Οδοντική εξαγωγή

Η οδοντική εξαγωγή είναι η αφαίρεση ενός δοντιού από τον οδοντικό φραγμό (δηλαδή τη φυσική οδοντοστοιχία) ενός ασθενή, η οποία διενεργείται αποκλειστικά από οδοντίατρο ή γναθοχειρουργό στο χώρο του ιατρείου ή σε Νοσοκομείο, κάτω από συνθήκες ασηψίας. Είναι η έσχατη λύση που εφαρμόζεται μόνο όταν έχει αποκλειστεί με κάθε δυνατό τρόπο η περαιτέρω διατήρηση του δοντιού στο στόμα και αποτελεί ενέργεια η οποία οδηγεί σε μικρού βαθμού αναπηρία, αφού η απώλεια του οποιουδήποτε ανατομικού στοιχείου από το ανθρώπινο σώμα, θεωρείται ως τέτοια. Διακρίνεται σε απλή και χειρουργική εξαγωγή (όπως σε περιπτώσεις έγκλειστου δοντιού). Η δεύτερη απαιτεί τη χρήση οδοντογλυφάνου (στην καθομιλουμένη «τροχού») και είναι πιο σύνθετη πράξη, καθώς στο μετεξακτικό τραύμα, συχνά χρειάζεται να τοποθετηθούν ράμματα. Οι λόγοι που μπορούν να οδηγήσουν σε εξαγωγή ενός δοντιού είναι είτε τραυματικοί (σοβαρό κάταγμα που μπορεί να επεκτείνεται από τη μύλη έως τη ρίζα του), είτε αναγκαστικοί (απώλεια στήριξης από το οστό, όπως στην περίπτωση της προχωρημένης περιοδοντίτιδας ή επανειλημμένες αποτυχίες ενδοδοντικής θεραπείας) ή και κατασταλτικοί (προληπτική εξαγωγή λόγω ορθοδοντικών αναγκών). Σε κάθε περίπτωση, η εξαγωγή του δοντιού επιφέρει, ως αποτέλεσμα, την ανάγκη αντικατάστασής του μέσω μιας κλασσικής προσθετικής εργασίας (κινητής ή ακίνητης) ή και εμφυτεύματος.

Τα στάδια της οδοντικής εξαγωγής

Μετά την επισκόπηση του φραγμού, κατά την οποία εντοπίζεται το προς εξαγωγή δόντι, ακολουθεί η απομόνωση του χειρουργικού πεδίου και η αναισθητοποίηση του δοντιού, με τη χρήση αναισθητικών διαλυμάτων ενέσιμης μορφής. Ακολούθως γίνεται η συνδεσμοτομή και η αποκόλληση των περιοδοντικών συνδέσμων του δοντιού, με τη χρήση των αντίστοιχων εργαλείων. Εν συνεχεία ακολουθεί η εκμόχλευση και τελικά η αφαίρεσή του, με τη βοήθεια της οδοντάγρας (στην καθομιλουμένη «τανάλια»).

Περιποίηση του μετεξακτικού τραύματος

Η αφαίρεση ενός δοντιού από το φραγμό επιφέρει την επικοινωνία του φατνίου του (δηλαδή του κενού στο κόκκαλο, το οποίο προηγουμένως φιλοξενούσε τη ρίζα του δοντιού) με το στοματικό περιβάλλον, που αν αφεθεί χωρίς φροντίδα μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές. Αρχικά, από το βάθος του φατνίου αφαιρούνται με προσοχή και με τη χρήση κοχλιάριου απόξεσης, πιθανά υπολείμματα ακρορριζίου που μπορεί να έχει θραυστεί κατά τους χειρισμούς της εξαγωγής, τμήματα του μεσορριζικού φατνιακού τοιχώματος ή και κοκκιώδης ιστός, λόγω προ-υπάρχουσας φλεγμονής. Στη συνέχεια ο θεράποντας συν-πλησιάζει τα τραυματικά χείλη και εφαρμόζει πιεστικό πωματισμό με βαμβάκι που καλείται να συγκρατήσει, δαγκώνοντάς το, ο ίδιος ο ασθενής για μικρό χρονικό διάστημα, αναλόγως της ύπαρξης ή όχι, αιμορραγίας. Επίσης στον ασθενή δίνονται αναλυτικές οδηγίες για τις επόμενες ώρες ή ημέρες, προκειμένου να εξασφαλισθεί η ομαλή επούλωση του τραύματος.

Πιθανές ανεπιθύμητες καταστάσεις

Η θραύση (σπάσιμο) του δοντιού κατά τη διάρκεια της προσπάθειας εκμόχλευσής του, το κάταγμα στο κατώτερο τμήμα της ρίζας του και γενικά ο σταδιακός επιφανειακός ή εν τω βάθει θρυμματισμός του (συχνός σε περιπτώσεις συνοστεώσεως που παρατηρείται σε ενδοδοντικά θεραπευμένα δόντια ή σε άτομα της τρίτης ηλικίας), μπορούν να οδηγήσουν την απλή εξαγωγή σε αδιέξοδο, οπότε θα απαιτηθεί χειρουργική αφαίρεση. Κατά τη διαδικασία αυτή κόπτονται τα ούλα, το οστό διανοίγεται, εντοπίζεται η ρίζα του δοντιού που αφαιρείται χειρουργικά, ενώ στη συνέχεια απαιτείται η τοποθέτηση ραμμάτων και η χορήγηση αντιβιοτικών φαρμάκων για την αποφυγή πόνου, μόλυνσης και οιδήματος. Φάρμακα δέον να χορηγούνται και προληπτικά, όταν ο ασθενής υποφέρει από γενικά νοσήματα, π.χ. καρδιοπάθεια, οπότε θα πρέπει να εξασφαλισθεί η αποφυγή της πολύ επικίνδυνης μικροβιακής ενδοκαρδίτιδας. Πρόνοια χρειάζεται επίσης και στις μεταβολικές νόσους (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης), στις διάφορες αλλεργίες ή στις ψυχικές ασθένειες, που απαιτούν τη διενέργεια της εξαγωγής σε νοσοκομειακό περιβάλλον. Μια πολύ επώδυνη όσο και σπάνια για τον ασθενή συνέπεια της εξαγωγής είναι το «ξηρό φατνίο» κατά το οποίο συνυπάρχουν έντονος πόνος, οσμή και απουσίας πήγματος αίματος από το φατνίο. Διαρκεί μερικές μέρες και αντιμετωπίζεται με συντηρητικό τρόπο (τοποθέτηση βάμβακος, εμποτισμένου με καταπραϋντικό φάρμακο, μέσα στο φατνίο)

