Ανοικτή πρόσβαση

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Open Access λευκό logo σχεδιασμένο από την Public Library of Science
9-λεπτο βίντεο που εξηγεί τι είναι η ανοικτή πρόσβαση

Ανοικτή Πρόσβαση (Open access - ΟΑ) σημαίνει απεριόριστη διαδικτυακή πρόσβαση στο διαδίκτυο για αποτελέσματα επιστημονικών ερευνών. Η ανοικτή πρόσβαση μπορεί να εφαρμοστεί σε όλες τις μορφές της δημοσιευμένης έρευνας, συμπεριλαμβανομένων έγκριτων και μη έγκριτων άρθρων ακαδημαϊκών περιοδικών, έγγραφα συνεδρίων, διατριβές,[1] κεφάλαια βιβλίων,[2] και μονογραφίες.[3]

Η ανοικτή πρόσβαση υπάρχει σε δύο βαθμούς: Δωρεάν (gratis) ανοικτή πρόσβαση, η οποία είναι η δωρεάν διαδικτυακή πρόσβαση, και η ελεύθερη (libre) ανοικτή πρόσβαση, η οποία είναι η δωρεάν διαδικτυακή πρόσβαση και με μερικά πρόσθετα δικαιώματα χρήσης.[4] Αυτά τα πρόσθετα δικαιώματα χρήσης τα οποία συχνά χορηγούνται μέσω της χρήσης των διαφόρων ειδικών αδειών Creative Commons.[5] [6] Για την υποστήριξη της Ανοικτής Πρόσβασης έχουν υιοθετηθεί μια σειρά από διακηρύξεις[7][8]. Μόνο η ελεύθερη ανοικτή πρόσβαση είναι πλήρως συμβατή με τους ορισμούς της ανοικτής πρόσβασης όπως διατυπώνονται στη Διακήρυξη του Βερολίνου για την Ανοικτή Πρόσβαση στη Γνώση στις Θετικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους οι συγγραφείς μπορούν να παρέχουν ανοιχτή πρόσβαση στην εργασία τους. Ένας τρόπος είναι με τη δημοσίευση της εργασίας τους, και στη συνέχεια να αυτοαρχειοθέτησουν μια έκδοση του αποτελέσματος της έρευνάς τους σε ένα αποθετήριο όπου μπορεί να προσπελαστεί δωρεάν,[9][10] όπως το ιδρυματικό τους αποθετήριο,[11][12] ή ένα κεντρικό αποθετήριο όπως το PubMed Central. Αυτό είναι γνωστό ως «πράσινη» ανοικτή πρόσβαση, και ορισμένοι εκδότες απαιτούν καθυστερήσεις, ή ένα εμπάργκο, στο πότε μπορεί να διατεθεί ένα ερευνητικό έργο σε ένα αποθετήριο.[13] Λεπτομέρειες για την πολιτική πνευματικών δικαιωμάτων και αυτοαρχειοθέτησης ξενόγλωσσων περιοδικών και των εκδοτών τους μπορεί κανείς να αναζητήσει μέσω του εργαλείου SHERPA RoMEO[14]

Ένας δεύτερος τρόπος που οι συγγραφείς μπορούν να δώσουν ανοικτή πρόσβαση στο έργο τους είναι να το δημοσιεύσουν κατά τέτοιο τρόπο που κάνει τα αποτελέσματα της έρευνας άμεσα διαθέσιμα από τον εκδότη.[15] Αυτό είναι γνωστό ως «χρυσή» ανοικτή πρόσβαση,[16] και σε επιστημονικά πλαίσια συχνά παίρνει τη μορφή της δημοσίευσης ενός άρθρου είτε σε ανοικτής πρόσβασης περιοδικό,[17] ή υβριδικό περιοδικό ανοικτής πρόσβασης. Το τελευταίο είναι ένα περιοδικό του οποίο το επιχειρηματικό μοντέλο είναι τουλάχιστον εν μέρει με βάση τις συνδρομές, και παρέχει χρυσή ανοικτή πρόσβαση μόνο για εκείνα τα επιμέρους άρθρα για τα οποία οι συντάκτες τους (ή το ίδρυμα ή χρηματοδότης του συντάκτη) καταβάλλουν ένα ειδικό τέλος για τη δημοσίευση, που συχνά αναφέρεται ως Χρέωση Επεξεργασίας Άρθρου.[18] Περιοδικά καθαρής ανοικτής πρόσβασης δεν χρεώνουν τέλη εγγραφής, και μπορεί να έχουν μία ποικιλία επιχειρηματικών μοντέλων. Πολλά, ωστόσο, χρεώνουν ένα τέλος επεξεργασίας άρθρου.

