Διδασκαλία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Διδασκαλία Διδασκαλία είναι η μετάδοση γνώσης από έναν δάσκαλο προς κάποιον μαθητή με σκοπό την αφομοίωση της γνώσης αυτής από τον μαθητή, δηλαδή την μάθηση. Διακρίνεται σε φυσική διδασκαλία και σχολική διδασκαλία.

Φυσική διδασκαλία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η φυσική διδασκαλία πραγματοποιείται στις μέρες μας κυρίως έξω από το σχολείο σε όποια ευκαιρία, χωρίς τυπική προετοιμασία και σχεδόν αυθόρμητα. Η διαδικασία αυτή είναι αλληλεπιδραστική και άρα αμφίδρομη και παρόλο που ο διδάσκων μάλλον ξεχωρίζει από τον μαθητή ή τους μαθητές, όλοι φαίνεται να διδάσκονται και να διδάσκουν. Θεωρείται σήμερα συμπληρωματική διδασκαλία, απαραίτητη πλέον της σχολικής.

Η φυσική διδασκαλία ξεκινά πριν το άτομο αρχίσει να φοιτά στο σχολείο, από ποικίλες επιρροές από το άμεσο και έμμεσο περιβάλλον του (οικογένεια, γειτονιά, φίλοι κ.λ.π). Μέσω αυτής το άτομο αποκτά τις πρώτες του γνώσεις και δεξιότητες και διαμορφώνει, αρχικά, την βάση της συμπεριφοράς του.

Σχολική διδασκαλία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Είναι η διδασκαλία που λαμβάνει χώρα μέσα σε θεσμικά κατοχυρωμένους φορείς (σχολείο, πανεπιστήμιο κτλ.) και ακολουθεί συστηματικά τη σειρά μιας γραμμής παραγωγής της γνώσης στους μαθητές. Το περιεχόμενό της συνήθως καθορίζεται από συγκεκριμένο αναλυτικό πρόγραμμα, το οποίο περιγράφει το αναμενόμενο σύνολο των ενεργειών που προτείνεται να πραγματοποιηθούν κατά τη διδασκαλία καθώς και το γνωστικό περιεχόμενο που θεωρείται ότι αφορά. Οι μαθητές είναι, σήμερα, χωρισμένοι ανά ηλικία σε τάξεις και τους παρέχεται από κοινού εκπαίδευση και όχι εντοπισμένη στην ιδιαιτερότητα και τις ικανότητες ή τις τάσεις του καθενός.

Στόχος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η σχολική διδασκαλία διεξάγεται σύμφωνα με τις εκάστοτε ορθές παιδαγωγικές αρχές μέσα από τις οποίες επιδιώκει να ικανοποιήσει τις εκάστοτε κοινωνικές ανάγκες, όπως για παράδειγμα να στελεχώσει αποδοτικά με ανθρώπινο δυναμικό το τρέχον και το προβλεπόμενο οικονομικό σύστημα. Έτσι αναλαμβάνει τον ρόλο και την ευθύνη της μάθησης και της απόκτησης δεξιοτήτων του ατόμου.

Διδακτικό πλαίσιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διδασκαλία και μάθηση συγκροτούν τα δύο άκρα της αμφίδρομης διδακτικής διαδικασίας, η οποία δρομολογείται ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και τον μαθητή αλλά και επηρεάζεται από το κοινωνικό, πολιτιστικό και πολιτισμικό πλαίσιο που περιβάλλει το σχολείο. Ο εκπαιδευτικός ξεκινά τη διδασκαλία με βάση τους διδακτικούς στόχους που έχει προσδιορίσει, και επιδιώκει αυτοί οι στόχοι να γίνουν και στόχοι των μαθητών, να γίνουν δηλαδή μαθησιακοί στόχοι.

Η διδασκαλία μπορεί να κατευθύνεται από παιδαγωγικούς στόχους όπως:

  • τη δημιουργία πνεύματος φιλομάθειας
  • την καλλιέργεια της ερευνητικής διάθεσης του μαθητή
  • την ανάπτυξη κριτικής ικανότητας και σύγκρισης απόψεων
  • την υποβοήθηση της ολόπλευρης ανάπτυξης της προσωπικότητας του μαθητή
  • την ηθική καλλιέργεια του μαθητή

Πορεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η διδασκαλία ως αρμοδιότητα του σχολείου ξεκίνησε από την ανάγκη κάλυψης στοιχειωδών γνώσεων και βασικών πολιτιστικών δεξιοτήτων (ανάγνωση, γραφή, αριθμητική) και εξελίχθηκε σταδιακά στη σημερινή γενική και επαγγελματική εκπαίδευση.

