Κατακόμβες
Οι Κατακόμβες ήταν υπόγεια νεκροταφεία και οστεοθήκες των χριστιανών και γενικά, κάθε βαθύς και σκοτεινός υπόγειος χώρος. Η ονομασία αυτή χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά για το υπόγειο κοιμητήριο του Αγίου Σεβαστιανού της Αππίας Οδού, στη Ρώμη. Σ' αυτό απ' ότι πιστεύεται, φύλαξαν και τα λείψανα των αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Κατ' επέκταση χρησιμοποιήθηκε για όλα τα υπόγεια κοιμητήρια, γύρω από τη Ρώμη. Οι κατακόμβες χρησιμοποιούνταν ως τόποι ταφής των κατώτερων τάξεων που δεν ήταν σε θέση να αγοράσουν γη για το σκοπό αυτό - και αποτελούν από αυτήν την άποψη φαινόμενο οικονομικό.
Ως κατακόμβες χρησιμοποιήθηκαν τα υπόγεια λατομεία γύρω από τη Ρώμη και χρησίμευαν επανειλημμένα ως καταφύγια των πρώτων χριστιανών κατά την εποχή των διωγμών.
Επίσης μέσα στις κατακόμβες τελούσαν τις νεκρώσιμες τελετές που επέβαλε η θρησκεία τους, σε αντίθεση με την ειδωλολατρία, κατά την οποία οι νεκροί έπρεπε να καίγονται και όχι να θάβονται. Οι ζωγραφικές απεικονίσεις που υπάρχουν στις κατακόμβες που ανακαλύφτηκαν, παρουσιάζουν την πρώτη ιστορία του Χριστιανισμού.[1][2]
Οι κατακόμβες λαξεύονταν σε πορώδες έδαφος περιέχοντας περίπλοκα συμπλέγματα διαδρόμων και κεντρικών θαλάμων στα τοιχώματα των οποίων ανοίγονται τάφοι σε επάλληλες σειρές και σε διάφορα σχήματα. Οι “κοπιάτες” ήταν αυτοί οι οποίοι είχαν την επιμέλεια (εκσκαφή, συντήρηση, διαφύλαξη) των κατακομβών και ήταν ειδικευμένοι τεχνίτες που με το πέρασμα του χρόνου αποτέλεσαν και συντεχνίες. Στην διαμόρφωση των “ιερών αυτών τόπων” όπως ονομάστηκαν στην Ρώμη, σπουδαίο ρόλο έπαιξαν και οι πρώτοι χριστιανοί καλλιτέχνες, που περνούν σε μία νέα φάση εικαστικής δημιουργίας, την απεικόνιση του ανθρώπου και της φύσης γενικότερα, δίνοντας νέο νόημα και χαρακτήρα στα έργα τους. Κύριο μέλημά τους ήταν να καταστήσουν ορατή την ιερή ιστορία που ήθελαν και όχι τόσο να διακοσμήσουν τους υπόγειους αυτούς τάφους. Ο,τι δεν είχε απόλυτη σχέση με το θέμα παραμεριζόταν. Η σαφήνεια και η απλότητα βάραιναν περισσότερο από την πιστή απομίμηση του προτύπου. Τέτοιο παράδειγμα είναι και η παράσταση που παραθέτουμε και προέρχεται από την κατακόμβη της “Αγίας Πρίσιλλας” στην Ρώμη. Πρόκειται για τους τρεις παίδες στην κάμινο του πυρός που ανήκει πιθανόν στον τρίτο αιώνα μ.Χ. Ο ζωγράφος που φιλοτέχνησε το έργο αυτό δεν θεωρούσε αυτοσκοπό την παράσταση μιας δραματικής σκηνής. Τον ενδιέφερε να παρουσιάσει το παρήγορο και ενθαρρυντικό δείγμα πίστεως και για να το κατορθώσει αυτό του αρκούσε να μπορεί να αναγνωρίσει κανείς τους τρεις άντρες με το περσικό τους ένδυμα, τις φλόγες και το περιστέρι-σύμβολο της Θείας συμπαράστασης. Αποτελεί και αυτό ένα δείγμα ότι οι άνθρωποι είχαν αρχίσει να ενδιαφέρονται και για άλλα πράγματα πέρα από την εγκόσμια ομορφιά. Μπορεί δηλαδή οι κατακόμβες να φιλοξενούσαν στις οπές τους νεκρούς, ταυτόχρονα όμως έπνεε ένας αέρας νέας ζωής που ανέβλυζε από αυτούς τους ίδιους τάφους.[3]
