεία, όπως για παράδειγμα, ο τύπος των υπογραφών, δεν αφήνουν αμφιβολία ότι τα έγγραφα αυτά είναι πλαστά.[97]

Ο σκοπός των εγγράφων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κάποιοι κάνουν την υπόθεση ότι ίσος πρόκειται για πλαστογραφία από τούς ίδιους αυτούς Κρήτες που αναφέρουν τα έγγραφα, προκειμένου να υποχρεώσουν τους Ενετούς να τούς παραχωρήσουν προνόμια και φέουδα. Όμως όπως γνωρίζουμε από την ιστορία της Κρήτης (παράγραφος: Εξεγέρσεις των Κρητικών κατά της Βενετίας) τα προνόμια και τα φέουδα αυτές οι οικογένειες τα απέκτησαν με πολέμους, και όχι με χρυσόβουλα. Είναι εξάλλου αδύνατον να καταφέρονται με τέτοιες απειλές κατά της ίδιας τούς της πατρίδας, όπως αυτές που αναφέρονται σε αυτά τα έγγραφα, οποίος και να ήταν ο υποτιθέμενος σκοπός τους.

«Δια τούτο με βουλήν συνοδικήν των παναγιωτάτων πατριαρχών, και ετέρων αρχιερέων, με γνώμην πάσι τοις άρχουσι της Συγκλήτου, δια το τέλειον και ακατάκρετον αφανισμόν εσάς ολωνών των κατοίκων της νήσου Κρήτης, γυναικών αι τέκνων, και πραγμάτων σας παντελώς»

«Και έτσι σας θέλουσι μαζώξει όλους να παιδευθήτε με τυραννισμένους θανάτους και ανακράτους χαλασμούς, ατοί σας είστε η αιτία δια την άμετρόν σας αποστασίαν.»

Η εξωφρενική προσφώνηση της αυτοκρατορίας στον μακροσκελή πρόλογο, καθώς και η σύνδεση των οικογενειακών επιθέτων με μοναστήρια και μονές στον επίλογο, καταδεικνύει ότι οι συντάκτες των εγγράφων αυτών ήταν ρωμιοί σχετιζόμενοι με τον ορθόδοξο κλήρο.

Ο σκοπός των εγγράφων φαίνεται να είναι απλώς μια απόπειρα οικειοποίησης ενός μέρους της κρητικής ιστορίας, από τους εναπομείναντες ρωμιούς της κάποτε βυζαντινής αυτοκρατορίας, απαριθμώντας κάποιες καλά γνωστές και ευυπόληπτες κρητικές οικογένειες ως βυζαντινούς εποίκους.

Το ίδιο καταδεικνύει και προσπάθεια εισαγωγής στην κρητική ιστορία, του επιθέτου Φωκάς, πρώτο από όλα, το οποίο απουσιάζει παντελώς από την ιστορία της Κρήτης τον ύστερο μεσαίωνα, προσπαθώντας να το συσχετίσει με αφελή τρόπο, με την εξέχουσα οικογένεια των Καλλέργιδων.

«1. Φωκάς από το μέρος της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννου, Γεώργιος, Ιάκωβος, Ανδρέας, Αλέξιος, Νικηφόρος, Μιχαήλ, Βάρδας. Και διάδοχοι ωνομάσθησαν Καλλέργαι από τους ενδοξοτάτους Βενετούς, ήτοι καλοί εργάται, δια το καλόν έργον του αυτών συγγενούς Αλεξίου, όστις εποίησε την ειρήνην με τους Ενετούς, και με το γένος των Σκορδίλιδων, και άλλα εις τους μεγάλους και πολυχρονίους πολέμους.»

Το 1262 ο Αλέξιος Καλλέργης αναφέρεται ήδη στις ενετικές πήγες ως Καλλέργης[98], και μεσολάβησαν πολλά ακόμα χρόνια πολέμων εναντίον της Βενετίας, με αυτόν ως επικεφαλής, μέχρι την υπογραφή της ειρήνης του Αλέξη Καλλέργη (Λατινικά: Pax Alexii Callergi) το 1299[99], στην οποία αναφέρονται τα έγγραφα αυτά, και εξ αίτιας της οποίας, υποτίθεται ότι οι βένετοι του άλλαξαν το όνομα, δίνοντας του ένα Ελληνικό. Περιττό να σχολιάσει κανείς ότι μνημονεύεται ένα γεγονός μεταγενέστερο της υποτιθέμενης χρονολογίας υπογραφής των χρυσόβουλων αυτών.

Μυθολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Strabo, Geography 10. 3. 22 (trans. Jones) (Greek geographer C1st B.C. to C1st A.D.) : "And they [some writers] suspect that both the Kouretes (Curetes) and the Korybantes (Corybantes) were offspring of the Daktyloi Idaioi (Idaean Dactyls); at any rate, the first hundred men born in Krete (Crete) were called Idaian Daktyloi, they say, and these were born of nine Kouretes, for each of these begot ten children who were called Idaian Daktyloi."

Apollonius Rhodius, Argonautica 1. 1122 ff (trans. Rieu) (Greek epic C3rd B.C.) : "The many Daktyloi Idaioi (Idaean Dactyls) of Krete (Crete). They were borne in the Diktaion (Dictaean) cave by the Nymphe Ankhiale (Anchiale) as she clutched the earth of Oaxos [in Krete (Crete)] with both her hands."

Ο χορός του πολέμου όπως των φαντάστηκε ο Lawrence Alma Tadema το 1869. Guildhall Art Gallery, Λονδίνο.

