Μπουκουβαλαίοι
 |
Αυτό το λήμμα χρειάζεται μορφοποίηση ώστε να ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές μορφοποίησης της Βικιπαίδειας. Αυτό μπορεί να σημαίνει την δημιουργία εσωτερικών συνδέσμων, επικεφαλίδων, παραγράφων κλπ. Για περαιτέρω βοήθεια, δείτε τα λήμματα Πώς να επεξεργαστείτε μια σελίδα και Βικιπαίδεια:Οδηγός μορφοποίησης λημμάτων. |
 |
Αυτό το λήμμα είναι ορφανό καθώς λίγα ή και καθόλου λήμματα συνδέουν σε αυτό. Παρακαλούμε βοηθήστε βάζοντας συνδέσμους προς αυτό σε λήμματα για σχετικά θέματα. |
Πίνακας περιεχομένων |
[Επεξεργασία] Αναφορά
Οι Μπουκουβαλαίοι ή Μπουκουβαλέοι (αρσενικό: Μπουκουβάλας, Μπουκοβάλας, Βουκουβάλας, Βουκοβάλας, θηλυκό: Μπουκουβάλα, Μπουκουβάλαινα) είναι οικογενειακό επώνυμο και αναφέρεται τους ακόλουθους ανθρώπους ή ομάδες ανθρώπων:
- Τους διαμένοντες εν Ελλάδι έχοντες το επίθετο Μπουκουβάλας-Μπουκουβάλα.
- Τους αρματολούς που έδρασαν στην σημερινή Ελλάδα και Αλβανία κατά την προεπαναστατική, του Ανατολικού Ζητήματος, περίοδο.
- Τους μη όντες μέλη της αρχικής οικογενείας των αρματολών αλλά που πήραν το όνομα ίδιο ή ελαφρώς παραποιημένο χάρις στους αρχηγούς τους: Τα παλληκάρια που υπηρετούσαν στα στρατιωτικά αποσπάσματα, τα λεγόμενα "κόλια", του εκτεταμένου αρματολικιού δεν μπορούσε να είναι γνωστό στο ευρύ κοινό, ο καθένας με το επώνυμό του και για το λόγο αυτό, κατά τις μετακινήσεις τους στα διάφορα χωριά, τους έδιναν το διακριτικό όνομα και τους αποκαλούσαν, από το όνομα του καπετάνιου τους Μπουκουβαλαίους ή Μπουκουβαλάδες. Ήρθανε π.χ. τόσοι Μπουκουβαλάδες. Μερικοί από αυτούς στο διάστημα μιας πολυετούς υπηρεσίας, το συνηθίζανε πια και το μεταχειρίζονταν ως πραγματικό τους επώνυμο. Υπήρχαν επίσης και περιπτώσεις που τα βαφτιστήρια κρατούσαν ως εκδήλωση τιμής το επώνυμο του νονού τους, Μπουκουβάλα.
- Τον Δημήτριο Τάσο, στρατιώτη του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος, εκ Λαρίσης, ο οποίος έδρασε στο πλευρό του Άρη Βελουχιώτη και πήρε το όνομα Μπουκουβάλας για να τιμήσει τον Αθανάσιο Μπουκουβάλα (ή Σαρτζελαριώτη), αγρότη από το Μόδεστο, αγωνιστή της επανάστασης του Κιλελέρ ο οποίος σκοτώθηκε την 6η Μαρτίου 1910.
- Η αγγλική ονομασία αναφέρεται στους εν διασπορά Μπουκουβαλαίους που μπορεί η προέλευσή τους να ποικίλει ανάλογα με τις παραπάνω περιπτώσεις.
