Μοιρολόγια

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Νικηφόρος Λύτρας, Ψαριανό Μοιρολόι (1888)

Μοιρολόγια[1][2] (από τις αρχαίες ελληνικές λέξεις μοῖρα + λέγω)[3] ονομάζονται τα λυρικά τραγούδια με θρηνητικό, επαινετικό και εγκωμιαστικό χαρακτήρα, τα οποία εκφράζουν θλίψη και πόνο για το θάνατο ενός προσφιλούς προσώπου, και τραγουδιούνται κατά την πρόθεση ή την κηδεία του. Περιγράφεται η ανθρώπινη μοίρα, ο αποχωρισμός από την οικογένεια και οι αρετές του νεκρού. Το μοιρολόι αποτελεί στην Ελλάδα μία από τις σημαντικότερες κατηγορίες δημοτικού τραγουδιού.

Η Μάρω κι ο Γιάννος, Μοιρολόι Δράμας

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα μοιρολόγια έχουν πανάρχαιη καταγωγή[4] και συνεχίζονται αδιακόπως από την αρχαιότητα μέχρι τη σημερινή εποχή[Σημ 1].

Στην Αρχαία Ελλάδα κάνουν την εμφάνιση τους ήδη από την εποχή του Ομήρου. Στην Ιλιάδα υπάρχουν τρία μοιρολόγια στις ραψωδίες Ψ και Ω, όπου στο πρώτο ο Αχιλλέας θρηνεί τον Πάτροκλο[Σημ 2], ενώ στο δεύτερο και στο τρίτο θρηνούν η Ανδρομάχη[Σημ 3] και η Εκάβη[Σημ 4] τον Έκτορα αντίστοιχα. Μάλιστα στο μοιρολόι στο νεκρό Έκτορα, οι γυναίκες που ακολουθούν τα θρηνητικά τραγούδια των αοιδών, αποτελούν έναν προπομπό των σημερινών Μοιρολογήστρων[5].

Στα νεώτερα χρόνια τα μοιρολόγια βρίσκονται στο απόγειο της καλλιέργειας τους, αλλά και στη σημερινή τους μορφή, κυρίως κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, όπου αποκτούν και χαρακτηριστικά κλέφτικων τραγουδιών. Έχουν υμνητικό και επαινετικό χαρακτήρα, εγκωμιάζοντας το νεκρό και εκφράζοντας το πόνο της απώλειας.

Κατηγορίες μοιρολογιών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα μοιρολόγια σύμφωνα με το περιεχόμενο και το χαρακτήρα τους μπορούν να υπαχθούν στις εξής κατηγορίες:

  • Επαινετικά μοιρολόγια, τα οποία εκφράζουν με τρόπο άμεσο τις αρετές και τα χαρίσματα των νεκρών.
  • Αλληγορικά μοιρολόγια, τα οποία χρησιμοποιούν αλληγορίες προκειμένου να εγκωμιάσουν το νεκρό, όπου παρομοιάζεται με τον ήλιο, το φεγγάρι κτλ.
  • Μοιρολόγια του «Κάτω Κόσμου και του Χάρου».[6]

Ακολουθεί ενδεικτικό αλληγορικό μοιρολόι[Σημ 5].

Είχα μηλιά στην πόρτα μου και δέντρο στην αυλή μου,
και τέντα κατακόκκινη το σπίτι σκεπασμένο,
και κυπαρίσσι ολόχρυσο κι ήμουν ακουμπισμένη,
είχα κι ασημομάντηλο στο σπίτι κρεμασμένο.
Τώρα η μηλιά μαράθηκε, το δέντρο ξεριζώθη,
κι η τέντα κατακόκκινη, κι εκείνη μαύρη εγίνη,
το κυπαρίσσι το χρυσό, έπεσε και τσακίστη,
τ' ασημομάντηλο έσβησε, το σπίτι δε φωτάει.

Μάνη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα μοιρολόγια καλλιεργήθηκαν ιδιαίτερα στη Μάνη[7]. Σε εκείνη την περιοχή το μοιρολόι αποτελεί επάγγελμα, που το ασκούν γυναίκες.

Τα μανιάτικα μοιρολόγια έχουν ένα ιδιαίτερο καταθλιπτικό χαρακτήρα και εκφράζουν περισσότερο τον πόνο για το χαμένο, παρά τη λυτρωτική κάθαρση του.

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας και κυρίως στη Μάνη.
  2. Ο φίλος μοιρολογεί το φίλο.
  3. Η γυναίκα μοιρολογεί τον άντρα της.
  4. Η μητέρα μοιρολογεί το παιδί της.
  5. Αποτελεί και δημοτικό τραγούδι.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Μοιρολόι». ΠΑΠΥΡΟΣ LAROUSSE ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ. Αθήνα: Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη Α.Ε.. 2013, σελ. 341. ISBN 978-960-503-549-5. 
  2. Παρίσσης Ιωάννης-Παρίσσης Νικήτας (2010). «Μοιρολόγια». ΛΕΞΙΚΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ. Αθήνα: ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ, σελ. 112. ISBN 960-06-0795-8. 
  3. Γεράσιμος Αν. Μαρκαντωνάτος (2013). «Μοιρολόγια». ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΙ ΟΡΟΙ. Αθήνα: Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη Α.Ε., σελ. 238. ISBN 978-960-503-298-2. 
  4. Παρίσσης Ιωάννης-Παρίσσης Νικήτας (2010). «Μοιρολόγια». ΛΕΞΙΚΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ. Αθήνα: ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ, σελ. 113. ISBN 960-06-0795-8. 
  5. Γεράσιμος Αν. Μαρκαντωνάτος (2013). «Μοιρολόγια». ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΙ ΟΡΟΙ. Αθήνα: Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη Α.Ε., σελ. 238. ISBN 978-960-503-298-2. 
  6. Ζαχαροπούλου, Κλεοπάτρα (23/8/2017). ««Εκδοχές μεταφυσικής φαντασίας στα δημοτικά τραγούδια»». Fractal. H γεωμετρία των ιδεών. http://fractalart.gr/ekdoxes-metafysikis-fantasias-sta-dimotika-tragoudia. 
  7. Κώστας Πασαγιάννης (1928). «Μοιρολόγια». Μανιάτικα Μοιρολόγια και Τραγούδια. Αθήνα.