Πολλοί ιστορικοί της αρχαιότητας αναφέρονται στην μυθολογία της Κρήτης. Ο παρακάτω μύθος προέρχεται από το πέμπτο βιβλίο του Διόδωρου του Σικελιώτη και το πρώτο βιβλίο της βιβλιοθήκης του Απολλόδωρου, καθώς θεωρούνται σημείο αναφοράς για την ελληνική μυθολογία και σε μεγάλο βαθμό συμφωνούν μεταξύ τους. Επίσης οι περιγραφές τους είναι πιο πλήρεις από άλλων συγγραφέων. Ο μύθος ξεκινάει πολύ πριν την γέννηση των θεοτήτων της κλασικής Ελλάδας, με τον Κρή, τον πρώτο Δάκτυλο και πρώτο βασιλιά της Κρήτης, από τον οποίο ενδέχεται να έχει πάρει το όνομα του το νησί. Ακολουθεί η ανάπτυξη των πρωτόγονων τεχνών και η δημιουργία των πρώτων ανθρώπινων κοινωνιών. Ύστερα η Ρέα γεννάει τον Δια στο όρος Ίδα και ανατρέφεται εκεί από τις Νύμφες Αδράστεια και Ίδα, η οποία φαίνεται να έδωσε το όνομα της στο βουνό αυτό. Η Ρέα παραλληλίζεται από σύγχρονους μελετητές με την Μεγάλη Μητέρα, την κύρια θεότητα της Μινωικής θρησκείας, η οποία προϋπάρχει όλων.[100][101][102] Ακολουθεί η Τιτανομαχία και η γέννηση των θεοτήτων της κλασικής Ελλάδας.

«Οι Κρήτες ισχυρίζονται ότι οι πιο παλαιοί κάτοικοι του νησιού ήταν οι Ετεοκρήτες, που ξεπήδησαν από το χώμα, και ότι ο βασιλιάς τους, που ονομαζόταν Κρής, ήταν υπεύθυνος για σημαντικές ανακαλύψεις που βελτίωσαν τη ζωή των ανθρώπων.[103] Οι περισσότεροι θεοί που βοήθησαν τους ανθρώπους κατάγονταν από την Κρήτη, γιαυτό και τους τιμούν στο νησί αυτό. Αυτά έχουν γράψει για την Κρήτη οι πιο αξιόλογοι συγγραφείς:[104]

Οι πρώτοι από αυτούς τους θεούς, τους οποίους έχει καταγράψει η παράδοση, έκαναν την Κρήτη πατρίδα τους και κατοικούσαν γύρο από το Όρος Ίδα, και ονομάστηκαν Ιδαίοι Δάκτυλοι. Εκατό τον αριθμό, κατ' άλλους ήταν μόνο δέκα, από τον αριθμό των δακτύλων των δυο χεριών.[105] Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι της Κρήτης, όπως μας λέει η παράδοση, ανακάλυψαν τόσο τη χρήση της φωτιάς όσο και τη φύση των μέταλλων, καθώς και τα μέσα κατεργασίας τους, στην Άπτερα, στη Βερέκυνθο.[106] Οι συγγραφείς μας λένε ότι ένας απ' αυτούς, ένας Δάκτυλος, λεγόταν Ηρακλής και ίδρυσε τους Ολυμπιακούς Αγώνες.[107] Μετά τους Ιδαίους Δάκτυλους, σύμφωνα με τις γραφές, εμφανίστηκαν οι εννέα Κουρήτες. Ορισμένοι συγγραφείς αναφέρουν ότι αυτοί οι θεοί γεννήθηκαν από τη Γη, αλλά σύμφωνα με άλλους, κατάγονταν από τους ίδιους τους Ιδαίους Δάκτυλους και έμεναν στα όρη και στις χαράδρες.[108] Οι Κουρήτες ήταν οι πρώτοι που συγκέντρωσαν πρόβατα σε κοπάδια, εξημέρωσαν διάφορα ζώα, και ανακάλυψαν την παρασκευή του μελιού. Εφηύραν την τέχνη του τόξου και τις τέχνες του κυνηγίου, και δίδαξαν τους ανθρώπους πως να ζουν μαζί.[109] Οι Κουρήτες εφηύραν επίσης τα ξίφη και τα κράνη και τον χορό του πολέμου, με τον οποίο έναν καιρό δημιούργησαν χάος και εξαπάτησαν τον Κρόνο.[110]

Όταν η Ρέα γέννησε τον Δία, τον έκρυψε στην Ίδα, και χωρίς να ξέρει ο Κρόνος, τον παρέδωσε στους Κουρήτες που κατοικούσαν γύρο από το βουνό. Οι Κουρήτες τον πήγαν σε μια συγκεκριμένη σπηλιά και τον έδωσαν στις Νύμφες,[111] την Αδράστια και Ίδα, κόρες του Κουρήτη Μέλισσου, για να τον αναθρέψουν.[112] Οι Νύμφες τάιζαν των Δια μέλι και γάλα και τον έβαζαν να θηλάζει το μαστό της αίγας που λεγόταν Αμάλθεια.[113] Οι Κουρήτες οπλισμένοι φρουρούσαν το βρέφος στη σπηλιά, και κτυπούσαν τις ασπίδες με τα δόρατα, ώστε ο Κρόνος να μην ακούσει το κλάμα του μωρού. Τότε η Ρέα στην θέση του νεογέννητου βρέφους, τύλιξε με ύφασμα ένα βράχο και τον έδωσε στον Κρόνο να τον καταπιεί.[114]