[Επεξεργασία] Τρεις μαρτυρίες
Ρήγας Φεραίος (1757-1798):
| Μπουκουβαλέοι ξακουστοί / οπού 'ναι σαν τον Ηρακλή / τυράννους Οθωμάνους / τους έχουν σα γαϊδάρους / σαν τίγρεις γιουρουδίζουν / στη φωτιά, μπρε παιδιά! —Ύμνος Πατριωτικός της Ελλάδος και όλης της Γραικίας προς ξαναπόκτησιν της αυτών ελευθερίας |
Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος (1815-1891):
| Εκ του άσματος τούτου συνάγεται προς τούτοις το και άλλοθεν γνωστόν υπάρχον ότι τα καπετανάτα ήσαν πολλάκις κληρονομικά. Οι Μπουκουβαλαίοι, οίτινες ήρχον των Αγράφων εν αρχή της επαναστάσεως, ότε ήρπασεν απ' αυτών την επαρχίαν ταύτην ο Καραϊσκάκης, ήσαν απόγονοι του Γιάννη Μπουκουβάλα εκείνου, όστις τοσούτον πολύκροτος απέβη από των αρχών της 18ης εκατονταετηρίδος —Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τομ. Εβ', σσ. 136, 137 |
Αριστοτέλης Βαλαωρίτης (1815-1891):
| Ο Ακαρνάν ούτος, τέκνον ανδρείων προπατόρων και ρίζα περικλεών απογόνων, εταπείνωσε την Οθωμανικήν αγερωχίαν αγωνιζόμενος υπέρ πατρίδος κατά τας αρχάς της παρελθούσης (18ης) εκατονταετηρίδος. Νικήσας εν τινι συμπλοκή τον Βελήν, πατέρα του Αλή, κατεδίωξεν αυτόν από Κερασόβου μέχρι Τεπελενίου. —Άπαντα Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, σσ. 234, 235 |
[Επεξεργασία] Ετυμολογία
Υπάρχουν μερικές θεωρίες για την προέλευση του ονόματος των Μπουκουβαλαίων:
- Η πρώτη αναφέρει πως το όνομα προέρχεται από το αλβανικό γλύκισμα Μπουκουβάλα, στα αλβανικά.
- Η δεύτερη αναφέρει[1] πως το όνομα προέρχεται από το ιστορικό άλογο του Αλέξανδρου Γ', του Βουκεφάλα.
[Επεξεργασία] Καταγωγή
[Επεξεργασία] Εισαγωγή
Οι Αλβανοί αναμειχθήκαν κατά καιρούς με λαούς ποικίλων εθνοτήτων. Αρχαίους Έλληνες, Αρχαίους Ρωμαίους, Γότθους κ.α. και αργότερα με Σλάβους και Τούρκους που εποίκησαν στη χώρα τους και με την πάροδο του χρόνου δημιουργήθηκε ένα κράμα από όλους αυτούς τους λαούς. Ζούσαν διαιρεμένοι σε μικρές εγχώριες ηγεμονίες και σε ανεξάρτητες ορεινές φυλές υπό την αρχηγία ιδιαιτέρων φυλάρχων, συνήθως αντιμαχόμενων. Φαίνεται να λαμβάνουν για πρώτη φορά κάποια πολιτική ύπαρξη στις αρχές του ΙΓ αιώνα, σχεδόν συγχρόνως με τις προσπάθειες του αυτοκράτορα Μιχαήλ Α΄ Κομνηνού Δούκα προς συγκρότηση του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Με την υποκίνηση και την υποστήριξή του, ο ηγεμών των Αλβανών Dhimitër Progoni, ήρθε σε πολεμική σύγκρουση με τον Ενετό Δούκα του Δυρραχίου, Marino Vallaresso αλλά ηττήθηκε. Κατάφερε παρ' όλα αυτά να διασώσει την ανεξαρτησία του και αποσύρθηκε σε δυσπρόσιτα όρη. Σε βραχύ χρονικό διάστημα όμως ο Μιχαήλ, κατόρθωσε να προσεταιριστεί και να οργανώσει τους ορεινούς εκείνους φυλάρχους ώστε να αναδειχθούν σε πολεμιστές και παράγοντες του Δεσποτάτου της Ηπείρου.
Μετά την πάροδο όμως ενάμιση αιώνα, Αλβανοί και πάλι έδωσαν το τελειωτικό χτύπημα στο υπό κατάρρευση και κατακερματισμένο πλέον Δεσποτάτο. Χαρακτηριστικό γεγονός αυτής της περιόδου είναι η ήττα του Νικηφόρου Β' από τον ισχυρό φύλαρχο Κάρολο Τόπια, ο οποίος και αυτοανακήρυχθηκε Βασιλιάς της Ηπείρου και βασίλεψε από το 1358 ως το 1387. Τον διαδέχτηκε ο υιός του Γεώργιος Τόπια ο οποίος βασίλεψε από το 1388 έως το 1392 οπότε και παρέδωσε την κυριαρχία του Δυρραχίου στην Ενετική Δημοκρατία.
Μετά το θάνατο του Γεωργίου Τόπια, το βασίλειο κατακερματίστηκε και σκληροί ανταγωνισμοί μεταξύ ποικιλώνυμων κληρονόμων επακολούθησαν. Την εποχή αυτή εμφανίζονται στα νότια της Ηπείρου και της Αιτωλοακαρνανίας οι πανίσχυρες αλβανικές οικογένειες των Σπάτα και Λώσια, των οποίων οι ονομασίες διασώζονται σε αττικά τοπωνύμια. Οι διαμάχες μεταξύ των φυλάρχων και οι πιέσεις των διαφόρων από το βορρά εισβολέων είχαν ως αποτέλεσμα την προς νότο κάθοδο αλβανικών πληθυσμών. Η δυσπραγία των κατοίκων και οι πιέσεις εντάθηκαν με την ολοκληρωτική κατάκτηση της Αλβανίας από τους Τούρκους μετά το θάνατο του Σκεντέρμπεη (1467). Αναφέρεται (Παπαρ. Εβ', σ 16) πως σε βραχύ χρονικό διάστημα ο χριστιανικός πληθυσμό της Αλβανίας από 350.000 ελαττώθηκε σε 50.000. Αλλά όπως συνέβαινε και με τους γενίτσαρους, οι εκούσια και αναγκαστικά εξισλαμιζόμενοι Αλβανοί αποβαίνανε ολέθριότεροι και πιο φανατικοί και από τους ίδιους τους Τούρκους. Μετά την τουρκική κατάκτηση πυκνώθηκαν και οι μετακινήσεις πληθυσμών προς τον ελλαδικό χώρο Ελλήνων και χριστιανών Αλβανών ως φίλων και συμμάχων μέχρι σημείου ώστε πολλοί Αλβανοί εξελληνίσθηκαν με την πάροδο του χρόνου.
[Επεξεργασία] Αλβανική καταγωγή των Μπουκουβαλαίων
Ένας από αυτούς τους πληθυσμούς είναι οι Μπουκουβαλαίοι το όνομα των οποίων συναντάται στην Κορυτσά, το Τεπελένι και σε άλλες αλβανικές πόλεις. Η αλβανική ρίζα της ετυμολογίας του επιθέτου συνηγορεί και αυτή για το παραπάνω δεδομένο. Επίσης εκτός των Μπουκουβαλαίων των Αγράφων, Μπουκουβαλαίοι και μάλιστα αλβανόγλωσσοι, εμφανίζονται και στις Σπέτσες, με αξιόλογη μάλιστα ναυτική δράση κατά την Επανάσταση του 1821.
Επίσης ένα άλλο σημαντικό στοιχείο είναι πως τα κλέφτικα τραγούδια της ελληνικής προφορικής παράδοσης αναφέρονται πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ των Μετσοϊσαίων (αλβανική φάρα με ιδρυτή τον Μέτζο Χούσο) και των Μπουκουβαλαίων.
[Επεξεργασία] Απόσχιση και συγκρούσεις με τους Αλβανούς
Παρ' όλο που οι κυριότερες βιβλιογραφικές πηγές αναφέρουν την καταγωγή αυτή των Μπουκουβαλαίων, είναι σίγουρο οτι κάποια στιγμή, στα τέλη 17ου - αρχές του 18ου αιώνα οι Μπουκουβαλαίοι, ως ελληνική φάρα (πλέον), συγκρούστηκαν με Αλβανούς και τους κατατρόπωσαν.
| Ο Μπουκουβάλας πολεμάει με τους Μουτσουχουσαίους —Αθ. Ιατρείδη, "Συλλογή Δημοτικών Ασμάτων" - Αθήνα, 1859 |
[Επεξεργασία] Εγκατάσταση στην Ελλάδα των Μπουκουβαλαίων
Οι Μπουκουβάλαιοι τελικώς, εγκαταστάθηκαν στο Σακαρέτσι (Περδικάκι) του Βάλτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας το οποίο και αποτέλεσε το κυριότερο ορμητήριό τους. Αρκετοί απόγονοι των Μπουκουβαλαίων βρίσκονται στη σημερινή Αργιθέα Αιτωλίας και Ακαρνανίας.
