Νικολά Φλαμέλ

Φανταστικό πορτραίτο του Φλαμέλ

Ο Νικολά Φλαμέλ (γαλλ. Nicolás Flamel ή Nicholas Flamel (1340 ή 1330 στην Ποντουάζ - 1413 ή 1418 στο Παρίσι) υπήρξε φημισμένος Γάλλος γραμματικός, συγγραφέας καθώς και έμπορος χειρογράφων και επίπλων. Αργότερα κυκλοφόρησε η φήμη ότι βρήκε την Φιλοσοφική Λίθο και ότι παρασκεύασε το μαγικό φίλτρο της αιωνιότητας.

Ένα αλχημικό βιβλίο, δημοσιευμένο στο Παρίσι το 1612 με το όνομα Livre des figures hiéroglypiques και στο Λονδίνο το 1624 με τ' όνομα Exposition of the Hieroglyphicall Figures αναφέρονταν στον Νικολά Φλαμέλ. Στην εισαγωγή του εκδότη περιγράφεται η έρευνα του Φλαμέλ για την Φιλοσοφική Λίθο. Σύμφωνα στην εισαγωγή αυτή, ο Φλαμέλ είχε κάνει στόχο της ζωής του να αποκρυπτογραφήσει το κείμενο που αγόρασε.

Ζωή

Auberge Nicolas Flamel, Rue de Montmorency 51. Το σπίτι που διέμεινε ο Φλαμέλ από το 1407 συνεχίζει να υπάρχει ακόμα και σήμερα και είναι από τα καλύτερα διατηρημένα οικοδομήματα του Παρισιού

Η επιτάφια στήλη του Φλαμέλ

Ο Φλαμέλ προέρχονταν από φτωχή οικογένεια. Ο πατέρας του ήταν Εβραίος που είχε αναγκαστικά ασπασθεί την καθολική θρησκεία. Αυτός του δίδαξε την τέχνη της αντιγραφής χειρογράφων για να συνεχίσει τις σπουδές του σε μονή του τάγματος των Βενεδικτίνων. Σπούδασε Γαλλικά, Εβραϊκά και Λατινικά. Παντρεύτηκε το 1355 την χήρα Περονέλη ή Περνέλη. Δούλεψε στο Παρίσι ως γραφέας, ενώ διατηρούσε μαζί με την γυναίκα του ένα μικρο μαγαζί κοντά στην εκκλησία Saint-Jacques-de-la-Boucherie. Εκεί κοντά είχε και ένα εργαστήριο κατασκευής πολυτελών χειρόγραφων. Κατά την διάρκεια της ζωής του, εκείνος και η γυναίκα του έδιδαν στέγη και φαγητό στους άπορους, με αντάλλαγμα να προσεύχονται και να γίνονται ευσεβείς Ρωμαιοκαθολικοί. Αργότερα στη ζωή τους, επισημάνθηκαν για τα πλούτη τους και την φιλανθρωπία τους. Έγιναν τόσο πλούσιοι που ίδρυσαν πολλά εκκλησιαστικά και φιλανθρωπικά ιδρύματα, ενώ διοργάνωναν φιλόπτωχες συνεστιάσεις. Για αντάλλαγμα ο Φλαμέλ έδινε οδηγίες για αλληγορικές απεικονίσεις στους εξωτερικούς τοίχους των κτιρίων.

Ο Νάιτζελ Ουίλκινς (Nigel Wilkins), βιογράφος του Φλαμέλ, ισχυρίζεται ότι τα πλούτη του μάλλον δεν προέρχονται από τις επιτυχίες του στην αλχημεία. Αντίθετα, ότι προφανώς ήταν της γυναίκας του, η οποία προηγουμένως είχε χηρέψει δύο φορές και κληρονόμησε την περιουσία των πρώην συζύγων της. Μια άλλη πιθανή πηγή πλούτου μπορεί να ήταν συναλλαγές που έκανε ο Φλαμέλ την εποχή του Εκατονταετούς Πολέμου.

Το 1410 ο Φλαμέλ κατασκεύασε την επιτάφια στήλη του, η οποία σήμερα διατηρείται και εκτίθεται στο μουσείο Musée de Cluny στο Παρίσι. Η ταφόπλακα παρουσιάζει τους Απόστολους Πέτρο και Παύλο, μαζί με τον Ιησού ως παντοκράτορες, ενώ το σκήνο του Φλαμέλ κείτεται στα πόδια τους.