Όταν ο Δίας ήταν πια μεγάλος, πήρε τη Μήτιδα, κόρη του Ωκεανού, για να τον βοηθήσει, και εκείνη έδωσε στον Κρόνο δηλητήριο και τον έκανε να εκβάλει πρώτα τον βράχο, και ύστερα τα βρέφη που είχε καταπιεί. Αργότερα με την βοήθεια τους ο Δίας ξεκίνησε τον πόλεμο εναντίον του Κρόνου και των Τιτάνων. Αγωνίστηκαν για δέκα χρόνια, και η Γαία προφήτευσε τη νίκη στον Δία, μόνο με τη βοήθεια εκείνων που ήταν πεταμένοι στα Τάρταρα. Έτσι ο Δίας σκότωσε την Κάμπη, τη δράκαινα που τους φρουρούσε, και έσπασε τα δεσμά τους. Οι Κύκλωπες τότε έδωσαν στον Δία τον κεραυνό, στον Πλούτωνα το κράνος και στον Ποσειδώνα την τρίαινα, και με αυτά τα όπλα, οι θεοί νίκησαν τους Τιτάνες και τους έριξαν στα Τάρταρα. [115]

Πολλές παραδώσεις της γέννησης και της ανατροφής του Δια, κρατάνε μέχρι σήμερα στην Κρήτη.»[116] Για παράδειγμα, όταν τον μετέφεραν οι Κουρήτες, ενώ ήταν ακόμα βρέφος, ο ομφάλιος λώρος του έπεσε στον ποταμό Τρίτωνα, και σε εκείνο το σημείο έγινε ιερό και ονομάστηκε Ομφαλός, και η πεδιάδα ολόκληρη είναι σήμερα γνωστή ως Ομφάλιος.[117] Η Αθηνά, όπως μας λένε οι μύθοι, γεννήθηκε επίσης από το χέρι του Δία στην Κρήτη, στις πηγές του ποταμού Τρίτωνα, γι 'αυτό και της δόθηκε το όνομα Τριτογένεια. Και υπάρχει μέχρι σήμερα στις πηγές αυτές ναός που είναι αφιερωμένος στη θεά, στο σημείο εκείνο όπου αναφέρει ο μύθος ότι γεννήθηκε.»[118]

Η παλαιότερη αναφορά στους Δάκτυλους είναι εκείνη στην Historia naturalis του Γάιου Πλίνιου Σεκούνδου, όπου αναφέρεται σε κάποιο έργο του Ησίοδου που δεν σώζεται.

«ferrum Hesiodus in Creta eo qui vocati sunt Dactyli Idaei.» (Την εφεύρεση της μεταλλουργίας ο Ησίοδος την αποδίδει στην Κρήτη, σε εκείνους που λέγονται Ιδαίοι Δάκτυλοι.)

— Γάιος Πλίνιος Σεκούνδος, Historia naturalis, Liber VII.197

Plato, Laws 796b (trans. Lamb) (Greek philosopher C4th B.C.) : "Nor should we omit such mimic dances as are fitting for use by our choirs,--for instance, the sword-dance of the Kouretes (Curetes) here in Krete (Crete), and that of the Dioskouroi (Dioscuri) in Lakedaimon (Lacedaemon); and at Athens, too, our Virgin-Lady [Athena] gladdened by the pastime of the dance deemed it not seemly to sport with empty hands, but rather to tread the measure vested in full panoply. These examples it would well become the boys and girls to copy . . . alike for service in war and for use at festivals." [I.e. The armed warrior dance was a feature of cults of the Kouretes, Dioskouroi and Athena.]



  • οὐκ ἦς ἀνὴρ ἀγρεῖος οὐ-

δὲ σκαιὸς οὐδὲ †παρὰ σοφοῖ- σιν† οὐδὲ Θεσσαλὸς γένος, Ἐρυσιχαῖος οὐδὲ ποιμήν, 5 ἀλλὰ Σαρδίων ἀπ᾽ ἀκρᾶν

  • Δωρικό θηλυκό οριστικό άρθρο ἁ που μπαίνει πριν από θηλυκό ουσιαστικό, κύριο όνομα ή επίθετο, τα οποία επίσης καταλήγουν σε -α. Σε αντίθεση με την αρχαία αττική όπου καταλήγουν σε -η με οριστικό άρθρο η.
  • ΑΛΚΜΑΝ (απ. 30) «ἁ Μῶσα κέκλαγ᾽ ἁ λίγηα Σηρήν» (Η Μούσα έσυρε φωνή, η λυγερή Σειρήνα)
  • ΠΙΝΔΑΡΟΣ, Πυθιονίκαις (4.205) «φοίνισσα δὲ Θρηϊκίων ἀγέλα ταύρων ὑπᾶρχεν»

ΚΔ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ομήρου Οδύσσεια - Ραψωδία α (στ. 1 ...)

Ἄνδρα μοι ἔννεπε, μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσεν: πολλῶν δ᾿ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω, πολλὰ δ᾿ ὅ γ᾿ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυμόν,

Τον άντρα, Μούσα, τον πολύτροπο τραγούδα μου, που πλήθος διάβηκε τόπους, αφού πάτησε της Τροίας το κάστρο το άγιο, και πολιτείες πολλές εγνώρισε, πολλών βουλές ανθρώπων, κι αρίφνητα τυράννια ετράβηξε στα πέλαγα η καρδιά του, ___________________________________

Ερωφίλη (ιντερ. Α 67) «Μα νέφαλο ένα συντηρώ κ' επώδες καταιβαίνει» Ερωφίλη (Β 503) «Μ' απής απού τον άδη βγήκε κάτω, τούτ' η περηφανειά ή ασβολωμένη» Ερωφίλη (Ε 386) «κι' ως όφις άγριος να τονε, τρομάσει να τ' απλώση» Ερωφίλη (Α 140) «και τίνος ήμουνε παιδί μονάχας μετά σένα, γιατί πιστό σ' εγνώρισα, έχ ώς εδά 'πωμένα.»

