Μπέσα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Στην αλβανική, την αρβανίτικη, την ελληνική και άλλες βαλκανικές γλώσσες, η μπέσα (besa) αναφέρεται σε ένα εθιμοτυπικό κώδικα τιμής με ρίζες στο Μεσαίωνα. Η λέξη εντοπίζεται στο Kanuni (από το ελληνικό Κανών), μια συλλογή παραδοσιακών νόμων που αρχικά διαδίδονταν προφορικά, ενώ αργότερα καταγράφηκαν από τον πρίγκηπα Lekë Dukagjini μεταξύ άλλων. Η σύγχρονη ερμηνεία της μπέσας αποδίδεται και με τη λέξη αξιοπιστία.

Προέλευση λέξης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο λεξικό της ελληνικής του Hofmann, η λέξη be (όρκος) της αλβανικής εντάσσεται στο λήμμα πείθομαι (πείθω: ινδοευρωπαϊκή ρίζα *bheidhο, βλέπε λατινικό fido). Κατά τον Treimer η besa προέρχεται από την αρχική μορφή *bhoidha-t-i και δεν πρέπει να διαχωριστεί από τη λέξη be. Ο Schmidt επίσης δέχεται τη besa ως προέκταση του be και την προέλευση του be από τη βάση *bhoidha. Σύμφωνα με τις ενδείξεις λοιπόν, υπάρχει πιθανή εγγύτητα με τις ελληνικές λέξεις πείθομαι και πίστη, όπως και με τις αντίστοιχες λατινικές και άλλες σε σύγχρονες ευρωπαϊκές γλώσσες. Αξίζει επίσης να σημειωθεί η καταγραφή του Μάρκου Μπότσαρη, ο οποίος στο λεξικό του δίνει στη μπέσα την ερμηνεία θρησκεία (πίστη), με βάση τη χρήση της εποχής από τους Αρβανίτες.

Έννοια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μπέσα καθορίζει ένα πρότυπο συμπεριφοράς με βάση τις αξίες μιας ομάδας ατόμων. Τα μέλη της θεωρούν τις προφορικές δεσμεύσεις απαραβίαστες, ενώ επιταγή αποτελεί η απόδοση τιμής σε συντοπίτες και συγγενείς, σύμφωνα με τα εκάστοτε συμφέροντα και τους ηθικούς κανόνες της εποχής. Στην ύπαιθρο, η συμμετοχή σε πρακτικές που σχετίζονται με τη μπέσα μπορούσε και μπορεί να οδηγήσει σε ακραίες καταστάσεις, όπως θανάτους αντιπάλων. Στην πράξη, λόγω της σύγχρονης αστικοποίησης το περιεχόμενο της μπέσας είναι συγγενικό με έννοιες όπως αξιοπιστία, αξιοπρέπεια και φιλότιμο. Για τα αναξιόπιστα άτομα, χρησιμοποιείται η λέξη μπαμπέσης (αλβανικά pabesë, από το pa+besë, δίχως μπέσα).

Χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

To 1949, o τραγουδοποιός Γιώργος Μητσάκης χρησιμοποιεί τη μπέσα στο «Μου 'φαγες όλα τα δαχτυλίδια»[1][2]. Μέχρι το 2006, ο Αρβανίτικος Σύνδεσμος Ελλάδος εξέδιδε[3] περιοδικό με την ονομασία «Μπέσα». Το 2011, σε ομιλία του Προέδρου του Λαϊκού Ορθόδοξου Συνεγαρμού Γ. Καρατζαφέρη, έγινε αναφορά στη «μπέσα» του ελληνικού λαού, αναφορικά με την αξιοπιστία του στην εκπλήρωση των οικονομικών υποχρεώσεων που αναλαμβάνει.[4]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • J.B. Hofmann - Ετυμολογικόν Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής (μετάφραση Α.Δ. Παπανικολάου)
  • Το Ελληνο-Αλβανικόν Λεξικό του Μάρκου Μπότσαρη - Φιλολογική Έκδοσις εκ του Αυτογράφου (Ακαδημία Αθηνών)
  • Eqrem Çabej - Ετυμολογικές Μελέτες στο Πεδίο της Αλβανικής (Αλβανική Ακαδημία Επιστημών)

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Εργογραφία του Γιώργου Μητσάκη
  2. «Από πιτσιρίκα σε λέγανε μπαμπέσα, κι έλαχε σε σένα να δώκω λίγη μπέσα.»
  3. Αρβανίτικος Σύνδεσμος Ελλάδος - 34o τεύχος του περιοδικού «Μπέσα», 2006
  4. ΙΓ’ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΣΥΝΟΔΟΣ Γ', ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ Λ', Τετάρτη 16 Νοεμβρίου 2011 - «Κύριε Πρωθυπουργέ, θέλουμε να μας σώσετε όχι μόνο από την οικονομική κατάρρευση, αλλά και από την κατάρρευση της εθνικής αξιοπρέπειας. Θα πάτε να τους πείτε επάνω ξεκάθαρα ότι εμείς στη γλώσσα μας, την πλουσιότερη γλώσσα του κόσμου, έχουμε κάποιες λέξεις που δεν τις έχουν στο λεξιλόγιό τους, όπως "μπέσα" και "φιλότιμο". Και οι Αρχηγοί των πολιτικών κομμάτων που σας στηρίζουν, έχουν και μπέσα και φιλότιμο! Υπογραφή δεν χρειάζεται!"