Η ευρεία πρόσβαση του κοινού στον Παγκόσμιο Ιστό στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000 τροφοδότησε το κίνημα για ανοιχτή πρόσβαση, και προκάλεσε τόσο την πράσινη ανοικτή πρόσβαση με αυτοαρχειοθέτηση μη ανοικτής πρόσβασης άρθρων σε περιοδικά, και τη δημιουργία περιοδικών χρυσής ανοικτής πρόσβασης. Τα συμβατικά περιοδικά μη ανοικτής πρόσβασης καλύπτουν δαπάνες για τη δημοσίευση, μέσω χρέωσης πρόσβασης, όπως συνδρομές, άδειες ιστοσελίδας ή pay-per-view. Μερικά περιοδικά μη ανοικτής πρόσβασης παρέχουν ανοικτή πρόσβαση μετά από μια περίοδο εμπάργκο 6-12 μηνών ή περισσότερο.[18] Ενεργή συζήτηση για τα οικονομικά και την αξιοπιστία των διαφόρων τρόπων παροχής ανοικτής πρόσβασης συνεχίζεται μεταξύ των ερευνητών, ακαδημαϊκών, βιβλιοθηκονόμων, διοικητικών υπαλλήλων των πανεπιστημίων, οργανισμών χρηματοδότησης, κυβερνητικών αξιωματούχων, εμπορικών εκδοτών, συντακτικού προσωπικού και την κοινωνικών εκδοτών.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Schöpfel, Joachim; Prost, Hélène (2013). «Degrees of secrecy in an open environment. The case of electronic theses and dissertations». ESSACHESS – Journal for Communication Studies 6 (2). ISSN 1775-352X. http://www.essachess.com/index.php/jcs/article/view/214. 
  2. Suber, Peter. "Open Access Overview". Earlham.edu. Retrieved on 2011-12-03.
  3. Meredith Schwartz (April 13, 2012). «Directory of Open Access Books Goes Live». Library Journal. http://lj.libraryjournal.com/2012/04/academic-libraries/directory-of-open-access-books-goes-live/. 
  4. Suber, Peter. 2008."Gratis and Libre Open Access". Arl.org. Retrieved on 2011-12-03.
  5. Suber 2012, σελίδες 68–69
  6. «Τι είναι οι άδειες creative commons». Creative Comnons Greece. 2014-06-06. https://creativecommons.ellak.gr/fylladio/. Ανακτήθηκε στις 2017-02-01. 
  7. «Declarations in support of OA - Open Access Directory» (στα αγγλικά). oad.simmons.edu. http://oad.simmons.edu/oadwiki/Declarations_in_support_of_OA. Ανακτήθηκε στις 2017-02-01. 
  8. admin (2013-12-09). «Ανοικτή πρόσβαση». Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Βιβλιοθήκη. http://www.lib.auth.gr/el/%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CF%84%CE%AE-%CF%80%CF%81%CF%8C%CF%83%CE%B2%CE%B1%CF%83%CE%B7. Ανακτήθηκε στις 2017-02-01. 
  9. Harnad, S. 2007. "The Green Road to Open Access: A Leveraged Transition". In: ''The Culture of Periodicals from the Perspective of the Electronic Age'', pp. 99–105, L'Harmattan. Retrieved 2011-12-03.
  10. Harnad, S.; Brody, T.; Vallières, F. O.; Carr, L.; Hitchcock, S.; Gingras, Y.; Oppenheim, C.; Stamerjohanns, H. και άλλοι. (2004). «The Access/Impact Problem and the Green and Gold Roads to Open Access». Serials Review 30 (4): 310. doi:10.1016/j.serrev.2004.09.013. 
  11. "Registry of Open Access Repositories (ROAR)". Roar.eprints.org. Retrieved on 2011-12-03.
  12. Fortier, Rose; James, Heather G.; Jermé, Martha G.; Berge, Patricia; Del Toro, Rosemary (14 May 2015). «Demystifying Open Access Workshop». http://epublications.marquette.edu/rsch_inst/6/. e-Publications@Marquette. http://epublications.marquette.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1005&context=rsch_inst. 
  13. " SPARC Europe – Embargo Periods. Retrieved on 2015-10-18.
  14. Millington, Peter. «SHERPA/RoMEO - Publisher copyright policies & self-archiving». www.sherpa.ac.uk. http://www.sherpa.ac.uk/romeo/index.php. Ανακτήθηκε στις 2017-02-01. 
  15. Harnad, S; Brody, T; Vallières, F; Carr, L; Hitchcock, S; Gingras, Y; Oppenheim, C; Hajjem, C και άλλοι. (2008). «The Access/Impact Problem and the Green and Gold Roads to Open Access: An Update». Serials Review 34: 36. doi:10.1016/j.serrev.2007.12.005. 
  16. Jeffery, Keith G. 2006. "Open Access: An Introduction". Ercim News, 64, January 2006. Retrieved on 2011-12-03.
  17. Directory of Open Access Journals. DOAJ. Retrieved on 2012-11-05.
  18. 18,0 18,1 Suber 2012, σελ. 140

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα