Εφημερίς (εφημερίδα)
Η Εφημερίς είναι η αρχαιότερη διασωθείσα ελληνική εφημερίδα.
Η πρώτη ελληνική εφημερίδα, ο Ταχυδρόμος της Βιέννης, κυκλοφόρησε στη Βιέννη με πρωτοβουλία του αυστριακού εκδότη Joseph von Baumeister και του Ζακυνθινού λόγιου τυπογράφου Γεωργίου Βεντότη (1757-1795). Το πρώτο φύλλο της εκδόθηκε στις 28 Ιουνίου του 1784. Ο Ταχυδρόμος κυκλοφορούσε μία φορά την εβδομάδα, κάθε Παρασκευή. Η κυκλοφορία του διεκόπη στις 15 Ιουλίου 1784 μετά από πιέσεις της Υψηλής Πύλης προς τις αψβουργικές αρχές -πιέσεις οι οποίες άρχισαν ήδη πριν να κυκλοφορήσει το πρώτο φύλλο. Συνολικά εκδόθηκαν τρία φύλλα. Μέχρι σήμερα δεν έχει εντοπιστεί κανένα αντίτυπο του Ταχυδρόμου της Βιέννης.
Στις 31 Δεκεμβρίου του 1790, κυκλοφόρησε στην Βιέννη η Εφημερίς των δύο πρωτοπόρων ελλήνων τυπογράφων Πούλιου και Γεωργίου Μαρκίδη-Πούλιου. Ο Πούλιος και ο Γεώργιος Μάρκου κατάγονταν από την Σιάτιστα, αλλά είχαν μεγαλώσει στην κεντρική Ευρώπη. Κύρια επαγγελματική τους απασχόληση ήταν το εμπόριο ανατολικών ειδών στο οποίο προστέθηκε αργότερα η έκδοση και η εμπορία ελληνικών βιβλίων. Η ενασχόλησή τους με την τυπογραφία άρχισε στο τυπογραφείο του Baumeister, όπου εργαζόταν και ο άλλος μεγάλος Έλληνας τυπογράφος της Βιέννης, ο Γεώργιος Βεντότης. Τον Οκτώβριο του 1790, οι αδελφοί Μαρκίδες έλαβαν την άδεια από τις αψβουργικές αρχές να εκδώσουν εφημερίδα στην ελληνική και την ιλλυρική (δηλ. τη σερβική) γλώσσα.
Η Εφημερίς ήταν κυρίως ειδησεογραφικό έντυπο. Η ύλη της, χωρισμένη σε ρουμπρίκες που έφεραν ως τίτλο το όνομα της χώρας την οποία αφορούσαν οι εκάστοτε ειδήσεις, κάλυπτε ένα ευρύ θεματικό φάσμα. Στρατιωτικές και πολιτικές ειδήσεις, κείμενα συνθηκών ειρήνης, αξιοσημείωτα φυσικά φαινόμενα, αξιοπερίεργα συμβάντα, ισοτιμίες νομισμάτων, μικρές αγγελίες. Συχνά η Εφημερίς δημοσίευε αγγελίες για την έκδοση ελληνικών βιβλίων, ζητώντας από τους αναγνώστες τους να υποστηρίξουν την έκδοση προαγοράζοντας ένα ή περισσότερα αντίτυπα.
Στο τυπογραφείο του Baumeister, το οποίο μετά την αποχώρηση του αυστριακού εκδότη είχε περιέλθει στα χέρια των Μαρκιδών, τυπώθηκαν πολλά ελληνικά βιβλία και φυλλάδια. Ανάμεσά τους ήταν και κάποια από τα έργα του Ρήγα Βελεστινλή, το Σχολεῖον τῶν ντελικάτων ἐραστῶν, η Νέα Πολιτική Διοίκησις (που περιέχει και τον Θούρειο) και η Χάρτα τῆς Ἑλλάδος.
Το γεγονός ότι οι Μαρκίδες είχαν τυπώσει το επαναστατικό σύνταγμα που είχε συντάξει ο Ρήγας για την ομοσπονδιακή δημοκρατία που οραματιζόταν, δηλαδή το έργο του Νέα Πολιτική Διοίκησις, προκάλεσε το κλείσιμο του τυπογραφείου τους. Τον Δεκέμβριο του 1797, όταν αποκαλύφθηκαν τα επαναστατικά σχέδια του Ρήγα, οι αψβουργικές αρχές διέταξαν τη σύλληψη του ίδιου και των συνεργατών του. Ανάμεσα στους τελευταίους ήταν και ο Γεώργιος Πούλιος. Ο αδελφός του Πούλιος απουσίαζε σε εμπορικό ταξίδι. Οι δύο αδελφοί, όντας υπήκοοι της αψβουργικής μοναρχίας δεν παραδόθηκαν στις οθωμανικές αρχές, αλλά εξορίστηκαν από την αψβουργική επικράτεια. Το τυπογραφείου τους έκλεισε και η έκδοση της Εφημερίδος σταμάτησε.
Αντίτυπα της Εφημερίδος σώζονται σε αρκετές δημόσιες βιβλιοθήκες της Ελλάδας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Μία φωτομηχανική ανατύπωση των φύλλων των οποίων έχουν εντοπιστεί αντίτυπα έγινε από την Ακαδημία Αθηνών με την φροντίδα του διακεκριμένου ιστορικού Λέανδρου Βρανούση. Η έκδοση συνοδεύεται από πλούσιο σχολιασμό του επιμελητή.
[Επεξεργασία] Ενδεικτική βιβλιογραφία
- Κατερίνα Μ. Μάτσου, «Εφημερίς (1790–1797)· ο άθλος και η περιπέτεια της πρώτης ελληνικής εφημερίδας». Από τον ιστοχώρο e-telescope.gr. (Ανακτήθηκε την 1/3/2007.) Ίλια Χατζηπαναγιώτη-Sangmeister,«Η πρώτη ελληνική εφημερίδα, ο Ταχυδρόμος της Βιέννης (1784) των Βεντότη και Baumeister, και η δημιουργία μιας αστικής δημοσιότητας στους Νέους Χρόνους». Κονδυλοφόρος 8 (2009), 131-148.
[Επεξεργασία] Εξωτερική σύνδεση και κύρια πηγή
- [1] Ψηφιοποιημένο σύνολο των τευχών από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας.
