Αγκούνγκ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 8°20′27″S 115°30′12″E / 8.34083°S 115.50333°E / -8.34083; 115.50333

Το Αγκούνγκ το 1989

Το όρος Αγκούνγκ (ινδονησιακά: Agung) είνα ενεργό ηφαίστειο και η ψηλότερη κορυφή στο Μπαλί. Βρίσκεται στα βορειοδυτικά του νησιού. Το βουνό είναι συμμετρικό και έχει ύψος 3.142 μέτρα. Είναι το πιο ιερό βουνό για τους κατοίκους του Μπαλί και σε αυτό βρίσκεται ο σημαντικός Μητρικός Ναός του Μπεσακίχ, ο μεγαλύτερος του νησιού. Ο ναός κατασκευάστηκε τον 10ο αιώνα μ.Χ. στις πλαγιές του βουνού.[1] Στην κορυφή του βουνού βρίσκεται ένας κρατήρας διαμέτρου 500 μέτρων και βάθους 200 μέτρων. Πριν την έκρηξη του 1963 είχε βάθος 25 μέτρα, μετρούμενο από το χαμηλότερο σημείο των τοιχωμάτων στα βόρεια. Στην νοτιοανατολική πλαγιά του ηφαιστείου βρίσκεται ένας κώνος με το όνομα Πάβουν.[2] Μια μικρή κοιλάδα το χωρίζει από το όρος Μπατούρ. Το Αγκούγκ εξεράγει για τελευταία φορά το 1963, όταν προκάλεσε 1.150 θανάτους,[3] κυρίως λόγω πυροκλαστικών ροών.

Ηφαιστειακή δραστηριότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η καταγραφή των εκρήξεων του Αγκούνγκ δεν ήταν συστηματική, με αποτέλεσμα να έχουν καταγραφεί λίγες μικρές εκρήξεις, με τελευταία το 1843, όλες στην περιοχή του κρατήρα. Από τότε η μόνη ηφαιστειακή δραστηριότητα στο Αγκούνγκ ήταν η ύπαρξη ενεργών φουμαρολών. Το ηφαίστειο δεν παρακαλουθούταν τακτικά μέχρι το 1963, οπότε και άρχισε εκ νέου η ηφαιστειακή δραστηριότητα και ερευνητές έφτιαξαν προσωρινά παρατηρητήρια. Εξαιτίας της έλλειψης οργάνων, τα προειδοποιητικά σημάδια της έκρηξης, κυρίως σεισμοί, έγιναν αντιληπτά από τους ντόπιους στις ημέρες κοντά στις 18 Φεβρουαρίου του 1963. Επειδή δεν υπήρχαν αρχεία για την ηφαιστειακή δραστηριότητα του ηφαιστείου δεν ήταν γνωστό τι είδους μέτρα έπρεπε να χρησιμοποιηθούν ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι θάνατοι.[4]

Το ηφαίστειο άρχισε να παράγει μικρές εκρηκτικές στήλες το πρωϊ της 19ης Φεβρουαρίου και η δραστηριότητα συνεχίστηκε ακατάπαυστη. Στις 24 Φεβρουαρίου οι πρώτες ροές λάβας άρχισαν να κατέρχονται στη βόρεια πλαγιά του βουνού, συνοδευόμενες από πυροκλαστικές ροές. Αυτές οι πρώτες πυροκλαστικές ροές σκότωσαν 12 άτομα στο χωριό Μπολέγκ που είχαν γυρίσει για να πάρουν προσωπικά είδη. Την 1 Μαρτίου παχύρευστη λάβα με ανδεσιτική-βασαλτική σύσταση υπερχείλησε το βόρειο άκρο του κρατήρα και άρχισε να κατεβαίνει την απότομη βόρεια πλαγιά και μέχρι τα τέλη Μαρτίου η ροή λάβας είχε μήκος 7 χιλιόμετρα και είχε φτάσει δύο χιλιόμετρα νότια του χωριού Τζουτ-Τζουτ και είχε πλάτος ένα χιλιόμετρα και πάχος 75 μέτρα. Η ροή καλύφθηκε στη συνέχεια με πυροκλαστικά υλικά. Μέχρι τις πρώτες μέρες του Μαΐου η ροή είχε προχωρήσει άλλο μισό χιλιόμετρο. Υπολογίζεται ότι είχε όγκο 110 εκατομμύρια κυβικά μέτρα.[4]

Για την παροξυσμική έκρηξη που έλαβε χώρα στις 17 Μαρτίου του 1963 δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία. Η έκρηξη διήρκησε τέσσερις ώρες και αρχικά θεωρήθηκε βουλκανικού τύπου, αλλά σήμερα θεωρείται πλινιακού. Η εκρηκτική στήλη αερίων της έκρηξης θεωρείται ότι έφτασε σε ύψος 16 με 23 χιλιομέτρων πάνω από τον κρατήρα, στην στρατόσφαιρα. Αναφορές από αυτόπτες μάρτυες έκαναν λόγω ότι η εκρηκτική στήλη έφτασε σε ύψος 10 χιλιομέτρων πάνω από τον κρατήρα, όμως με βάση τον αριθμό σωματιδίων που διοχετεύθηκαν στην στρατόσφαιρα, η έκρηξη ξεπέρασε σε ύψος τα 15 με 17 χλμ από την επιφάνεια της θάλασσας, όπου βρίσκεται το όριο της τροπόσφαιρας πάνω από το Μπαλί. Η εκρήκτικη στήλη προκάλεσε την είσοδο στην στρατόσφαιρα τέφρας και αερίων του θείου.[5]

