Γκόμπλιν

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Goblin illustration from 19th century.jpg

Το γκόμπλιν είναι μικρό, γκροτέσκο, τερατώδες πλάσμα που εμφανίζεται στη λαογραφία πολλών ευρωπαϊκών πολιτισμών. Για πρώτη φορά μαρτυρούνται σε ιστορίες του Μεσαίωνα, και τους αποδίδονται αντικρουόμενες ικανότητες, ιδιοσυγκρασίες και εμφανίσεις ανάλογα με την ιστορία και τη χώρα προέλευσης, που ποικίλλουν από άτακτα οικιακά πνεύματα έως κακόβουλους, κτηνώδεις κλέφτες.[1][2] Συχνά έχουν μαγικές ικανότητες παρόμοιες με αυτές των νεράιδων ή των δαιμόνων, όπως η ικανότητα μεταμόρφωσης.[3]

Παρόμοια πλάσματα είναι τα μπράουνι, οι νάνοι, τα ντουέντες, τα διαβολάκια, τα λέπρεκον και τα κόμπολντ, αλλά χρησιμοποιείται επίσης συνήθως ως γενικός όρος για όλα τα μικρά, ασπρουλιάρικα πλάσματα.[4] Μερικές φορές ο όρος επεκτείνεται για να συμπεριλάβει πλάσματα που μοιάζουν με καλικάντζαρους άλλων πολιτισμών, όπως τα πουκγούτζι, ντοκαέμπι ή ιφρίτ.[5]

Ετυμολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εναλλακτικές ορθογραφίες, στα Αγγλικά, περιλαμβάνουν gobblin, gobeline, gobling, goblyn, goblino και gobbelin. Ο όρος goblette έχει χρησιμοποιηθεί για να αναφερθεί σε θηλυκά γκόμπλιν.[6][7]

Γκόμπλιν στη λαογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

An illustration of a group of goblins surrounding a small child.
Η πριγκίπισσα και το γκόμπλιν του Τζορτζ ΜακΝτόναλντ, εικονογραφημένο από την Τζέσι Γουίλκοξ Σμιθ, 1920

Ευρωπαϊκή λαογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Τα γκόμπλιν είναι συνηθισμένα στην αγγλική, σκωτσέζικη και ιρλανδική λαογραφία, όπου χρησιμεύουν ως γενικός όρος για όλα τα είδη κακών ή άτακτων πνευμάτων.
  • Το ρέντκαπ είναι ένα είδος γκόμπλιν που βάφει το καπέλο του με ανθρώπινο αίμα στην αγγλο-σκοτσέζικη λαογραφία των συνόρων.
  • Τα Χομπγκόμπλιν είναι φιλικά ξωτικά της αγγλικής, σκωτσέζικης, της λαογραφίας των Προσκυνητών και της λογοτεχνίας.[8]
  • Ο Έρλκινγκ είναι ένα κακόβουλο υβρίδιο γκόμπλιν-ξωτικού από τον γερμανικό μύθο.
  • Το Τράσγκου είναι ένα μυθολογικό πλάσμα της Βόρειας Ισπανίας και της Βόρειας Πορτογαλίας κελτικής και ρωμαϊκής προέλευσης.

Πλάσματα που μοιάζουν με καλικάντζαρους σε άλλους πολιτισμούς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Το πουκγούτζι είναι ένα είδος γκόμπλιν από τη λαογραφία των Ουαμπανών.
  • Το Μούκι είναι ένα χλωμό γκόμπλιν που ζει σε σπηλιές στις Άνδεις στη λαογραφία των Κέτσουα.

Πολλά ασιατικά πλάσματα λάτζιτ έχουν συσχετιστεί με γκόμπλιν. Μερικά παραδείγματα:

  • Το ξωτικό της Αντατσιγκαχάρα (ιαπωνικό παραμύθι)[9]
  • Ο Ποντικός Γκόμπλιν, από το βιβλίο Το αγόρι που ζωγράφιζε γάτες (ιαπωνικό παραμύθι).
  • 22 γκόμπλιν (ινδικό παραμύθι)[10]
  • Στη Νότια Κορέα, τα γκόμπλιν, γνωστά ως ντοκαέμπι (도깨비), είναι σημαντικά πλάσματα στη λαογραφία, όπου ανταμείβουν τους καλούς ανθρώπους και τιμωρούν τους κακούς, κάνοντάς τους κόλπα.[11]
  • Στο Μπαγκλαντές, οι Σάνταλ πιστεύουν στην γκουντρομπόνγκα που μοιάζει πολύ με τα γκόμπλιν.