Ο θάνατος του Νίκολας σημειώθηκε κατά το 1418, αλλά ο τάφος του βρέθηκε άδειος. Φήμες λένε ότι ο Νικολά Φλαμέλ πότε δεν πέθανε πραγματικά και ότι ζει ως σήμερα, δίνοντας έμφαση στον μύθο του περιπλανώμενου Ιουδαίου.

Έργα του

Το 1561 ο Ζακ Γκοορί (Jacques Gohorry), ο οποίος ήταν συγγραφέας αλχημιστής τύπωσε μια συλλογή τριών έργων περί Μεταστοιχείωσης των Μετάλλων. Ένα από αυτά, με τον τίτλο Sommaire Philosophique έφερε το όνομα του Φλαμέλ. Το έργο αυτό έγινε δημοφιλές, αφού στην συνέχεια εκτυπώθηκε αρκετές φορές και έγινε απόσπασμα πολλών ανθολογιών.

Στον Φλαμέλ αποδίδονται επίσης αποσπάσματα του βιβλίου αλχημείας Livre des figures hiéroglypiques που εκδόθηκε το 1612 στο Παρίσι, το 1624 στα αγγλικά στο Λονδίνο και το 1681 στα γερμανικά στο Αμβούργο („Des berühmten Philosophi Nicolai Flamelli Chymische Werke“). Περιέχει καλλιτεχνικές διακοσμήσεις τις οποίες ο Φλαμέλ προόριζε για το νεκροταφείο Cimetière des Innocents. Ο πρόλογος του βιβλίου αυτού διηγείται την ιστορία του αλχημιστή Φλαμέλ. Η πατρότητα του κειμένου αυτού αμφισβητήθηκε τον 18ο αι. από τον Αββά Βιλλέν (Abbé Villain). Επίσης, ο Ουίλκινς υποστηρίζει ότι το έργο είναι ολόκληρο από τον εκδότη, ο οποίος αντέγραψε κείμενα παλαιότερων αλχημιστών και γνωστών αποσπασμάτων της ζωής του Φλαμέλ τις οποίες ανέμιξε με διάφορες προφορικές παραδόσεις.

Αν και το βιβλίο φέρει την χρονολογία 1399, ο Κλοντ Γκανιόν (Claude Gagnon) υποστηρίζει ότι το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί και οι θεωρίες που περιέχει αποδεικνύουν ότι δεν μπορεί να έχει γραφτεί πριν από το έτος 1590. Υποστηρίζει επίσης ότι όνομα Arnaud de la Chevalerie που αναφέρεται ως εκδότης ανήκει στον Φρανσουά Μπεροάλντ ντε Βερβίλ (François Béroalde de Verville).

Θρύλοι γύρω από το πρόσωπό του

Ένας θρύλος, σύμφωνα με τον πρόλογο του βιβλίου Livre des figures hiéroglyphiques, λέει ότι το 1357 παρουσιάστηκε ένας άγγελος στο όνειρο του Φλαμέλ και του έδειξε ένα βιβλίο μυστικού περιεχομένου, που μόνο ο Φλαμέλ θα μπορούσε να αποκρυπτογραφήσει. Πραγματικά, ο Φλαμέλ μετά από λίγο καιρό ανακάλυψε σε ένα βιβλιοπωλείο ένα φυλλάδιο που το αγόρασε πληρώνοντας δύο φιορίνια. Το περιεχόμενο στο φυλλάδιο αυτό είχε τρία κεφάλαια και συνολικά επτά σελίδες, και ήταν μια οδηγία χρήσης σε αλληγορική μορφή για την κατασκευή της Φιλοσοφικής Λίθου. Ο Φλαμέλ χρειάστηκε 21 χρόνια για να αποκρυπτογραφήσει το κείμενο. Πήγε μάλιστα και στην Ισπανία όπου ζήτησε τα φώτα των εκεί αλχημιστών, αλλά ούτε και αυτοί μπόρεσαν να τον βοηθήσουν. Στον γυρισμό από την Ισπανία, ένας Εβραίος λόγιος συνοδοιπόρος, ο Μετρ Κανς (Maître Canches), του είπε ότι το φυλλάδιο αυτό πρόκειται περί του βιβλίου Habraham, Juif, Prince, Prêtre, Lévite, Astrologue & Philosophe; à la Nation des Juifs que l'ire de Dieu a dispersé dans les Gaules, etc και του έδωσε λίγες οδηγίες για την αποκρυπτογράφηση του περιεχομένου του. Ο Μετρ Κανς απεβίωσε όμως πριν προλάβει να του πει περισσότερα. Ο Φλαμέλ τελικά στις 17 Ιανουαρίου του 1382, μια καθαρά Δευτέρα, κατόρθωσε με την βοήθεια της συζύγου του, Περνέλλη, να μετατρέψει για πρώτη φορά υδράργυρο σε ασήμι. Στις 25 Απριλίου του ίδιου έτους κατόρθωσε με τον ίδιο τρόπο να κάνει χρυσάφι.