[Επεξεργασία] Γενεαλογία των Μπουκουβαλαίων
Περιγράφεται παρακάτω η πιθανολογούμενη με βάσει όλες τις ιστορικές πηγές γενεαλογία των Μπουκουβαλαίων ξεκινώντας από τα μέσα του 17ου αιώνος. Υπάρχει ένα ζήτημα σχετικά με το αν ο πρώτος Γιάννης Μπουκουβάλας, γενάρχης των Μπουκουβαλαίων όπως αυτοί έγιναν γνωστοί ήταν πατέρας ή αδελφός του Δήμου Μπουκουβάλα που έδρασε κατά το 1650.
|
|
|
|
|
Γιάννης Μπουκουβάλας |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
Δήμος Μπουκουβάλας (1650) |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Λάμπρος Μπουκουβάλας |
|
Γιάννης Μπουκουβάλας (1715-1782) |
|
Κώστας Μπουκουβάλας (απ.1768) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
Δήμος Μπουκουβάλας |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Γιάννης Μπουκουβάλας |
|
Κώστας Μπουκουβάλας |
|
Στέργιος Μπουκουβάλας | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
| Γιώργος Μπουκουβάλας |
|
Θανάσης Μπουκουβάλας (1760-1813) |
|
Γιαννάκης Μπουκουβάλας (1769-1826) |
|
Δήμος Μπουκουβάλας (1773-1818) |
|
Νίκος Μπουκουβάλας | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Κώστας Μπουκουβάλας |
|
Χρήστος Μπουκουβάλας |
|
Νικόλαος Μπουκουβάλας (γ.1812) |
|
Γιώργος Μπουκουβάλας |
|
Αντώνης Μπουκουβάλας | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
Γιάννος Μπουκουβάλας (1868-1888) | Κώστας Μπουκουβάλας (1876-1932) |
|
|
|
|
|
Γιώργος Μπουκουβάλας |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
[Επεξεργασία] 17ος-18ος αιώνας, η περίοδος του αρματολισμού
[Επεξεργασία] Η εξουσία των Μπουκουβαλαίων στο Αρματολίκι των Αγράφων
Οι Μπουκουβαλαίοι έγιναν κυρίως γνωστοί από τη δράση τους ως Αρματολάρχες των Αγράφων. Αυτό είναι γνωστό και καταγεγραμμένο από τα δημοτικά άσματα και ποιήματα των: Χριστόφορου Περραιβού, Claude Charles Fauriel, Frederik Gottschalk von Haxthausen, Niccolò Tommaseo, Αναστάσιου Μανούσου, Σπύρου Ζαμπέλιου, Παναγιώτη Αραβαντινού, Αθανάσιου Ιατρείδη, Arnold Passow, Νικόλαου Γ. Πολίτη, Σπύρου Ι. Θεοδωρόπουλου (Άγι Θέρου) και Πέτρου Σπανδωνίδη. Σημαντική είναι η συνεισφορά των πληροφοριών περι των αρματολαρχών Μπουκουβαλαίων και από τον Νικόλαο Κασομούλη, ήρωα και ιστορικό της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.
Η οικογένεια των Μπουκουβαλαίων κατάφερε με επιγαμίες των μελών της να δημιουργήσει μια κραταιά και εκτεταμένη ομοσπονδία αρματολικιών, στην οποία συμπεριλαμβάνονταν γειτονικά των Αγράφων αρματολίκια. Τέτοια ήταν των Τζουμέρκων, του Βάλτου, του Ξηρόμερου, της Βόνιτσας και του Πατρατζικίου (Υπάτης).
Οι κύριες προσωπικότητες που απασχολούν τους παραπάνω ποιητές αλλά και ιστορικούς είναι κατά σειρά γέννησης:
- Γιάννης Μπουκουβάλας
- Δήμος Μπουκουβάλας
- Λάμπρος Μπουκουβάλας
- Γιάννης Μπουκουβάλας (1715-1785)
- Κώστας Μπουκουβάλας (απ.1768)
- Θανάσης Μπουκουβάλας (1760-1813)
- Γιάννης Μπουκουβάλας
- Δήμος Μπουκουβάλας (1775-1818)
- Στέργιος Μπουκουβάλας
- Γεώργιος Μπουκουβάλας
[Επεξεργασία] Τύχη του αρματολικιού των Αγράφων
Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, από τα πρώτα κιόλας χρόνια της Επανάστασης του 1821 είχε κατά νου τον προσεταιρισμό του αρματολικιού των Αγράφων κάτι που τελικώς το πέτυχε όταν πλέον είχε παρηκμάσει η εξουσία της οικογένειας των Μπουκουβαλαίων. Όμως, λόγω του οτι οι Μπουκουβαλαίοι είχανε ακόμη ερείσματα στα σώματα των ατάκτων, κατηγορούνταν ο Καραϊσκάκης ως σφετεριστής και καταχραστής. Για να σταματήσουν οι κατηγορίες αυτές, αρραβώνιασε μια από τις ανήλικες κόρες του με τον μικρότερο αδελφό του Κώστα Μπουκουβάλα, τον Χρήστο Μπουκουβάλα (Χριστάκη) και εμφανιζόταν ως προστάτης αυτών. όμως μετά από λίγο καιρό που σταμάτησαν οι κατηγορίες εναντίον του και πλέον είχε εδραιωθεί η εξουσία του στο Αρματολίκι των Αγράφων, όπως γράφεται χαρακτηριστικά στη βιβλιογραφία έγραψε τα αρραβωνιάσματα στα παλιά του τα τσαρούχια και ήρπασε την επαρχία ταύτην.