Πυροκλαστικές ροές κατέβηκαν τις νότιες και νοτιοανατολικές πλαγιές του βουνού καταστράφοντας αρκετά χωριά και ναούς στην περιοχή Σελάτ. Οι πυροκλαστικές ροές έφτασαν 14 χιλιόμετρα μακριά από το κρατήρα και προκάλεσαν, σύμφωνα με την αρχική αναφορά, 1.200 θανάτους στο Σελάτ, χωρίς να υπολογίζονται θάνατοι σε άλλες περιοχές. Η έκρηξη συνοδεύτηκε από πτώση μεγάλων τεμαχίων τέφρας (lapilii), άμμου και λαχάρ. Οι πρώτες αναφορές δείχνουν ότι η τέφρα έφτασε μέχρι την Τζακάρτα και το Μπαντούνγκ, σχεδόν χίλια χιλιόμετρα μακριά από το ηφαίστειο, όμως αυτό αμφισβητείται από μετέπειτα έρευνες με τη χρήση ισοτόπων. Η τέφρα προκάλεσε διακοπή των μεταφορών στην ανατολική Ιάβα. Ένα λαχάρ που δημιουργήθηκε τις 21 Μαρτίου παρέσειρε υλικά της έκρηξης και προκάλεσε 200 θανάτους στο χωριό Σουμπαγκάν.[4]

Το ηφαίστειο παρήγαγε άλλη μια ισχυρή έκρηξη στις 16 Μαΐου 1963, η οποία παρατηρήθηκε καλύτερα λόγω ευνοϊκών καιρικών συνθηκών. Η διάρκειά της έφτασε της τέσσερις ώρες. Η εκρηκτική στήλη έφτασε σε ύψος 10 με 17 χιλιομέτρων πάνω από τον κρατήρα και πυροκλαστικές ροές κατέβηκαν την βόρεια, δυτικά, νοτια και νοτιανατολική πλάγια και έφτασαν σε μήκος τα δώδεκα χιλιόμετρα. Οι πυροκλαστικές ροές κατέστρεψαν χωριά κα έκαψαν δασικές εκτάσεις. Ο απολογισμός από αυτήν την έκρηξη ανέρχεται σε 120 νεκρούς. Ένας σεισμός δύο μέρες μετά προκάλεσε μικρές καταστροφές σε σπίτια.[4] Η ηφαιστειακή δραστηριότητα τελικά σταμάτησε τις 27 Ιανουαρίου 1964.[6]

Η έκρηξη του 1963 προκάλεσε 1.148 θανάτους (αρχική αναφορά κάνει λόγο για 1.700 θανάτους), έκαψε 18.395 έικρ δάσους και κατέστρεψε 53.670 έικρ καλλιεργήσιμη γη.[4] Ήταν η μεγαλύτερη και πιο καταστρεπτική έκρηξη που έλαβε χώρα στην Ινδονησία τον 20ό αιώνα. Η έκρηξη του 1963 είχε ένταση στην κλίμακα VEI 5[6], με τον όγκο των ηφαιστειακών αναβλημάτων να υπολογίζεται ανάμεσα στα 0,43 με 0,95 κυβικά χιλιόμετρα (όγκος DRE).[5] Η έκρηξη του Αγκούνγκ, αν και όχι πολύ ισχυρή προκάλεσε πτώση της θερμοκρασίας παρόμοια με αυτή των πολύ ισχυρότερων εκρήξεων του Κρακατόα το 1883 και του Ταμπόρα το 1812, περίπου 0,3 με 0,4 °C. Η έκρηξη του Αγκούνγκ ήταν η πρώτη έκρηξη την οποία ακολούθησε συλλογή αερομεταφερόμενων σωματιδίων από την στρατόσφαιρα. Αίτιο αυτού του φαινομενικά παράδοξου φαινομένου ήταν ότι η έκρηξη του Αγκούνγκ απελευθέρωσε στην στρατόσφαιρα αναλογικά πολύ περισσότερα αέρια του θείου από ότι οι άλλες δύο εκρήξεις, δείχνοντας ότι αυτά είναι ο παράγοντας που προκαλεί την πτώση της θερμοκρασίας και όχι η αιωρούμενη στάχτη.[7][8]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Mount Agung and Pura Besakih Sacred destinations. Ανακτήθηκε την 26 Νοεμβρίου 2012
  2. Agung Global Volcanism Program, Smithsonian Institution
  3. 1963 Volcanic Eruption of Agung, in Indonesia Sciencedaily. Ανακτήθηκε την 26 Νοεμβρίου 2012.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 M.T. Zen, Djajadi Hadikusumo (1964). "Preliminary report on the 1963 eruption of Mt.Agung in Bali (Indonesia)". Bulletin Volcanologique 27 (1): 269-299. doi:10.1007/BF02597526. http://adsabs.harvard.edu/abs/1964BVol...27..269Z. 
  5. 5,0 5,1 Self, S., και M.R. Rampino (2012). "The 1963-1964 eruption of Agung volcano (Bali, Indonesia)". Bulletin of Volcanology 74 (6): 1521-1536. doi:10.1007/s00445-012-0615-z.. http://pubs.giss.nasa.gov/abs/se09100s.html. 
  6. 6,0 6,1 Agung Eruptive History Global Volcanism Program, Smithsonian Institution
  7. Volcanic Sulfur Aerosols Affect Climate and the Earth's Ozone Layer USGS. Ανακτήθηκε την 26 Νοεμβρίου 2012
  8. Michael R. Rampino (1982). "Historic eruptions of Tambora (1815), Krakatau (1883), and Agung (1963), their stratospheric aerosols, and climatic impact". Quaternary Research (sciencedirect) 18 (2): 127-143. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0033589482900655#.