Σίδηρόδρομος

Ηλεκτροκίνητο τραίνο στο Κόβεντρι της Αγγλίας.

O Σιδηρόδρομος, ή αμαξοστοιχία και εκ των ξενικών όρων τραίνο, ή τρένο αποτελεί σήμερα κυρίαρχο μέσον κατηγορίας μεταφορών, των σιδηροδρομικών μεταφορών. Ο σιδηρόδρομος αποτελείται από ειδικά επί τούτου οχήματα που κινούμενα επάνω σε σιδηροδρομικές γραμμές (ράγες ή σιδηροτροχιές), τα οποία μεταφέρουν φορτία ή επιβάτες από ένα γεωγραφικό σημείο σε άλλο.

Μία σιδηροδρομική γραμμή αποτελείται από ένα ζεύγος παράλληλων σiδηροτροχιών, διάφορου μεταξύ τους εύρους. Επίσης μπορεί να είναι μονής τροχιάς, όπως παλαιότερα, (σήμερα συνήθως είναι κατασκευασμένες από ειδικό τσιμέντο) ή μαγνητικές. Τα περισσότερα τραίνα κινούνται χρησιμοποιώντας κινητήρες ντίζελ ή ηλεκτρικό κινητήρα, ο οποίος τροφοδοτείται με ηλεκτρική ενέργεια παρεχόμενη από παράπλευρα στη γραμμή συστήματα. Ιστορικά, οι ατμομηχανές ήταν η κυρίαρχη μορφή κινητήριας δύναμης από την εμφάνιση του σιδηροδρόμου ως και τα μέσα του 20ου αιώνα, αλλά και άλλες πηγές ενέργειας [όπως άλογα, έλξη με σκοινί (ή καλώδιο), βαρύτητα, αέρας, ή τουρμπίνες αερίου] είναι δυνατό να χρησιμοποιούνται για την έλξη του.

Στην ορολογία του σιδηρόδρομου ο όρος "σύνθεση συρμού" περιγράφει την ομάδα των σιδηροδρομικών οχημάτων που αποτελούν ένα τραίνο. Όταν αναφερόμαστε στην κινητήρια δύναμη, περιγράφεται ο τύπος του κινητήρα που έλκει το τραίνο. Παρομοίως, ο όρος αμαξοστοιχία αναφέρεται σε μια ομάδα κινούμενων βαγονιών που είναι μόνιμα ή ημιμόνιμα συνδεδεμένα μεταξύ τους ώστε να αποτελούν μια ενιαίο ομάδα τροχαίου υλικού (ο όρος χρησιμοποιείται συνήθως για επιβατηγά τραίνα). Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι όροι σετ και μονάδα χρησιμοποιούνται κατά την αναφορά σε μια ομάδα μονίμως ή ημιμονίμως συνδεδεμένων οχημάτων όπως αυτών μιας πολλαπλής μονάδας. Κατά την αναφορά σε ένα τραίνο που αποτελείται από ποικιλία βαγονιών, ή από διάφορα σετ/μονάδες, χρησιμοποιείται ο όρος σχηματισμός (formation).

Στο Νόμο του Ηνωμένου Βασιλείου περί Σιδηροδρόμων του 1993 άρθρο 83 παράγραφος 1, το τραίνο ορίζεται ως εξής:

α) δυο η περισσότερα κινούμενα βαγόνια συνδεδεμένα μεταξύ τους, από τα οποία το ένα τουλάχιστον είναι κινητήριο, ή

β) ένα κινητήριο όχημα μη συνδεδεμένο σε άλλο βαγόνι.

Παρομοίως οι κανόνες λειτουργίας ενός τραίνου των Atchison, Topeka και Santa Fe Railways του 1948 ορίζουν ένα τραίνο ως: "Μια μηχανή ή περισσότερες από μια μηχανές συνδεδεμένες, με ή χωρίς βαγόνια, προβάλλοντας τα ενδεικτικά στοιχεία."[1]

Τύποι τραίνων

Ένα τραίνο μπορεί να αποτελείται από συνδυασμό ενός ή περισσότερων κινητήριων οχημάτων και εφαπτομένων βαγονιών, ή αυτο-προωθούμενων πολλαπλών μονάδων (ή περιστασιακά ένα απλό όχημα, το οποίο αποκαλείται αυτοκινητάμαξα (railcar). Τα τραίνα μπορούν επίσης να ρυμουλκηθούν από άλογα, να έλκονται με τη βοήθεια καλωδίων ή, τέλος, να κατέρχονται από ανωφέρειες με τη βοήθεια της βαρύτητας.

Ειδικά είδη τραίνων που τρέχουν σε ειδικά σχεδιασμένους 'σιδηρόδρομους' είναι ατμοσφαιρικοί σιδηρόδρομοι, τραίνα μονής τροχιάς (monorails), υψηλής ταχύτητας τραίνα (TGV), Τραίνο Dinky, Τραίνο Maglev, υπόγειος με λαστιχένιους τροχούς, οι εναέριοι και οι οδοντωτοί σιδηρόδρομοι.

Ένα επιβατικό τραίνο αποτελείται από ένα ή περισσότερα κινητήρια οχήματα και από ένα ή περισσότερα βαγόνια. Εναλλακτικά, ένα τραίνο μπορεί να αποτελείται εντελώς από επιβατηγά βαγόνια, κάποια από τα οποία διαθέτουν μια "πολλαπλή μονάδα". Σε πολλά μέρη του κόσμου, ειδικά στην Ιαπωνία και στην Ευρώπη, τα υψηλής ταχύτητας τραίνα χρησιμοποιούνται ευρέως για ταξιδιωτικές μεταφορές.

Τα εμπορικά τραίνα αποτελούνται από φορτηγά βαγόνια, διαφορετικά από τα επιβατηγά, παρ' όλο που ορισμένα, και ειδικά τα ταχυδρομικά τραίνα (ειδικότερα Περιοδεύον Ταχυδρομείο μοιάζουν εξωτερικά περισσότερο με τα επιβατικά.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ένα τραίνο πολλές φορές μπορεί να διαθέτει δυο κινητήρια οχήματα και είναι, όπως λέγεται, "δικέφαλο", ενώ στον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι κάτι κοινό για ένα τραίνο μεγάλων αποστάσεων να οδηγείται από τρία, τέσσερα, ή ακόμη και από πέντε κινητήρια οχήματα. Ένα τραίνο με κινητήριο όχημα σε κάθε άκρη του αποκαλείται top and tailed και αυτή η πρακτική τυπικά χρησιμοποιείται όταν δεν υπάρχουν εγκαταστάσεις αναστροφής. Το δεύτερο κινητήριο όχημα προσαρτάται προσωρινά για την υποβοήθηση του τραίνου στην αύξηση της κλίσης του εδάφους. Αυτή η τεχνική αναφέρεται ως banking στο ΗΒ, λειτουργία βοήθειας στην Βόρειο Αμερική.

Τα τραίνα μπορούν επίσης να είναι μικτά, περιλαμβάνοντας τόσο επιβατηγά και όσο και εμπορικά βαγόνια, (βλέπε, π.χ., Μεταφορές στη Μαυριτανία). Τέτοια μικτά τραίνα πλεόν σπανίζουν σε πολλές χώρες, αλλά ήταν κοινός τόπος στους σιδηροδρόμους των αρχών του 19ου αιώνα.

Ειδικά τραίνα χρησιμοποιούνται επίσης και για τη συντήρηση των σιδηροτροχιών.