Αιτίες

• Σοβαρή τερηδόνα ή λοίμωξη (οξεία ή χρόνια αλβεολική απόστημα, για παράδειγμα περιοριζόμενο απόστημα – συσσώρευση μολυσμένου υλικού, που σχηματίζεται στην κορυφή της ρίζας του δοντιού). Παρά τη μείωση της εξάπλωσης της τερηδόνας παγκοσμίως, παραμένει η πιο συχνή αιτία εξαγωγής δοντιών (εκτός από τους τρίτους γομφίους), αποτελώντας έως και τα δύο τρίτα των εξαγωγών.
• Σοβαρή νόσος των ούλων, που μπορεί να προσβάλλει τους στηρικτικούς ιστούς και τις οστικές δομές των δοντιών.
• Θεραπεία συμπτωματικών εγκλείστων τρίτων γομφίων, για παράδειγμα αυτών που σχετίζονται με περιοκοντίτιδα, αντιστεκόμενα στην θεραπεία τερηδόνας ή κύστες.
• Προληπτική εξαγωγή ασυμπτωματικών εγκλείστων τρίτων γομφίων. Ιστορικά, πολλοί ασυμπτωματικοί εγκλείστοι τρίτοι γομφίοι εξάγονταν, ωστόσο σήμερα τόσο οι αμερικανικές όσο και οι βρετανικές υγειονομικές Αρχές παρέχουν οδηγίες σχετικά με τις ενδείξεις για την εξαγωγή των τρίτων γομφίων. Για παράδειγμα, η Αμερικανική Ένωση Δημόσιας Υγείας υιοθέτησε πολιτική «Κατά της προληπτικής εξαγωγής τρίτων γομφίων (σοφίας)» λόγω του μεγάλου αριθμού τραυματισμών που προκύπτουν από άσκοπες εξαγωγές.
• Υπέρ αριθμός δοντιών, που παρεμποδίζει την έκπτυξη άλλων δοντιών.
• Υπέρ αριθμός ή παραμορφωμένα δόντια.
• Σπασμένα δόντια.
• Δόντια στη γραμμή κατάγματος των οστών της γνάθου.
• Δόντια που δεν μπορούν να αποκατασταθούν ενδοδοντικά.
• Προσθετική: δόντια που επηρεάζουν την εμφάνιση ή τη εφαρμογή των οδοντικών προσθέσεων.
• Ακτινοθεραπεία κεφαλής και τραχήλου για θεραπεία και/ή έλεγχο όγκων μπορεί να απαιτεί εξαγωγή δοντιών πριν ή μετά την ακτινοθεραπεία.
• Χαμηλότερο κόστος σε σύγκριση με άλλες μεθόδους θεραπείας.
• Άσκοπη εξαγωγή από ιατρική άποψη ως μορφή σωματικής βασανιστηρίου.
• Στο παρελθόν ήταν συνηθισμένη πρακτική να εξάγονται τα πρόσθια δόντια ασθενών ψυχιατρικών νοσοκομείων που είχαν τάση προς δαγκωματικές κινήσεις.

Αφαίρεση μόνιμου εμφυτεύματος

Τα μόνιμα οδοντικά εμφυτεύματα προορίζονται για μακροχρόνια σταθεροποίηση, αλλά μπορεί να προκύψουν επιπλοκές. Αιτίες αφαίρεσης μπορεί να είναι μόλυνση γύρω από το εμφύτευμα, ανεπαρκής οστεοενσωμάτωση, τραυματισμός ή παρατεταμένη φθορά. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο οδοντίατρος μπορεί να προτείνει προσεκτική αφαίρεση του εμφυτεύματος και επανατοποθέτηση μετά την επούλωση.

Κίνδυνοι

Οι συνηθισμένοι κίνδυνοι μετά από οποιαδήποτε εξαγωγή περιλαμβάνουν πόνο, οίδημα, αιμορραγία, μώλωπες, μόλυνση, τρίσμο (την αδυναμία ανοίγματος του στόματος όσο συνήθως) και ξηρότητα της θηλής. Υπάρχουν και άλλοι κίνδυνοι που σχετίζονται με χειρουργική εξαγωγή τρίτων γομφίων, συγκεκριμένα: μόνιμη ή προσωρινή βλάβη του κάτω φατνιακού νεύρου και/ή του γλωσσικού νεύρου, προκαλώντας μόνιμη ή προσωρινή μουδιάσματα, μυρμηγκιάσματα ή αλλαγές στην αίσθηση των χειλιών, του πηγουνιού και/ή της γλώσσας.

Πηγές

• Κλινική Στόματος και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής Οδοντιατρικής Σχολής Αθηνών