Α1159 βρίσκουνται πάντα κ' εις τα ζα, που να το πω βαριούμαι. Α114 και να'βρει αέρα και δροσά, πλιά ανάφτει το καμίνι. _______________________________________

Στη σέλα στέκου' ασάλευτοι, και θέ' να [ξ]αναδράμουν. 1776 Β ερ γιατί οπού χάσει, δεν μπορεί πάλι να ξαναδράμει. 1650 Β ερ οι Kαβαλάροι να σταθούν, κοντάρι να μη δράμουν. K' ήλεγε· "Eδιάβη-ν η χαρά, οπού'χα, όντες εβγήκε 2305

Ο Καπεταν Μιχαλης: (Ελευτερια ́η θανατος) Από τον/την Ν́ικος Καζαντζ́ακης: άδραχνε την μπαστούνα του και κατέβαινε στο στάβλο. https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%B1%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%87%CE%BD%CF%89 https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%B5%CE%BA%CE%B4%CF%81%CE%AC%CE%BC%CF%89 https://books.google.gr/books?id=D1JPDwAAQBAJ&pg=PT408&dq=%CE%BC%CF%80%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%8D%CE%BD%CE%B1&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwipmc2xlOHjAhVjShUIHbkKBgMQ6AEILzAB#v=onepage&q=%CE%BC%CF%80%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%8D%CE%BD%CE%B1&f=false

Το φυσικόν της αρχοντιάς δεν έναι να κρατήξη την χρείαν τ’ ανθρώπου περιπλιός όντε τη θε ζητήξει(Falieros(IstoriakaiOniro), 158-60; 15th c.)


_________________________________________ ανάδια λιοχεντρα λογιάζω λογιζμος <ερωφ.προλ. κένωνω γιατί από `κειά που κοίτεται, λόγια ἀντρειωμένου λέει.

και πως εκεί που εκοίτουσου', στο στρώμα που εκοιμούσου', 95 Δεν ήταν νησί ήταν θεριό που κείτουνταν στη θάλασσα Καπετάν Μιχάλης»

ξαπλώνω - απλώνω κάτι σε μια επιφάνεια

-Νά 'χεν ἡ γῆς >> να χενε ητο ητονε οντε οντενε να κατσομενε..... Ὁ Διγενὴς ψυχομαχεῖ, κι ἡ γῆς τόνε τρομάσσει, οι λόγοι του ήσανε θροφή, κ' η ερμηνειά του βρώση. 80 ήσανε ________________________________________________________ λέω (λείω) le(i)ō (Attic ἐθέλω ethelō) "will" !!! Doric Greek

ἁμάκις hamakis once (Attic hapax)

ἁμάκις: ἅπαξ (Cret.), Hsch. (-κι- = A.-qui-, cf. ἀμάτις, πολλάκις). http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%234868&redirect=true _________________________________________

Ο Γεώργιος Χορτάτσης στην Πανώρια αναφέρει το τοπωνύμιο Ίδα προφανώς ως μια κατοικήσιμη περιοχή και σίγουρα δεν αναφέρεται μόνο στην κορυφή του βουνού, η οποία ήταν ανέκαθεν ακατοίκητη εξαιτίας των καιρικών συνθηκών άλλα και του λεπτού αέρα. _____________________________________ Το τοπωνύμιο Ιδα αναφέρει δυο φορές ο Θεόκριτος στα Ειδύλλια του, ο οποίος έγραψε σε δωρική διάλεκτο τον τρίτο αιώνα π.Χ.

Θεόκριτος Εἰδύλλια (1.105) «ἕρπε ποτ᾽ Ἴδαν» (Σύρε στην Ίδα)

Θεόκριτος Εἰδύλλια (17.9) «Ἴδαν ἐς πολύδενδρον ἀνὴρ ὑλατόμος ἐλθών» (Στην Ιδα την πολύδεντρη ο ξυλοκόπος ήλθε)

Αν και ο Θεόκριτος δεν προσδιορίζει σε ποια ακριβώς τοποθεσία αναφέρεται, είναι ωστόσο προφανές ότι στην δωρική διάλεκτο το τοπωνύμιο είναι Ίδα, ακριβώς όπως το κατέγραψε ο Μάρκο Μποσκίνι στον χάρτη του τον 17ο αιώνα (επάνω δεξιά), και βέβαια ο Γεώργιος Χορτάτσης στην Πανώρια τον 16ο αιώνα.

ΘΕΟΚΡΙΤΟΣ Εἰδύλλια (1.4) «αἴ κα τῆνος ἕλῃ κεραὸν τράγον, αἶγα τὺ λαψῇ·» (Αν τράγο θα διαλέξει αυτός, εσύ θα πάρεις κατσίκα)

βαρηχνω ... και να βαρεί και να βλαβεί, στο'στερο ν' αποθάνει,

         κι άλλος να πέσει από γκρεμνό, να σηκωθεί, να γιάνει.          700

|πολλὰ |επίθε |Δωρική πολλὰ[119] |πολλή |- (υπάρχει περίπτωση η έκδοση του Ερωτόκριτου που χρησιμοποιώ να είναι κακοποιημένη)

ξαμώνωhttps://el.wiktionary.org/wiki/%CE%BE%CE%B1%CE%BC%CF%8E%CE%BD%CF%89

αλαργο, καβρουλακης σελ 63. αντιστιβαζω κενώνω- αδειάζω

μηνω

αμνόγω

Όφις

λαχτιζω

ητονε< ἦτο

ζαλο <σαλος

ο διαζευκτικός σύνδεσμος ή γίνεται γή

κοντό

μπλιό

γιαγέρνω

ξαμώνω

απείτις (erotokritos)

εχταγή

μαγαρίζω

ανιμένω,

άμε, αμέ(σ)τε: πήγαινε, πηγαίνετε Ίσως, με παρακινητική έννοια, από το δωρικό αμέ=ημάς
αροδαμός: το  νέο φύλλωμα,βλαστάρι δέντρων την Άνοιξη Εκ  του αρχ.ελλην. ορόδαμνος(βλάστημα,βλαστάρι).