Ουσιαστικά όμως το τέλος της κυριαρχίας των Μπουκουβαλαίων στο αρματολίκι των Αγράφων τερματίστηκε το έτος 1819 με τον ορισμό του Ιωάννη Ράγκου από τον Αλή Πασά ως επικαρπωτή του.
[Επεξεργασία] 19ος αιώνας, η στρατιωτική αποκατάσταση
- Γεώργιος Μπουκουβάλας εκπαιδευτικός, πατέρας της Ιώαννας Αναγνώστου-Μπουκουβάλα.
- Κώστας Μπουκουβάλας, γνωστός και ως Καπετάν Πετρίλος. Γεννήθηκε το 1877 στο Γύθειο και παρακολούθησε τη Σχολή Ευελπίδων. Ήταν Υπολοχαγός Πεζικού του Ελληνικού Στρατού όταν κατατάχθηκε στα εθελοντικά σώματα του Μακεδονικού Αγώνα.
- Νικόλαος Μπουκουβάλας, συνταγματάρχης και πολιτικός του 19ου αιώνος.
[Επεξεργασία] 20ος αιώνας, δημόσιες προσωπικότητες
- Δημήτριος Μπουκουβάλας (στρατιώτης ΔΣΕ)
- Ιωάννα Αναγνώστου-Μπουκουβάλα (συγγραφεύς)
- John Boukouvalas (συγγραφέας)
- Ιουλία Μπουκουβάλα (αθλήτρια)
- Μιχάλης Μπουκουβάλας (ποδοσφαιριστής)
- Δημήτριος Μπουκουβάλας (μουσικός)
- Χρήστος Μπουκουβάλας (ηθοποιός)
- Ζήσης Μπουκουβάλας (πλαστικός χειρουργός)
[Επεξεργασία] Οι Μπουκουβαλαίοι στη σάτιρα
Το επίθετο Μπουκουβάλα/ς λόγω της ασυνήθιστης κυκλοφορίας και φύσης του έγινε αντικείμενο σάτιρας σε δημοφιλείς σειρές της ελληνικής τηλεόρασης της δεκαετίας του 1990. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι σειρές Κωνσταντίνου & Ελένης[2] (ΑΝΤ1) και Απαράδεκτοι[3] (MEGA).
[Επεξεργασία] Πηγές, Παραπομπές, Βιβλιογραφία
[Επεξεργασία] Παραπομπές
[Επεξεργασία] Ξένη Βιβλιογραφία
- Pouqueville F., Voyage dans la Grèce
Paris, 1820-1827
- Pouqueville F., Histoire de la régénération de la Grèce
Αθήναι, 1890-1891, Μετάφραση Ξενοφώντα Ζυγούρα
[Επεξεργασία] Ελληνική Βιβλιογραφία
- Μαυρίκου Π., Ι. Ο τελευταίος πολεμιστής: Κώστας Μπουκουβάλας
Εκδοτικός Οίκος Α.Α.Λιβάνη, 1993 ISBN 960-236-308-8
- Μπουκουβάλα Ευρυπίδου, Ι. , Το Αρματολίκι των Αγράφων: Μια χώρα Ελεύθερη και Ανεξάρτητη μέσα στην απέραντη Οθωμανική Αυτοκρατορία
Φωτοστοιχειοθεία-Εκτύπωση-Επιμέλεια: Χρήστος Ε. Χριστινάκης
- Κασομούλη Νικολάου, Ενθυμήματα Στρατιωτικά της Επαναστάσεως των Ελλήνων, 1821-1833
