Χατζής

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ο όρος Χατζής, αραβικά Χατζ, απαντάται εθιμικά ως προσωνύμιο μουσουλμάνων και χριστιανών, σημαίνοντας το προσκύνημα που έχει κάνει αυτός που το φέρει, στον ιερό τόπο της θρησκείας του. Η λέξη προέρχεται από το αραβικό "χατζ" που σημαίνει «στέκομαι μπροστά σε μια θεότητα σε ιερό μέρος» ή «ταξίδι σε ένα ιερό μέρος». Πολλά ονόματα έχουν το πρώτο συνθετικό τη λέξη Χατζη. Επίσης υπάρχει και τραγουδιστής-συνθέτης με το όνομα Χατζής.

Ισλάμ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ως τίτλος απονέμεται στους, μουσουλμάνους στο θρήσκευμα, προσκυνητές που πραγματοποιούν το χατζ, το ιερό προσκύνημα δηλαδή στην ιερή πόλη του Ισλάμ τη Μέκκα (το οποίο λαμβάνει χώρα κάθε χρόνο τον δωδέκατο ισλαμικό μήνα, Ντουλ - Χιτζά) και το οποίο αποτελεί τον πέμπτο από τους πέντε στύλους του Ισλάμ. Όλοι οι υγιείς άντρες και γυναίκες, που έχουν την οικονομική δυνατότητα, πρέπει να κάνουν το χατζ τουλάχιστον μια φορά στην ζωή τους. Ο τίτλος για τους άντρες που πραγματοποιούν το τελετουργικό προσκύνημα είναι Χατζή και για τις γυναίκες Χατζά.

Υπάρχουν δυο είδη προσκυνήματος. Το «μικρό» Προσκύνημα ή omra που γίνεται όλο το χρόνο και το «μεγάλο» Προσκύνημα ή hadj που γίνεται μια φορά το χρόνο, σε συγκεκριμένη ημερομηνία.

ετυμολογία της λέξης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

η σύγχρονη αραβική ετυμολογία μεταφράζει τη λέξη hadj «πηγαίνω σε…», δείχνοντας τη κατεύθυνση της πορείας του προσκυνήματος που δεν είναι άλλη παρά η γενέθλια πόλη του Μωάμεθ, η Μέκκα. Η ετυμολογία της λέξης προέρχεται από το λεξιλόγιο των σημιτικών γλωσσών. Η ρίζα hog στα εβραϊκά σημαίνει « κάνω ένα γύρο», και «γιορτάζω ιερή γιορτή και προσφέρω θυσία στο θεό». «τρεις φορές το χρόνο θα γιορτάζετε το hag στο όνομά μου», (Έξοδος. Κγ’ 14) διατάζει ο Γιεχωβάς τους πιστούς του.

Γιορτή και ιεροτελεστία και των Αράβων ειδωλολατρών λοιπόν, που ο Μωάμεθ αναβάθμισε, εξευγένισε και ενσωμάτωσε στην μουσουλμανική θρησκεία.

To Χατζ πραγματοποιείται στον τελευταίο μήνα του σεληνιακού έτους των μουσουλμάνων, τον μήνα του χατζ, όπως λέγεται, dhou el-hadj.

η προέλευση του χατζ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όταν έφτασε η περίοδος του ετήσιου προσκυνήματος στη Μέκκα, 30.000 μουσουλμάνοι ξεκίνησαν, με επικεφαλής τον Προφήτη Μωάμεθ, από την Μεδίνα, για να πραγματοποιήσουν το χατζ. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής όλοι οι πιστοί έλεγαν την προσευχή που τους έμαθε ο Μωάμεθ, και ο οποίος την είχε μάθει από τον αρχάγγελο Γαβριήλ.

Αυτή η προσευχή- η talbiya-στα αραβικά έχει ως εξής:

Labaik Allahumma labaik, labaik la sharika laka labaik in alhamd wa al-ni'amatu laka wal-mulk, la sharika laka.

Ενώ στα ελληνικά μπορούμε να τη μεταφράσουμε ως εξής:

«Να με μπροστά Σου! Να με μπροστά Σου! Να με μπορστά Σου! Δεν είμαι ίσος με σένα, μα, να με μπροστά Σου! Στ’ αλήθεια ο έπαινος και η ευεργεσία ανήκουν σε Σένα μόνο, το ίδιο και η βασιλεία! Να με μπροστά Σου!» [1]

Ύστερα από 10 μέρες πορείας οι πιστοί μπαίνουν στη Μέκκα, ο Μωάμεθ φτάνει στη Κάαμπα και προσεύχεται ενώ οι πιστοί μαζί με αυτόν γυρίζουν γύρω από τον ιερό βράχο 7 φορές. Μετά πάνε όλοι μαζί στη κοιλάδα του Αραφάτ, και στη κορυφή του βουνού του Ελέους, ο Μωάμεθ προσεύχεται μαζί με τους πιστούς του, και τους απευθύνει τις τελευταίες οδηγίες του, το λεγόμενο «αποχαιρετιστήριο κήρυγμα».

προσκυνητές προσεύχονται στον λόφο του Αραφάτ

Ύστερα περνάνε την υπόλοιπη μέρα στο Αραφάτ, σε κατάσταση περισυλλογής και προσευχής. Την επόμενη μέρα ξεκινάνε για το ταξίδι επιστροφής προς τη Μέκκα περνώντας από τη κοιλάδα της Μουντζαλίφα. Εκεί μαζεύουν χαλίκια. Την επόμενη μέρα που φτάνουν στην περιοχή της Μίνα, στα περίχωρα της Μέκκας, στέκονται και πετροβολούν μία ψηλή στήλη, σε ανάμνηση της συνάντησης του Αβραάμ με το διάβολο στο ίδιο ακριβώς σημείο. Αφού πέταξαν τις πέτρες, προχώρησαν στο θυσιαστικό σφάξιμο προβάτων και καμηλών που το κρέας μοιράστηκε στους φτωχούς- πράξη που έκαναν σαν ανάμνηση της θυσίας του Ισμαήλ που είχε ζητήσει ο Αλλάχ από τον Αβραάμ και που τελικά ο Θεός δεν επέτρεψε να γίνει, αντικαθιστώντας όπως θα κάνει αργότερα και με τον Ισαάκ, το παιδί με ένα πρόβατο. Φτάνοντας στη Μέκκα έκαναν ξανά το προσκύνημα των 7 κύκλων γύρω από την Κάαμπα και μετά έκοψαν τα μαλλιά τους και τα νύχια τους, άλλαξαν τα άσπρα ρούχα που φορούσαν μέχρι τότε με τις καθημερινές τους κελεμπίες για να δείξουν ότι το προσκύνημα και η ιερή κατάσταση στην οποία βρίσκονταν τέλειωσε και όλοι μαζί ξαναγύρισαν στη Μεδίνα. [2]

Αυτή η αναπαράσταση των πράξεων του Μωάμεθ και των πιστών του, την άνοιξη του 630 είναι ο σκοπός του χατζ.

niya,"η πρόθεση"[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Κοράνι γράφει: «Να προτρέπεις τους ανθρώπους στο χατζ», (Κορ. 22,27) ζητάει ο Θεός από τον τελευταίο αγγελιαφόρο του. επίσης, : «ο Θεός επιβάλλει στους ανθρώπους το προσκύνημα στον Ναόν αυτόν για όποιον έχει τα μέσα» (Κορ. 3,97) [3]

H πρώτη προϋπόθεση? Η Niya, ‘’η πρόθεση’’, το πνευματικό κλειδί που ανοίγει τις πόρτες του προσκυνήματος. Πρέπει η πρόθεσή σου να είναι καρπός ελεύθερης βούλησης, να έχει θρησκευτική βάση, να είναι ανιδιοτελής, καλά μελετημένη, με μεγάλη ευσέβεια, και να είσαι ενήλικας αρσενικός – [οι ανήλικοι δεν πραγματοποιούν χατζ, γιατί το χατζ χρειάζεται την ελεύθερη συνειδητή βούληση που μόνο στον ενήλικα, αναγνωρίζεται, οι γυναίκες ασφαλώς μπορούν να πραγματοποιήσουν χατζ, αλλά αυτό δεν έχει σημασία για κανέναν]- να έχεις τα οικονομικά μέσα για να το πραγματοποιήσεις, δεν μπορείς να πάρεις δάνειο για να το κάνεις και θεωρητικά πρέπει να έχεις ρυθμίσει τις οικονομικές σου διαφορές με τους γύρω σου πριν ξεκινήσεις. [4]