ΔΙΑΡΜΙΖΟΜΑΙ

μισερωνω μισερος

μισεύω

κείτομαι: είμαι ξαπλωμένος, κοιμούμαι ή είμαι άρρωστος στο κρεβάτι. Από το αρχ κείμαι

θαρρω


οθε, αποκοπος 53 όθεν η ρίζα την κορφήν εκέλευσε να θέση.


ασβολωμένον; αποκοπος https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%B1%CF%80%CE%BF%CF%83%CE%B2%CE%BF%CE%BB%CF%89%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%BF%CF%82

αποκοπος (124) και με γεράκια και σκυλιά περδίκια να ζυγώνουν.


αποκοπος ως εξ ανάγκης από δα με τα πικρά τα χείλη.

αποκοπος 415 κ' ευκαίρεσεν την σπούρδαν της, ώστ' απού τους εφτάσεν.

αποκοπος "Kείτοντα στο κρεββάτιν μου μυριοθορυβουμένη 425

αποκοπος να 'χουν με αυτούς υποταγές, ρήτορες και νοδάρους· 470


και γιάντα μ' εσγουράφισε κ' είχε με μες στ' αρμάρι,

. ______________________________ ήβραζε, ήσφαλε, ήρχισε, ήσφιξε, ήβανε, Ήσυρε, ήβγαλεν, Ήκλαιγε, ήμελλε, ήκαμε, ήφηκε, ήλεγε, ήτρεξε


Kείτεται απάνω στο νεκρόν ο ζωντανός, κι ακόμη Δ 1081 ερωτοκριτος

Eπλήθυνε η αποκοτιά, κ' εχάθηκεν η τάξη,

       το νου τση εγρίκα σαν πουλί να φύγει, να πετάξει. ερωτοκριτος (Ε 977,978)
       
       Mε τη ζωή σου είχα ζωήν, και με το φως σου εθώρου', ερωτοκριτος       Ε 985

Εξαίρεση αποτελεί το ρήμα ήβρικα όπου η αύξηση αν και δεν είναι απαραίτητη, διαμορφώνεται με ή-.

II[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Rare map based on the important map of Crete by Basilicata. The maps by Marco Boschini reached a wider audience than the few individuals for whom the Basilicata maps were originally drawn. In the dedication of his book Il Regno tutto di Candia , Boschini refers to an earlier engraving of the Kingdom of Candia, made by himself in 1645. Most probably, this reference is to a large map of the island, engraved by M. Boschini but undated. It is now very rare. A copy of this large map exists in the Bibliothèque Nationale in Paris. This map is clearly the immediate source for the smaller 1651 map and also for a later version contained in another of Boschini's works, l'Arcipelago.. of 1658. In 1645, the date of the earliest of Boschini's maps of Crete, the island was invaded by the Turks. It was the perfect moment for a patriotic Venetian to affirm the greatness of Venice in her struggle against 'la potenza vastissima Othomana'.

An unique opportunity to acquire a fine example from an town view from the early Lafreri school. Reference: Zacharakis, Maps of Greece 1477-1800, (1982).