Αργότερα φημολογήθηκε ότι το βιβλίο που βρήκε ο Φλαμέλ ήταν ένας μυστικός χάρτης που έδειχνε πού ήταν κρυμμένοι οι θησαυροί των Εβραίων που είχαν εκδιωχθεί από την Γαλλία. Το Μέγα Πλήρες Παγκόσμιο Επιστημονικό Λεξικό που εξέδωσε ο Γερμανός Γιόχαν Χάινριχ Γκέντλερ το 1735 λέει ότι ο Φλαμέλ διέδωσε τα περί κατασκευής της Φιλοσοφικής Λίθου μόνο και μόνο για να δικαιολογήσει τα πλούτη του, ενώ στην αλήθεια έκλεβε και κατάχρώταν δημόσιους πόρους.

Ένας άλλος θρύλος θέλει τον Φλαμέλ να ανακαλύπτει το φίλτρο της αιωνιότητας, γι' αυτό και ο τάφος του και της γυναίκας του έχουν μείνει άδειοι, ενώ ακόμη και πολύ μετά τον θάνατό του κατά διαστήματα παρουσιάζονταν εκδόσεις εντύπων αλχημείας που έφεραν το όνομα του Φλαμέλ. Ο Γάλλος έμπορος Paul Lucas (1664–1737) διέδωσε στην αρχή του 18ου αιώνα τη φήμη ότι ο Φλαμέλ ζει αιώνια και βρίσκεται στην Ινδία, όπως του είπαν Τούρκοι που τον είχαν συναντήσει εκεί. Ο θρύλος αυτός θυμίζει έναν άλλο μύθο του περιπλανώμενου Ιουδαίου. Αργότερα και με την πάροδο των αιώνων ο μύθος αυτός αναπλάστηκε με κεντρικό ήρωα τον Κόμη του Σαιν Ζερμαίν.

Αναφορές σε βιβλία

Ο Φλαμέλ αναφέρεται σε πολλά έργα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας.

• Στο μυθιστόρημα Η Παναγία των Παρισίων (1831) του Βίκτωρος Ουγκώ,
• Στο μυθιστόρημα Ο Κόμης του Μοντεχρίστο (1845) του Αλέξανδρου Δουμά,
• από την Τζ. Κ. Ρόουλινγκ στο πρώτο της βιβλίο Ο Χάρι Πότερ και η Φιλοσοφική Λίθος. Διαβάζουμε ότι είναι φίλος με τον Άλμπους Ντάμπλντορ αλλά ποτέ δεν τον βλέπουμε.
• Αναφορά επίσης στον Νικολά Φλαμέλ γίνεται και στον Κώδικα Ντα Βίντσι ως Μεγάλου Μαγίστρου του Κοινού της Σιών (1398-1418).
• Κεντρικός ήρωας στην σειρά "Τα Μυστικά του Αθάνατου Νίκολας Φλαμέλ - Ο Αλχημιστής / Ο Μάγος / Η Μάγισσα / Ο Νεκρομάντης", του Μάικλ Σκοτ.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• http://www.alchemylab.com/flamel.htm
• Μια μικρή διατριβή με τον τίτλο Summarium Philosophicum, Nicolai Flamelli.
• Ιστοσελίδα με διάφορα κείμενα του Φλαμέλ (Αγγλικά)