ihram,"ο εξαγνισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προτού ο πιστός ξεκινήσει το Χατζ, θα πρέπει κατ´αρχάς να εξαγνίσει το σώμα του. πρέπει γι’ αυτό το σκοπό, να κάνει το ihram. Ihram σημαίνει τον εξαγνισμό του σώματος με το μεγάλο λουτρό και τη ένδυση μετά με το ειδικό τελετουργικό ρούχο, δυο μεγάλες άσπρες πετσέτες από καθαρό βαμβάκι, απολύτως αχρησιμοποίητες και απολύτως άραφες. Και αυτό για να εγκαταλείψουν τις σκέψεις και τις πράξεις της βέβηλης καθημερινότητας.Κάνεις το μεγάλο λουτρό, το τελετουργικό πλύσιμο, αφού το νερό συμβολίζει στον Ισλαμισμό, τον εξαγνισμό. Αυτό το λουτρό λέγεται ghousl, που σημαίνει, «να πλύνεις τελετουργικά ολόκληρο το κορμί». Πλένεται λοιπόν και φοράει το ιχράμ.[5]

talbiya,"η προσευχή"[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτελεί μετά, τις μετάνοιες «της προσευχής για το ταξίδι». «Κύριε, προτίθεμαι να αγιαστώ προσκυνώντας τον Οίκο σου. Κύριε, διευκολύνέ με και δέξου το από μένα».

Η δεύτερη προσευχή ονομαζόμενη talbiya, προσευχή την οποία θα πρέπει να επαναλάβει αρκετές φορές κατά τη διάρκεια του προσκυνήματος (την αναφέραμε παραπάνω)

Μέκκα, ο τόπος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

άποψη του Haram,στη Μέκκα

προορισμός? Η Μέκκα. Πόλη των ανέμων, η «κοιλάδα η ακατάλληλη για καλλιέργεια», ήταν παρόλα αυτά γνωστή και αναγνωριζόταν από τα βουνά της. Βουνά στρωμένα με μυτερούς, κατάξερους βράχους, διαβρωμένους από τα νερά της βροχής, έζωναν τη κοιλάδα που βρισκόταν η Μέκκα από παντού. Που και πού φαράγγια –περάσματα μέσα από τα βουνά που οδηγούσαν στη πόλη. Οι πόρτες της Μέκκας. Ο Ιμπν Μπαττούτα έγραφε για τη πόλη τον 16ο αιώνα.: « είναι μια μεγάλη πόλη με τα κτίρια κοντά-κοντά. Έχει το σχήμα παραλληλόγραμου και κείται στο βάθος μιας κοιλάδας που την περιστοιχίζουν βουνά. Έτσι που όποιος κατευθύνεται εκεί να μη τη βλέπει παρά αφού φτάσει.» [6]

Κέντρο της Μέκκας, "Ο Κάαμπα"[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1η μέρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μόλις ο πιστός φτάσει στη Μέκκα κατευθύνεται στο τζαμί της, το επονομαζόμενο και Haram(= ιερό και κατά συνέπεια απαγορευμένο στους αλλόπιστους) για να αρχίσει την τελετουργία των εφτά γύρων, γύρω από τη Κάαμπα, των taouaf el-Qoudoum ή ‘’γύρων της παρουσίασης μπροστά στον Θεό’’. [7]

Ο Κάαμπα, ‘’ο Οίκος του Θεού’’, τετράγωνος, συμπαγής, λίθινος σκεπασμένος στη σημερινή εποχή από ένα πολυτελές μαύρο ύφασμα με χρυσή διακόσμηση και ασημένια αραβουργήματα. Εφτά φορές γυρίζεις γύρω από τον Κάαμπα, σε φορά αντίθετη των δεικτών του ρολογιού, αναφωνώντας συνεχώς ότι ο Αλλάχ είναι Μεγάλος!, «Allah Akbar!». Στο διάστημα των εφτά αυτών γύρων, ο προσκυνητής πρέπει να πλησιάσει και να αγγίξει «το δεξί χέρι του Θεού», όπως ονομάζουν το μικρό μαύρο λίθο που βρίσκεται ενσφηνωμένος. Στο τέλος των εφτά γύρων προσκυνάς τον «σταθμό του Αβραάμ», σύμφωνα με την αραβική παράδοση είναι ο μικρός βράχος που πάνω του στηρίχθηκε ο Αβραάμ, για να στηριχτεί και να τοποθετήσει την τελευταία πέτρα του Κάαμπα. Το επόμενο βήμα, την ίδια πρώτη μέρα του χατζ και μετά το προσκύνημα στη Κάαμπα είναι η πορεία ανάμεσα στους δυο λόφους που βρίσκονται εκεί κοντά, τον Σαφά και τον Μαρούα. Η πορεία ( saay) ξεκινά από τη βάση του λόφου Σαφά, προχωρά 400 μέτρα και φτάνει στη βάση του λόφου Μαρούα. Εκεί ξαναγυρίζει πίσω στον λόφο Σαφά για να κατευθυνθεί πάλι στον Μαρούα, και αυτό θα γίνει 7 φορές. Η πορεία αυτή είναι αναπαράσταση – σύμφωνη με το μύθο- που έκανε η Άγαρ, όταν παίρνοντας μαζί τον μικρό γιό της Ισμαήλ, έφυγε από τη Παλαιστίνη. Η Άγαρ έφτασε σε αυτή την άνυδρη περιοχή, και πηγαινοήρθε εφτά φορές από τη μια κορυφή στην άλλη, προσπαθώντας να βρει πηγή νερού για να πιεί το μικρό παιδί της και να μην πεθάνει από τη δίψα. Επιστροφή στο τέμενος για μια τελευταία προσευχή στην Κααμπα και η πρώτη μέρα του προσκυνήματος τελειώνει. [8]