MKL[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

φτιασίδι βαθυρειτης καμώνομαι

p[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Συνέντευξη του David Berlinski στον Jonathan Wells για το βιβλίο - ντοκιμαντέρ Icons of Evolution 22:40 23:48
  2. Kathleen N. Daly, Marian Rengel (2009) Greek and Roman Mythology A to Z. Infobase Publishing. σελ. 157.
  3. Hesychii Alexandrini lexicon (5ος αιώνας μ.Χ.) Sumptibus Hermanni Dufftii (1867). τμήμα 752, στις υποσημειώσεις. «ἴδα· μάχη <ἔριδα· μάχην>»
  4. Elwira Kaczyńska (2002) Kadmos: Zeitschrift für vor- und frühgriechische Epigraphik, τόμος 41 (τόμος XLI). σελ. 137-140
  5. Ευριπίδου Ορέστης (408 π.Χ.) στίχος 1441. Libraria Weidmannia (1861) Euripidis Tragoediae recensuit Godofredus Hermannus: Orestes. Τόμος 3. σελ. 138. «Ἰδαία μάτηρ, Ἰδαία»
  6. Νικόλαος Μπουφίδης (1953-1954) Κρητομυκηναϊκαί επιγραφαί εξ Αρκαλοχωρίου, Αρχαιολογική Εφημερίς 2. σελ. 64-65. «Ἴδα ἡ μάτηρ» ή «Ἰδαία ἡ μάτηρ»
  7. Κρητική διάλεκτος, Μπεργαδής (1519 μ.Χ) Απόκοπος (στ. 210) «Kυρά, και ίντα σε φελά να κάθεσαι 'ς το σπίτι, και να 'σαι εις τα σκοτεινά, σαν όρνιθα 'ς τη κοίτη;» Eκδότης: Αιμίλιος Λεγκράν (1870) Paris, Maisonneuve. σελ. 21.
  8. Ομήρου Ιλιάδα (Β 459) «των δ', ως τ' ορνίθων πετεινων εθνεα πολλά»
  9. Μανούσος Μανούσακας (1956) Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών. Τόμος 26. (Τόμος ΚΣΤ) σελ. 270.
  10. Ernst Gerland (1907) Histoire de la noblesse cretoise au Moyen Age, Paris. σελ. 126-132. (στης υποσιμιοσεισ του εκδιδομενου εγγραφου)
  11. Σπυρίδων Π. Λάμπρος (1913) Κατάλογος των Κρητικών οίκων Κερκύρας. Νέος Ελληνομνήμων 10, σελ. 449-456
  12. Μανούσος Μανούσακας (1949) Η παρά Trivan απογραφή της Κρήτης (1644) και ο δήθεν κατάλογος των κρητικών οίκων Κέρκυρας. Κρητικά Χρονικά, Τόμος Γ . Αρχείο Ανδρέα Γ. Καλοκαιρινού. σελ. 35-59.
  13. Έρα Βρανούση. Αθήνα (1968) Πεπραγμένα Β ́ Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου. Τόμος 3. σελ. 11.
  14. Έρα Βρανούση. Αθήνα (1968) Πεπραγμένα Β ́ Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου. Τόμος 3. σελ. 13.
  15. Δημήτριος Τσουγκαράκης (1988) Byzantine Crete. Εκδότης, Βασιλόπουλος ISBN13 9789607100047 σελ. 86-87.
  16. Έρα Βρανούση. Αθήνα (1968) Πεπραγμένα Β ́ Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου. Τόμος 3. σελ. 12.
  17. 17,0 17,1 17,2 Elwira Kaczyńska (2002) Kadmos: Zeitschrift für vor- und frühgriechische Epigraphik, τόμος 41 (τόμος XLI). σελ. 137-140
  18. Νικόλαος Μπουφίδης (1953-1954) Κρητομυκηναϊκαί επιγραφαί εξ Αρκαλοχωρίου, Αρχαιολογική Εφημερίς 2. σελ. 64-65.
  19. Ευριπίδου Ορέστης (408 π.Χ.) στίχος 1441. Libraria Weidmannia (1861) Euripidis Tragoediae recensuit Godofredus Hermannus: Orestes. Τόμος 3. σελ. 138.
  20. Hesychii Alexandrini lexicon (5ος αιώνας μ.Χ.) Sumptibus Hermanni Dufftii (1867). τμήμα 752, στις υποσημειώσεις.
  21. Yves Duhoux, Thomas G. Palaima, John Bennet, Tg Palaima (1989) Les vicissitudes grammaticales du texte latin du Moyen-Âge aux Lumières. Peeters Publishers. σελ. 103.
  22. Gareth Owens (1999) The Structure of the Minoan Language. Journal of Indo-European Studies 1&2. σελ. 15-55.
  23. 23,0 23,1 Gareth Owens (2007) Labyrinth: Scripts and Languages of Minoan and Mycenaean Crete. σελ. 223.
  24. Gareth Owens (1996) The Minoan Libation Formula. Cretan Studies 5. Amsterdam. σελ. 163-203.
  25. P.G. Toner (2015) Strings of Connectedness: Essays in honour of Ian Keen. ANU Press. σελ. 289.
  26. Yaron Matras (2009) Language contact. Cambridge University Press. σελ. 169-172.
  27. Elwira Kaczyńska (2002) Kadmos: Zeitschrift für vor- und frühgriechische Epigraphik, τόμος 41 (τόμος XLI). σελ. 139. στις υποσημειώσεις.
  28. Meriggi, P. Primi elementi di minoico A, Minos, 1956, suppl.
  29. Ktistopoulos, C. D. Relations entre linéaire A et linéaire B, Études mycéniennes (Paris 1956), pp. 189-191
  30. Peruzzi, E. L’iscrizione HT 13, Minos 5 (1957), pp. 35-39
  31. Milani, C. Rev. of: Peruzzi, Le iscrizioni minoiche, Atti dell'Accademia di Scienze e Lettere ‘La Colombaria’ 24, 1959-60.
  32. Ed. L. S. Olschki, Firenze 1960. Un volume di pp. 31-128
  33. Aevum, Anno 37, Fasc. 3/4 (Maggio-Agosto 1963),p. 344
  34. Milani, C. Contributo all’ interpretazione del lessico minoico, Kadmos 3 (1964), pp. 8-24
  35. reprint: Milani, C. Varia Mycenaea (Milano 2005), pp. 319-336
  36. Nagy, G. Greek-like elements in Linear A, Greek, Roman, and Byzantine Studies (Harvard University Press) vol. 4 (1963); Nagy, G. Observations on the sign-grouping and vocabulary of Linear A, American Journal of Archaeology 69, No. 4 (October 1965)
  37. Pope, M.Aegean writing and Linear A (CapeTown, 1964)