Άλλα γκόμπλιν είχαν ταυτιστεί με πλάσματα από άλλο πολιτισμό:

  • Τα γκόμπλιν έχουν κατά καιρούς συνδυαστεί με τα τζιν, συγκεκριμένα με τα ιφρίτ και τα γκιλάν, του ισλαμικού πολιτισμού.[12]

Καλικάντζαροι στη μυθοπλασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λαϊκές ιστορίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • "Το Γκόμπλιν Πόνυ", από το Γκρίζο Παραμυθάκι (γαλλικό παραμύθι).
  • Το καλοπροαίρετο γκόμπλιν, από το Gesta Romanorum (Αγγλία).[13]
  • "Τα γκόμπλιν στο λουτρό" (Εσθονία), από το βιβλίο A Book of Ghosts and Goblins (1969).
  • "Τα γκόμπλιν έγιναν πέτρα" (ολλανδικό παραμύθι).[14]
  • Βασιλιάς Γκομπ (λαϊκό παραμύθι των Τσιγγάνων της Μολδαβίας)
  • Τα γκόμπλιν εμφανίζονται στα δανέζικα παραμύθια: Ο λόφος των ξωτικών, Το γκόμπλιν και ο μανάβης και Το γκόμπλιν και η γυναίκα.
  • Τα γκόμπλιν εμφανίζονται στο νορβηγικό λαϊκό παραμύθι Οι επισκέπτες των Χριστουγέννων στο Κβάμε.
  • Τα γκόμπλιν εμφανίζονται στα σουηδικά παραμύθια Τα τέσσερα μεγάλα τρολ και ο μικρός Πίτερ Παστουρμάν, και ο Νταγκ, και ο Ντάγκα και το ιπτάμενο τρολ του ουράνιου βουνού, όπου τα ξωτικά ζουν ανάμεσα στα τρολ.
  • Τα γκόμπλιν εμφανίζονται στο γαλλικό παραμύθι με τίτλο "Το χρυσό κλαδί".
  • Chinese Ghouls and Goblins (Αγγλία 1928)
  • Το κορεατικό παιδικό τραγούδι "Βουνίσιο Γκόμπλιν (산도깨비)" διηγείται τη συνάντηση με ένα ντοκαέμπι και τη φυγή του για να ζήσει.

Σύγχρονη μυθοπλασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

An illustration of a goblin wearing armour made of leather and skulls, wielding a cutlass.
Αναπαράσταση ενός γκόμπλιν όπως εμφανίζεται στο παιχνίδι ρόλων φαντασίας Dungeons & Dragons

Τα γκομπλινόιντ είναι μια κατηγορία ανθρωποειδών θρυλικών πλασμάτων που σχετίζονται με το goblin. Ο όρος έγινε δημοφιλής στο παιχνίδι ρόλων φαντασίας Dungeons & Dragons, στο οποίο τα ξωτικά και τα συναφή πλάσματα αποτελούν βασικό στοιχείο των τυχαίων συναντήσεων. Οι καλικάντζαροι είναι συνήθως βάρβαροι εχθροί των διαφόρων ανθρώπινων και "ημι-ανθρώπινων" φυλών. Παρόλο που τα γκομπλινόιντ στη σύγχρονη φανταστική φαντασία προέρχονται από τα ορκ του J. R. R. Tolkien, στη Μέση Γη του "orc" και "goblin" ήταν ονόματα για την ίδια φυλή πλασμάτων. Οι κύριοι τύποι γκόμπλιν στο Dungeons & Dragons είναι τα μπαγκμπίρ και τα χομπγκόμπλιν. Αυτά τα πλάσματα είναι επίσης μορφές της μυθολογίας, δίπλα στους συνηθισμένους καλικάντζαρους.

Στη σειρά βιβλίων Χάρι Πότερ και στο κοινό σύμπαν στο οποίο διαδραματίζονται οι κινηματογραφικές μεταφορές της, τα γκόμπλιν απεικονίζονται ως παράξενα, αλλά πολιτισμένα ανθρωποειδή, τα οποία συχνά υπηρετούν ως τραπεζίτες ή τεχνίτες. Αυτές οι απεικονίσεις των γκόμπλιν έχουν παρομοιαστεί από τους κριτικούς με αντισημιτικές καρικατούρες.[15]

Στη σειρά Discworld του Τέρι Πράτσετ, τα γκόμπλιν είναι αρχικά μια περιφρονημένη και περιφρονημένη υπόγεια φυλή- ωστόσο, στα μεταγενέστερα βιβλία, τα γκόμπλιν τελικά ενσωματώνονται με τις άλλες φυλές και τα μηχανολογικά και μηχανικά τους ταλέντα αρχίζουν να εκτιμώνται.

Ο Πράσινος Γκόμπλιν είναι ένας γνωστός υπερκακός, ένας από τους εχθρούς του Σπάιντερμαν, ο οποίος έχει διάφορες ικανότητες, όπως αυξημένη αντοχή, ανθεκτικότητα, ευκινησία, αντανακλαστικά και υπεράνθρωπη δύναμη, λόγω της κατάποσης μιας ουσίας γνωστής ως "Φόρμουλα Γκόμπλιν". Έχει εμφανιστεί σε διάφορα μέσα ενημέρωσης που σχετίζονται με τον Spider-Man, όπως κόμικς, τηλεοπτικές σειρές, βιντεοπαιχνίδια και ταινίες, συμπεριλαμβανομένων των ταινιών Spider-Man (2002) και Spider-Man: No Way Home (2021) ως Νόρμαν Όσμπορν και Spider-Man 3 (2007) και The Amazing Spider-Man 2 (2014) ως Χάρι Όσμπορν.