ο Κάαμπα
2η μέρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η δεύτερη μέρα, ονoμάζεται ‘’ημέρα του ποτίσματος’’ (yom el tarouiya), από τη συνήθεια να ποτίζουν άφθονα με νερό τις καμήλες τους εκείνο το πρωί, να γεμίζουν και οι ίδιοι τα ασκιά τους με νερό, να πίνουν και να φεύγουν έπειτα για τη κοιλάδα του Αραφάτ. Το Αραφάτ (στα αραβικά σημαίνει γνωρίζω, αναγνωρίζω) είναι μια πλατιά πεδιάδα που περικλείεται από βουνά. Στη μια άκρη της, υπάρχει το Ορος του Ελέους, ένας γρανιτένιος βράχος ύψους 65 μέτρων, όπου οι πιστοί επισκέπτονται, και όπου από εδώ ο ιμάμης καθοδηγεί τις προσευχές αυτής της ημέρας. Θα κοιμηθούν στο μέρος, και η δεύτερη μέρα του woukouf (= της στάθμευσης στη κοιλάδα) τελειώνει εδώ.

3η μέρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την επόμενη μέρα- αναπαράσταση της μέρας που ο ίδιος ο Προφήτης ανέβηκε στο βουνό του Ελέους για να απαγγείλει τις σημαντικότερες θέσεις και ιεροτελεστίες, και αξίες και ιδέες της μουσουλμανικής θρησκείας που εκείνος ίδρυσε. Οι πιστοί σήμερα, στέκονται στους πρόποδες του βουνού και προσεύχονται από το ξημέρωμα μέχρι και τη δύση του ήλιου. [9] Με τη δύση του ήλιου οι προσκυνητές μαζεύουν τα πράγματά τους και αναχωρούν από το Αραφάτ και προχωρούν προς τη κοιλάδα της Μουντζαλίφα, το μέρος όπου οι πιστοί θα συγκεντρώσουν 49 βοτσαλάκια ή μεταφρορικά ‘’πυρωμένα κάρβουνα’’ (djamarat)για να πετροβολήσουν αργότερα τον σατανά. Συνεχίζουν το δρόμο τους για τον τελικό προορισμό που είναι η άλλη κοιλάδα, της Μίνα.

4η μέρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη Μίνα υπάρχει μια κολώνα ύψους 20 μέτρων και πλάτους 80 εκατοστών, που ονομάζεται η ‘’στήλη του μεγάλου Σατανά’’ (el-chaytan el-Kebir). Ο πιστός πετροβολεί τη κολώνα με 7 βοτσαλάκια που είχε μαζέψει από τη περιοχή της Μουτζαλίφα, διαδηλώνοντας συνεχώς την υπεροχή του Θεού με το «Allah Akbar!». Τελετουργία που έκανε και ο ίδιος ο Μωάμεθ και σύμφωνα με τη παράδοση πρώτος είχε κάνει ο Αβραάμ όταν του παρουσιάστηκε εκεί ο ίδιος ο διάβολος για να τον βάλει σε πειρασμό να παρακούσει το θέλημα του Αλλάχ. Μετά από αυτό το πετροβόλημα, οι άντρες κουρεύουν ή κονταίνουν τα μαλλιά τους, οι γυναίκες κόβουν μια τούφα από τα δικά τους. μερική άρση της κατάστασης εξαγνισμού που βρίσκονταν τις προηγούμενες μέρες, του ihram, δηλαδή. [10]