  38. Faure ,P .Dédicaces crétoises en linéaire A. Балканско езикознание Linguistique balqanique XVI (1972) p. 12. The author underlined pioneer role of V. Georgiev, despite different views on several interpretations, Ibid. p. 13
  39. Νικόλαος Τωμαδάκης (1928) Το χρυσόβουλο των Κομνηνών - Περιοδικὸν δελτίον βιβλιοθήκης Κρητικοῦ Φιλολογικοῦ Συλλόγου ἐν Χανίοις, Α, τεύχος β-γ. σελ. 65-85.
  40. Ernst Gerland (1907) Histoire de la noblesse cretoise au Moyen Age, Paris. σελ. 19-26.
  41. Franz Dölger (1925) Regesten der Kaiserurkunden des Ostromischen Reiches. 2. Teil: Regesten von 1025 - 1204, München u. Berlin. σελ. 89.
  42. Franz Dölger (1952) Byzantinische Zeitschrift. vol. 45. σελ. 441.
  43. Μανούσος Μανούσακας
  44. George Sandys (1621) A relation of a journey begun An: Dom (Travel 1610) Fovre bookes.
  45. Ronald Frederick Willetts (1977) The Civilization of Ancient Crete, University of California Press. σελ. 17.
  46. Pierre Belon (1588) Les Observations de plusieurs singularitez et choses mémorables trouvées en Grèce, Asie, Judée, Égypte, Arabie (Travel 1550). σελ. 48
  47. Οι ρίζες των ριζίτικων, σελ. 87
  48. Σ. Σπανάκης, κρητικά χρονικά, τόμος Ά, σσ. 431-444. Απο την αναφορά του προβλεπτή Φίλλιπου Πασκουαλίνγκο, 16ος αιώνας: «Είναι ακόμα οι Μουσούροι και οι Σγουράφοι, άνθρωποι με κακά φυσικά, που κατοικούν στον Ομαλό, στο Ορθούνι»
  49. Οι ρίζες των ριζίτικων, σελ. 83
  50. Οι ρίζες των ριζίτικων, σελ. 80
  51. Οι ρίζες των ριζίτικων, σελ. 81
  52. (Ομηρικός θηλυκός τύπος: μέσσῃ) Ομήρου Οδύσσεια (δ 844-845) «ἔστι δέ τις νῆσος μέσσῃ ἁλὶ πετρήεσσα, μεσσηγὺς Ἰθάκης τε Σάμοιό τε παιπαλοέσσης»
  53. (Δωρικός θηλυκός τύπος: μέσσᾱ) Ορφικά (θραύσμα 168) Otto Kern (1922) Orphicorum Fragmenta. σελ. 201. «Ζεὺς κεφαλή, Ζεὺς μέσσα· Διὸς δ ̓ ἐκ πάντα τελεῖται»
  54. Anne H. Groton (2013) From Alpha to Omega: A Beginning Course in Classical Greek. Hackett Publishing. σελ. 23. «Originally all first-declension feminine nouns had stems ending in -ᾱ; this remained so in the Doric and Aeolic dialects. In Attic, however, -ᾱ was replaced by -η»
  55. Ομήρου Ιλιάδα (Ρ 619) «ἤριπε δ' ἐξ ὀχέων, κατὰ δ' ἡνία χεῦεν ἔραζε
  56. Ομήρου Ιλιάδα (Ρ 633) «ἡμῖν δ' αὔτως πᾶσιν ἐτώσια πίπτει ἔραζε
  57. Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς, Lexicon (E 5990) (Latte) «ἑρπετά· τὰ ἄποδα, παρὰ τὸ εἰς τὴν ἔραν πεπτωκέναι»
  58. Ιωάννης ο Φιλόπονος, De Opificio mundi 217.3-6 (Reichardt) «Ἑρπετὰ δὲ καλεῖται κυρίως τὰ μὴ ποσὶ τῆς γῆς ἐπιβαίνοντα ἀλλ’ ὅλα ἐπιπεπτωκότα τῇ γῇ· ἔρα γὰρ ἡ γῆ παρ’ Ἕλλησι κέκληται, ἐξ οὗ καὶ τὸ ἔραζε γέγονεν ἐπίρρημα, ἐραπετά τινα ὄντα εἰς τὴν ἔραν πεπτωκότα.»
  59. Ευστάθιος (12ος αιωνας μ.Χ) Παρεκβολαὶ εις τον Όμηρο, τόμος Ι, εκδότης Antonio Blado (1542). σελ. 46. «μάλιστα δὲ, προσφυὲς εἰς τὸ κατὰ τὴν ἥραν ἀναγραμματιζόμενον τὸ, ῥέα κύριον, εἰς τὸ ἔρα ὅ ἔστι γῇ. εἰς ἥν δηλαδὴ ἀλληγορεῖται ἡ τοῦ κρόνου γυνὴ ῥέα. κατὰ τὸ ὀρεστέρα παμβῶτι γᾶ, μᾶτερ αὐτοῦ διός. ὃ κεῖται παρὰ Σοφοκλεῖ.»
  60. N. Hopkinson (2013) Rhea in Callimachus Hymn to Zeus. The Journal of Hellenic Studies. Cambridge University Press. σελ. 176. «Most ancient etymologists derived Ῥέα by metathesis from ἔρα, 'ground'»
  61. Otto Gruppe (1906) Griechische Mythologie und Religionsgeschichte. τόμος ΙΙ. Harvard University collections. σελ. 1524.
  62. Σοφοκλής (409 π.Χ) Φιλοκτήτης. στίχος 391 «ὀρεστέρα παμβῶτι Γᾶ, μᾶτερ αὐτοῦ Διός»
  63. Μακρόβιος (400 μ.Χ) Saturnalia, βιβλίο I, XXI-8. «Ποιος αμφισβητεί ότι η μητέρα του θεού είναι η Γη;»
  64. Λουκρήτιος (57 π.Χ.) De Rerum Natura, βιβλίο 2, 2.591 - 2.604 «Και, αρχή όλων, η γη, που έχει στους πρώτους της ορεινούς όγκους τις πηγές, τρεχούμενα κρύα νερά, που ανανεώνονται αιώνια ... Γι 'αυτό μεγάλη μητέρα των θεών, και των θηρίων, και μητέρα των ανθρώπων, εκείνη μόνο έχει ονομαστεί, και την υμνούν οι πιο παλιοί και γνώστες βάρδοι των Ελλήνων.»
  65. Μέγα Ετυμολογικόν (12ος αιώνας μ.Χ) σελ. 701 (18) «Χρύσιππος δε λέγει την γήν ῾Ρέαν κεκλησθαι, επειδή απ' αυτής ρεί τα ύδατα.»
  66. Thomas Gaisford (1823) Poetæ minores græci: Scholia ad Hesiodum e codd. mss. σελ. 482. «Εστί δε ή γή, ρέα ή φθαρτική, ότι εις αυτήν αναλυόμεθα, και ότι πάντες τών εν αυτή διαρρέουσι.»
  67. Σταματάκος Ιωάννης (2012) Λεξικόν της αρχαίας ελληνικής γλώσσης. Εκδόσεις Δεδεμάδη. ISBN13 9789609876292 σελ. 874. «῾Ρέᾱ = Γη, από το ἔρα με μετάθεση των φθόγγων.»
  68. Friedrich Wilhelm Sturz (2011) Etymologicum Graecae Linguae Gudianum. Cambridge University Press. σελ. 491. «Ῥέα, κατ' ἐναλλαγὴν ἔρα, ὄνομα ϑεᾶς.»
  69. Robert Graves (1955, revised 1960) The Greek Myths. Section 7: The dethronement of Cronus. «Rhea's name is probably a variant of Era, 'earth'»
  70. Χάρτης της Κρήτης, του Abraham Ortelius, 1598 Antwerp. Αναφέρεται το τοπωνύμιο MESSAREA, κέντρο-νότος.