Στις πρώτες αγγλικές μεταφράσεις, τα Στρουμφάκια ονομάζονταν γκόμπλιν.[16]

Τοπωνύμια που σχετίζονται με γκόμπλιν[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • "Το χάσμα του Goeblin", μια τρύπα και σήραγγα στο Μορτέν της Γαλλίας.[17]
  • Goblin Combe, στο βόρειο Σόμερσετ, Ηνωμένο Βασίλειο
  • Goblin Valley State Park, Γιούτα, ΗΠΑ
  • Goblin Crescent, Bryndwr, Κράισττσερτς, Νέα Ζηλανδία
  • Yester Castle (επίσης γνωστό ως "Goblin Hall") Ανατολικό Λόδιαν, Σκωτία
  • Goblin Bay, Beausoleil Island, Οντάριο, Καναδάς
  • Cowcaddens και Cowlairs, Γλασκώβη, Σκωτία. το 'Cow' είναι μια παλιά σκωτσέζικη λέξη για το Goblin, ενώ το 'cad' σημαίνει 'κακός'. οι λέξεις "φωλιές" και "κρησφύγετα" αναφέρονται στα σπίτια των γκόμπλιν.[18]
  • ο 541132 Leleākūhonua (τότε γνωστός ως 2015 TG387) είναι ένας μικρός πλανήτης στο εξωτερικό ηλιακό σύστημα με το παρατσούκλι "Το Γκόμπλιν"

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Edwards, Gillian (1974). Hobgoblin and Sweet Puck: Fairy names and natures (στα English). London: Geoffrey Bles. ISBN 9780713807103. CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)
  2. Shaijan, Annliya (2019-03-27). «Goblin Mythology: A Brief Study of the Archetype, Tracing the Explications in English Literature» (στα αγγλικά). Global Journal of Human-Social Science Research 19 (4). ISSN 2249-460X. https://socialscienceresearch.org/index.php/GJHSS/article/view/2799. 
  3. Shaijan, Annliya (2019-03-27). «Goblin Mythology: A Brief Study of the Archetype, Tracing the Explications in English Literature» (στα αγγλικά). Global Journal of Human-Social Science Research 19 (4). ISSN 2249-460X. https://socialscienceresearch.org/index.php/GJHSS/article/view/2799. 
  4. Shaijan, Annliya (2019-03-27). «Goblin Mythology: A Brief Study of the Archetype, Tracing the Explications in English Literature» (στα αγγλικά). Global Journal of Human-Social Science Research 19 (4). ISSN 2249-460X. https://socialscienceresearch.org/index.php/GJHSS/article/view/2799. 
  5. Shaijan, Annliya (2019-03-27). «Goblin Mythology: A Brief Study of the Archetype, Tracing the Explications in English Literature» (στα αγγλικά). Global Journal of Human-Social Science Research 19 (4). ISSN 2249-460X. https://socialscienceresearch.org/index.php/GJHSS/article/view/2799. 
  6. Anthony, Piers (1992). The Color of Her Panties. You can't move me out, you skirted goblette. 
  7. Porter, Jesse (28 September 2015). «Goblin». The Adventures of Puss in Boots. Επεισόδιο 12. «My dear, dear goblette, there is really nothing to it.» 
  8. Shaijan, Annliya (2019-03-27). «Goblin Mythology: A Brief Study of the Archetype, Tracing the Explications in English Literature» (στα αγγλικά). Global Journal of Human-Social Science Research 19 (4). ISSN 2249-460X. https://socialscienceresearch.org/index.php/GJHSS/article/view/2799. 
  9. «Rick Walton - folktale». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Αυγούστου 2007. Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2007. 
  10. Sacred texts
  11. Shaijan, Annliya (2019-03-27). «Goblin Mythology: A Brief Study of the Archetype, Tracing the Explications in English Literature» (στα αγγλικά). Global Journal of Human-Social Science Research 19 (4). ISSN 2249-460X. https://socialscienceresearch.org/index.php/GJHSS/article/view/2799. 
  12. Sally M. Promey Sensational Religion: Sensory Cultures in Material Practice Yale University Press, 2014 (ISBN 9780300187359) pp. 99–100
  13. Apples4theTeacher - short stories
  14. Dutch Fairy Tales for Young Folks, 1918, compiled by William Elliot Griffis
  15. The Problem With Goblins: J. K. Rowling, Harry Potter, & Jews | The Problem With Jon Stewart Podcast, https://www.youtube.com/watch?v=DzffpeYnv-w, ανακτήθηκε στις 2022-02-01 
  16. «9780854081530 - Dilly Duckling and the Goblins by Peyo; Matagne». www.biblio.com. Ανακτήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2019. 
  17. Ghosts, Goblins, and Haunted Castles, Aventinum Publishers, 1990 in English, page 51
  18. Glasgow Street Names, Carol Foreman, Birlinn, 2007, page 58.