Οι τελετουργίες συνεχίζονται με τη θυσία ενός ζώου, συνήθως πρόβατου ή καμήλας. Ο πιστός πρέπει να σκοτώσει το ζώο μόνος του, αλλά σε περίπτωση αδυναμίας μπορεί να επιστρατεύσει και κάποιον για να τον αντικαταστήσει.Μετά τη θυσία, οι πιστοί παίρνουν το δρόμο για τη Μέκκα, για να κάνουν για τελευταία φορά, τους γύρους γύρω από τη Κάαμπα, και τη διαδρομή ανάμεσα στους δυο λόφους, Σαφά και Μαρουά. Τώρα τελειώνει απολύτως η κατάσταση εξαγνισμού, οι πιστοί βγάζουν το ihram, μπορούν να λουστούν, να αρωματιστούν κα να ντυθούν όπως θέλουν.

5η, 6η μέρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

οι επόμενες μέρες που ακολουθούν,- οι μέρες μπορεί να ποικίλλουν από μία το λιγότερο μέχρι τρεις το περισσότερο - είναι μέρες γιορτής και χαράς ονομάζονται ‘’ημέρες της αποξήρανσης’’, στις οποίες περιμένουν το κρέας του σφάγιου να ξεραθεί στον ήλιο.

Χριστιανισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ως προσωνύμιο τίθεται (κατ΄ έθιμο) προ του ονόματος του κάθε Ορθόδοξου Χριστιανού (στο θρήσκευμα) που επισκέπτεται τους Αγίους Τόπους και που βαπτίζεται στον Ιορδάνη ποταμό. Η αποδοχή του προσωνυμίου "Χατζής" δεν είναι υποχρεωτική. Αποτελεί όμως νόμιμο λόγο (εθιμικού δικαίου) αλλαγής του επιθέτου των απογόνων του προσκυνητή. Έχουν δε σημειωθεί πολλές τέτοιες αντικαταστάσεις επιθέτων. Π.χ. ένας χριστιανός που ονομάζεται Ανδρέας επισκέπτεται τους Αγίους Τόπους και όταν επιστρέφει προσφωνείται Χατζηανδρέας. Τα παιδιά του, που ενδεχομένως έφεραν το επίθετο Ανδρέου, μπορούν να το αντικαταστήσουν με το Χατζηανδρέου.

Ανεξάρτητα από την επιστολογραφία σε εμπορικές κυρίως επιγραφές (ταμπέλες) προς περιορισμό του ονόματος αντί Χατζής τίθεται το ενδεικτικό Χ" προ του επιθέτου. Σήμερα το έθιμο αυτό τείνει να σβήσει.

Στο κείμενο Άξιο το προσκήνυμά σου, της Δένας Αναξαγόρου, στην εφημερίδα Πολίτης (4 Αυγούστου 2014), αναφέρεται το γεγονός ότι το "προσωνύμιο Χατζη" αποτελεί "μέρος πολλών επωνύμων μας". Και συνεχίζει με τη διαπίστωση ότι το όνειρο ζωής προηγούμενων γενιών να πάνε στους Αγίους τόπους, να βαφτιστούν στον Ιορδάνη ποταμό και να γίνουν Χατζήδες αντικαταταστήθηκε με τη σύγχρονη πρακτική για προσκυνήματα σε άλλους ιερούς τόπους, παρά στα Ιεροσόλυμα.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. μετάφραση του Αντώνη Σακελλαρίου, από το βιβλίο του Σλιμάν Ζεγκιντούρ «η καθημερινή ζωή στη Μέκκα από την εποχή του Μωάμεθ μέχρι τις μέρες μας» εκδ. Παπαδήμα,1993
  2. the life of the prophet Muhammad.από τις Leila Azzam & Aisha Gouverneur. Σελ 78-81
  3. Regis Blachere, Le Coran. έκδοση G.T.Maisonnneuve et Larose του 1980, σελ.88 και για τη μετάφραση Αντώνης Σακελλαρίου
  4. Σλιμάν Ζεγκιντούρ ‘’η καθημερινή ζωή στη Μέκκα από τον Μωάμεθ ως τις μέρες μας. Εκδ. Παπαδήμα,1993, σελ. 26-27
  5. όπου παραπάνω, σελ. 49-50
  6. Ibn Battuta, Voyages, τόμος 1, εκδόσεις FM La Decouveste,Παρίσι, 1982, σελ.286
  7. όπου παραπάνω, σελ.170-173
  8. όπου παραπάνω, σελ.218-220
  9. όπου παραπάνω, κεφάλαιο 14
  10. όπου παραπάνω σελ. 309-311