  71. Χάρτης της Κρήτης, του Μάρκο Μποσκίνι, 1660 Βενετία. Αναφέρεται το τοπωνύμιο MESSAREA, κέντρο-νότος.
  72. Team Led by PC Faculty Member Finds Evidence of Earliest Seafaring by Human Ancestors, Providence College.
  73. Strasser F. Thomas et al. (2010) Stone Age seafaring in the Mediterranean, Hesperia (The Journal of the American School of Classical Studies at Athens), vol. 79, pp. 145-190.
  74. Wilford, J.N., On Crete, New Evidence of Very Ancient Mariners The New York Times, 15 Feb 2010.
  75. Bruce Bower, Hominids Went Out of Africa on Rafts Wired Science, January 8, 2010.
  76. Carl Waldman, Catherine Mason (2006) Encyclopedia of European Peoples. σελ. 523
  77. Tartaron, Thomas F. (2013). Maritime Networks in the Mycenaean World. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9781107067134. σελ. 28
  78. Schofield, Louise (2006). The Mycenaeans. Los Angeles, CA: J. Paul Getty Museum. ISBN 9780892368679. σελ. 71-72
  79. Jane Francis and George W. M. Harrison (2003) American Journal of Archaeology. Vol. 107, No. 3. Published: Archaeological Institute of America. Article: Gortyn: First City of Roman Crete. σελ. 487-492
  80. Schaff, Philip; Wace, Henry (eds.), Nicene and Post-Nicene Fathers: Second Series, Peabody: Hendrickson, ISBN 978-1-56563-116-8
  81. Eva R. Hoffman (2009) Late Antique and Medieval Art of the Mediterranean World. σελ. 213.
  82. Θεοxαρης Ευστρατιου Δετορακης , Ιστορια της Κρητης, 1986, p. 137.
  83. Γεώργιος Κεδρηνός: Σύνοψη Ιστοριών Α, 796.
  84. Θεοφάνους: Χρονογραφία. Εκδόσεις Bonn. Α., 623
  85. Lincoln Paine, The Sea and Civilization: A Maritime History of the World, Atlantic Books Ltd 2013. ISBN13: 9781400044092. Chapter: The Contest For Crete.
  86. Aleksandr Petrovich Kazhdan, Annabel Jane Wharton, Change in Byzantine Culture in the Eleventh and Twelfth Centuries University of California Press, 1985 p.137.
  87. Detorakis, Theocharis E. (1986). History of Crete. Athens. OCLC 715204595. pp. 170–187.
  88. David Holton, Literature and Society in Renaissance Crete, Cambridge University Press 1991, ISBN-13: 978-0521325790. p. 7.
  89. Κρητικά Χρονικά, Τόμος ΙΕ'-ΙΣΤ', Τεύχος ΙΙΙ (1961-1962) Andre Mirambel Το πρόβλημα του κρητικού ιδιωματικού στοιχείου στη νεοελληνική λογοτεχνία, εκδότης Ανδρέας Γ. Καλοκαιρινός. σελ. 165
  90. Beevor, Antony (1991). Crete: The Battle and the Resistance. London: John Murray. ISBN 0-7195-4857-8. pp. 116–117
  91. MacDonald, Callum (1995). The Lost Battle – Crete 1941. Papermac. ISBN 0-333-61675-8. pp. 176–178.
  92. MacDonald, Callum (1995). The Lost Battle – Crete 1941. Papermac. ISBN 0-333-61675-8. p. 195.
  93. William Martin Leake (1814) Researches in Greece, Μέρος 1, J. Booth. σελ 64-65
  94. Robert Pashley (1837) Travels in Crete, Cambridge University Press. σελ. 191-192
  95. Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ (1830) Travels in the Morea, τομος ΙΙ, σελ. 507
  96. Hellēnika anekdota, perisynachthenta kai ekdidomena kat' enkrisin tēs voulēs, ethnikē, dapanē, Τόμος 2
  97. Δημήτριος Τσουγκαράκης (1998) Κρήτη - Ιστορία και Πολιτισμός. Εκδότης: Σύνδεσμος Δήμων και Κοινοτήτων Κρήτης. σελ. 363.
  98. Detorakis, Theocharis E. (1986). History of Crete. Athens. OCLC 715204595. p. 177.
  99. Detorakis, Theocharis E. (1986). History of Crete. Athens. OCLC 715204595. pp. 181–182.
  100. Martin Persson Nilsson (1971) The Minoan-Mycenaean Religion and Its Survival in Greek Religion. Biblo & Tannen Publishers. σελ. 536.
  101. Bruce Rimell (2015) Eleusis ISBN-10: 1326205307. Chapter: Rhea
  102. Claudio Beretta (2003) I nomi dei fiumi, dei monti, dei siti. ISBN 8820330989. σελ . 160.
  103. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5. 64. 1)
  104. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5. 64. 2)
  105. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5. 64. 3)
  106. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5. 64. 5)
  107. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5. 64. 6)
  108. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5. 65. 1)
  109. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5. 65. 2-3)
  110. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5. 65. 4)
  111. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5. 70. 2)
  112. Απολλόδωρος (1.1.6)
  113. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5. 70. 3)
  114. Απολλόδωρος (1.1.7)
  115. Απολλόδωρος (1.2.1)
  116. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5. 70. 3)
  117. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5. 70. 4)
  118. Διόδωρος ο Σικελιώτης (5.72.3)
  119. Καλλίμαχος, Ὕμνοι (5.74) «πολλὰ δ᾽ ἁσυχία τῆνο κατεῖχεν ὄρος.» (και πολλή ησυχία απλωνόταν στο βουνό εκείνο.)