Κριτική της σύγχρονης διδασκαλίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο σύγχρονο σχολείο η διδασκαλία φαίνεται να αδυνατεί να παρέχει επαρκή κοινωνικοποιητική λειτουργία ως συνέπεια της ραγδαίας ανάπτυξης των επιστημονικών και τεχνολογικών επιτευγμάτων που η γνώση καλείται να παρακολουθήσει.

Υπό την εντατική πίεση της διαδικασίας παροχής γνώσεων, επικράτησε επίσης, σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό, η τάση για περιορισμό της διδακτικής διαδικασίας στην «αντικειμενική πληροφόρηση».

Η τάση αυτή έχει τις ρίζες της στη θετικιστική αντίληψη ότι είναι εφικτή και ελέγξιμη, μέσω της σχολικής διδασκαλίας και μάθησης, η πλήρως αποδεσμευμένη, από υποκειμενικούς συντελεστές καθώς και από ερμηνευτικές προσεγγίσεις και αξιολογήσεις, μετάδοσης της γνώσης.

Στην κατεύθυνση αυτή κινήθηκε π.χ. η μπιχεβιοριστική θεωρία διδασκαλίας και μάθησης με τις σχετικές εφαρμογές της στην εκπαιδευτική πράξη, όπως είναι η προγραμματισμένη διδασκαλία, το στοχοεπικεντρωμένο πρόγραμμα διδασκαλίας στην αρχική του εκδοχή, αλλά και το σύστημα μικροδιδασκαλίας στην πρακτική άσκηση των εκπαιδευτικών. [εκκρεμεί παραπομπή]

Διδακτική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υποστηρικτικά προς το έργο της διδασκαλίας ενεργοποιείται ο κλάδος της διδακτικής, σκοπός της οποίας είναι η μελέτη της διδακτικής-μαθησιακής πορείας σε μια διδασκαλία, η καταγραφή προβλημάτων και η διατύπωση νέων διδακτικών προτάσεων ή η αξιολόγηση παλαιοτέρων. Για παράδειγμα, η διδασκαλία γνωστικών αντικειμένων που σχετίζονται με τις φυσικές επιστήμες (Φυσική, Χημεία, Βιολογία, Γεωλογία) υποστηρίζεται από τη διδακτική των φυσικών επιστημών.

Το περιεχόμενο της διδακτικής διδασκαλίας προσδιορίζεται από το πρόγραμμα διδασκαλίας,το οποίο καταρτίζεται από την πολιτεία,με μικρή ή και ανύπαρκτη συμμετοχή άλλων φορέων(επιστημόνων, εκπαιδευτικών και άλλων εκπροσώπων διαφόρων άλλων ΄ομάδων αναφοράς΄) και αποτελεί νομικό κείμενο με πολιτική και ιδεολογική βάση. Το πρόγραμμα διδασκαλίας στην παραδοσιακή του μορφή περιλαμβάνει τα διδασκόμενα μαθήματα,τους σκοπούς που επιδιώκει η διδασκαλία τους,τη διδακτέα ύλη σε κάθε μάθημα,σχολική βαθμίδα και τάξη,καθώς και τις ώρες διδασκαλίας.Συνοδεύεται συνήθως από σχολικά βιβλία,καθώς και,κατά περίπτωση,από άλλο ενδεχομένως διδακτικό υλικό σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή. Τα στοιχεία αυτά συναποτελούν τις επίσημες προδιαγραφές της διδακτικής διαδικασίας από την πλευρά της πολιτείας.

Η σχολική διαδικασία, με την πλατιά της σημασία, είναι κάθε συνειδητή επιρροή που ασκεί κανείς στα άτομα που διδάσκει ως εκπαιδευτικός, με βασική επιδίωξη την αλλαγή συμπεριφοράς και του τρόπου ζωής τους. Με την στενή της έννοια, όμως, είναι η διαδικασία εκείνη που επιτελεί ο διδάσκων κατά τη διάρκεια του μαθήματός του, για να υλοποιήσει τους στόχους που έχει προκαθορίσει. Είναι δηλαδή «ένα οργανωμένο σύνολο σκόπιμων και μεθοδικών, άμεσων και έμμεσων πνευματικών και συναισθηματικών, ψυχοκινητικών και συμμετοχικών ενεργειών, για την προώθηση της μάθησης, και της μόρφωσης των μαθητών, με την αυτενεργό συμμετοχή των ίδιων και τη βοήθεια των δασκάλων τους» (Δ. Χατζηδήμου 1987, Δ. Τσαρδάκης 1983). Συνεπώς, η σχολική διδασκαλία είναι μια προγραμματισμένη -και όχι τυχαία- παιδαγωγική και διδακτική διαδικασία, που συμβάλλει στο να ξεπεράσουν οι συμμετέχοντες τις δυσκολίες της ζωής με τη βοήθεια και την επίβλεψη ενός ειδικού ατόμου-του εκπαιδευτικού.

Γενικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η διδασκαλία είναι αποτελεσματική στο μέτρο που καταφέρνει, ώστε: - να μεταβάλλεται η συμπεριφορά των μαθητών - και μάλιστα προς την επιθυμητή κατεύθυνση - και όχι προς ανεπιθύμητη κατεύθυνση.

Η πορεία που πρέπει κανείς να ακολουθήσει στα πλαίσια της διδασκαλίας,πρέπει να αποτελείται από τις επόμενες 3 φάσεις: ανάλυση, σύνταξη και εκτέλεση.

Η σύγχρονη Διδακτική έχει πολλές και διαφορετικές αφετηρίες , οι οποίες συστηματοποιήθηκαν στις δεκαετίες του 60’ και του 70’,κυρίως στη γερμανόγλωσση βιβλιογραφία, με τη μορφή των εξής τεσσάρων μοντέλων:

  1. Η « Θεωρία των μορφωτικών αγαθών», η λεγόμενη « Σχολή της Γοτέγγης», με βασικούς εκπροσώπους της τους E.Weniger και W.Klafk Αφετηρία του διδακτικού προβληματισμού στο πλαίσιο της θεωρίας αυτής αποτελούν τα «μορφωτικά αγαθά», τα οποία συνιστούν αιτήματα και αξιώσεις των διαφόρων «πνευματικών δυνάμεων» (κοινωνία, οικονομία, επιστήμη, εκκλησία κ.λ.π.)
  2. Θεμελιώδης έννοια είναι η «μόρφωση» ως «συνάντηση» που πραγματοποιείται ανάμεσα στα μορφωτικά αγαθά και στον αναπτυσσόμενο άνθρωπο και σημαίνει «το άνοιγμα του ανθρώπου στον κόσμο (στην πραγματικότητα) και το άνοιγμα του κόσμου στον άνθρωπο» (W.Klafk). Τα μορφωτικά αγαθά είναι εκείνα τα «θεμελιώδη» και «αντιπροσωπευτικά» πολιτιστικά και επιστημονικά επιτεύγματα κάθε χώρας ή κάθε λαού που δικαιολογούν την επιλογή και ένταξή τους στο πρόγραμμα διδασκαλίας γιατί καθιστούν δυνατή τη «μορφωτική συνάντηση», δηλαδή έχουν «μορφωτική αξία». Βασικό εργαλείο για τον προσδιορισμό της μορφωτικής αξίας αποτελεί η «διδακτική ανάλυση».

Παγκόσμια Ημέρα Δασκάλων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από το 1994, η UNESCO έχει κυρήξει την 5η Οκτωβρίου Παγκόσμια Ημέρα Δασκάλων.

Ορολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις αρχές της διδασκαλίας του 70’ εντοπίστηκαν 20 διαφορετικές χρήσεις του όρου curriculum, δείχνοντας τα προβλήματα στην ορολογία, παρά τη διεθνή διάδοση και τη χρήση του όρου, ο οποίος χρησιμοποιείται στις αγγλοσαξονικές χώρες ήδη από το 17 αιώνα ως συνώνυμος του όρου προγράμματα διδασκαλίας ή μορφωτικά αγαθά. Οι κλάδοι της ψυχολογίας που σχετίζονται περισσότερο με τη διδασκαλία είναι η γνωστική και η κοινωνική ψυχολογία.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Τσακαλίδου Άννα "Σημειώσεις για το μάθημα Διδακτικής Μεθοδολογίας", ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 2000.
  • Χαραλαμπόπουλος Β. "Οργάνωση της διδασκαλίας και της μάθησης γενικά", Εκδ. Gutenberg, Αθήνα 1994.
  • Χατζηδήμου Δ. "Εισαγωγή στην Παιδαγωγική", Εκδ. Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1991.
  • ʺΣχολική Παιδαγωγική″-θεωρία του Σχολείου/ Τόμος Α′/ Παν. Διαμαντόπουλος / Παπαζήση / σελ. 126-127
  • ʺΕισαγωγή στην Παιδαγωγική″-θέσεις, αντιθέσεις και προβληματισμοί/ Δ′ Έκδοση / Δημήτρη Χρ. Χατζηδήμου / Αδερφοί Κυριακίδη Α.Ε / σελ. 95-99
  • ʺΔιδακτικοί Στόχοι και Διδασκαλία″-Παιδαγωγική και Εκπαίδευση 12/ Robert T. Mager / Αφοί Κυριακίδη / Θεσσαλονίκη 1985 / σελ. 1-2
  • ʺΣχολική Παιδαγωγική″-Παιδαγωγική και Εκπαίδευση 50/ Παναγιώτης Ξωχέλλης / Αφοί Κυριακίδη Α.Ε / σελ. 67-68, 95-97