Κάθισμα (υμνογραφία): Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Περιεχόμενο που διαγράφηκε Περιεχόμενο που προστέθηκε
μΧωρίς σύνοψη επεξεργασίας
Χωρίς σύνοψη επεξεργασίας
Γραμμή 24: Γραμμή 24:
|style="color: red"| Ε' || 32-36 ||style="background:#fff0f0| 32-33 ||style="background:#f0fff0| 34-35 ||style="background:#f0f0ff| 36
|style="color: red"| Ε' || 32-36 ||style="background:#fff0f0| 32-33 ||style="background:#f0fff0| 34-35 ||style="background:#f0f0ff| 36
|-align=center
|-align=center
|style="color: red"| ΣΤ' || 37-45 ||style="background:#fff0f0| 37-39 ||style="background:#f0fff0| 40-42 ||style="background:#f0f0ff| 43-45
|style="color: red"| Ϛ' || 37-45 ||style="background:#fff0f0| 37-39 ||style="background:#f0fff0| 40-42 ||style="background:#f0f0ff| 43-45
|-align=center
|-align=center
|style="color: red"| Ζ' || 46-54 ||style="background:#fff0f0| 46-48 ||style="background:#f0fff0| 49-50 ||style="background:#f0f0ff| 51-54
|style="color: red"| Ζ' || 46-54 ||style="background:#fff0f0| 46-48 ||style="background:#f0fff0| 49-50 ||style="background:#f0f0ff| 51-54
Γραμμή 44: Γραμμή 44:
|style="color: red"| ΙΕ' || 105-108 ||style="background:#fff0f0| 105 ||style="background:#f0fff0| 106 ||style="background:#f0f0ff| 107-108
|style="color: red"| ΙΕ' || 105-108 ||style="background:#fff0f0| 105 ||style="background:#f0fff0| 106 ||style="background:#f0f0ff| 107-108
|-align=center
|-align=center
|style="color: red"| ΙΣΤ' || 109-117 ||style="background:#fff0f0| 109-111 ||style="background:#f0fff0| 112-114 ||style="background:#f0f0ff| 115-117
|style="color: red"| ΙϚ' || 109-117 ||style="background:#fff0f0| 109-111 ||style="background:#f0fff0| 112-114 ||style="background:#f0f0ff| 115-117
|-align=center
|-align=center
|style="color: red"| ΙΖ' || 118 ||style="background:#fff0f0| 118, <small>''στ. 1-72''</small> ||style="background:#f0fff0| 118, <small>''στ. 73-131''</small> ||style="background:#f0f0ff| 118, <small>''στ. 132-176''</small>
|style="color: red"| ΙΖ' || 118 ||style="background:#fff0f0| 118, <small>''στ. 1-72''</small> ||style="background:#f0fff0| 118, <small>''στ. 73-131''</small> ||style="background:#f0f0ff| 118, <small>''στ. 132-176''</small>
Γραμμή 56: Γραμμή 56:


==Η στιχολογία των ενδιάτακτων καθισμάτων στις ακολουθίες==
==Η στιχολογία των ενδιάτακτων καθισμάτων στις ακολουθίες==
Επίσης, στις ακολουθίες, όπως ο [[όρθρος]] και ο [[εσπερινός]], προβλέπεται στιχολογία ενδιάτακτων καθισμάτων, δηλαδή η απαγγελία ορισμένων και συγκεκριμένων καθισμάτων, που καθορίζονται ανάλογα με την ακολουθία και την ημέρα του εβδομαδιαίου ή/και του ετήσιου κύκλου, όπως φαίνεται στον επόμενο πίνακα:
Επίσης, στις ακολουθίες, όπως ο [[όρθρος]] και ο [[εσπερινός]], προβλέπεται στιχολογία ενδιάτακτων καθισμάτων, δηλαδή η απαγγελία ορισμένων και συγκεκριμένων καθισμάτων, που καθορίζονται ανάλογα με την ακολουθία και την ημέρα του εβδομαδιαίου ή/και του ετήσιου κύκλου, όπως φαίνεται στον επόμενο πίνακα<ref>''Το Ψαλτήριον του Προφήτου και Βασιλέως Δαυίδ: μετά των εννέα ωδών και της ερμηνείας όπως δεί στιχολογείσθαι το ψαλτήριον εν όλω τω ενιαυτώ'', σ.σ. 193-194, παλαίτυπο, εκ του τυπογραφείου ο Φοίνιξ, Βενετία, 1893</ref>:


{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|+Πίνακας Ψαλτηρίου
|+Πίνακας Ψαλτηρίου
|-
|-
!rowspan=2| Ημέρα !!rowspan=2| Εσπερινός !!colspan=3| Όρθρος !!colspan=4| Ώρες
!rowspan=2| Ημέρα !!rowspan=2| Εσπερινός !!colspan=3| Όρθρος !!colspan=4| Ώρες !!rowspan=2| Περίοδος
|-
|-
! 1ο καθ. !! 2ο καθ. !! 3ο καθ. !! Α' Ώρα !! Γ' Ώρα !! ΣΤ' Ώρα !! Θ' Ώρα
! 1ο καθ. !! 2ο καθ. !! 3ο καθ. !! Α' Ώρα !! Γ' Ώρα !! Ϛ' Ώρα !! Θ' Ώρα
|-align=center
|-align=center
| Κυριακή || Α' || Β' || Γ' || Άμωμος (ΙΖ΄)<sup>[1]</sup> <br> Πολυέλαιος (ΙΘ΄)<sup>[2]</sup> || - || - || - || -
|rowspan=6| Κυριακή ||rowspan=6| Α' ||rowspan=6| Β' ||rowspan=6| Γ' || Άμωμος (ΙΖ΄) ||rowspan=6| - ||rowspan=6| - ||rowspan=6| - ||rowspan=6| - || [a]
|-align=center
|-align=center
| Πολυέλαιος (ΙΘ΄) || [b]
| Δευτέρα || - || Δ' || Ε' || - <sup>[1]</sup> <br> ΣΤ'<sup>[2]</sup> || - || - || - || -
|-align=center
|-align=center
|Άμωμος (ΙΖ΄) || [c]
| Τρίτη || ΣΤ'<sup>[1]</sup> <br> ΙΗ'<sup>[2,3]</sup> || Ζ' || Η' || - <sup>[1] </sup><br> Θ'<sup>[2]</sup> || - || - || - || -
|-align=center
| [d]
|-align=center
| [e]
|-align=center
| [f]
|-align=center
|rowspan=6| Δευτέρα ||rowspan=6| - ||rowspan=6| Δ' ||rowspan=6| Ε' || - ||rowspan=6| - ||rowspan=2| - ||rowspan=2| - ||rowspan=2| - || [a]
|-align=center
|rowspan=2| Ϛ' || [b]
|-align=center
| Ζ' || Η' || Θ' || [c]
|-align=center
| [d]
|-align=center
| [e]
|-align=center
| [f]
|-align=center
|-align=center
| Τρίτη || Ϛ'<sup>[1]</sup> <br> ΙΗ'<sup>[2,3]</sup> || Ζ'<sup>[1,2]</sup> <br> Ι'<sup>[3]</sup> || Η'<sup>[1,2]</sup> <br> ΙΑ'<sup>[3]</sup> || - <sup>[1] </sup><br> Θ'<sup>[2]</sup><br> ΙΒ'<sup>[3]</sup> || - <sup>[1,2]</sup> <br> ΙΓ'<sup>[3]</sup> || - <sup>[1,2]</sup> <br> ΙΔ'<sup>[3]</sup> || - <sup>[1,2]</sup> <br> ΙΕ'<sup>[3]</sup> || - <sup>[1,2]</sup> <br> ΙΓ'<sup>[3]</sup>
|-align=center
|-align=center
| Τετάρτη || Θ'<sup>[1]</sup> <br> ΙΗ'<sup>[2,3]</sup> || Ι' || ΙΑ' || - <sup>[1]</sup> <br> ΙΒ'<sup>[2]</sup> || - || - || - || -
| Τετάρτη || Θ'<sup>[1]</sup> <br> ΙΗ'<sup>[2,3]</sup> || Ι' || ΙΑ' || - <sup>[1]</sup> <br> ΙΒ'<sup>[2]</sup> || - || - || - || -
Γραμμή 77: Γραμμή 98:
| Παρασκευή || ΙΕ'<sup>[1]</sup> <br> ΙΗ'<sup>[2,3]</sup> || ΙΘ' || Κ' || - || - || - || - || -
| Παρασκευή || ΙΕ'<sup>[1]</sup> <br> ΙΗ'<sup>[2,3]</sup> || ΙΘ' || Κ' || - || - || - || - || -
|-align=center
|-align=center
| Σαββάτο || ΙΗ' || ΙΣΤ' || ΙΖ' || - || - || - || - || -
| Σαββάτο || ΙΗ' || ΙϚ' || ΙΖ' || - || - || - || - || -
|}
|}


1: Όπως ισχύει από την Κυριακή του Θωμά έως την 21η Σεπτεμβρίου και από 23 Δεκεμβρίου έως 21 Ιανουαρίου.
a: Όπως ισχύει από την Κυριακή του Θωμά έως την 21η Σεπτεμβρίου και από 23 Δεκεμβρίου έως 21 Ιανουαρίου.


2: Όπως ισχύει από 22 Σεπτεμβρίου έως 22 Δεκεμβρίου και από 22 Ιανουαρίου έως το Σαββάτο της Αποκρέω.
b: Όπως ισχύει από 22 Σεπτεμβρίου έως 22 Δεκεμβρίου και από 22 Ιανουαρίου έως το Σαββάτο της Αποκρέω.


3: Όπως ισχύει κατά την 1η, 2η, 3η, 4η και 6η εβδομάδα της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
c: Όπως ισχύει κατά την 1η, 2η, 3η, 4η και 6η εβδομάδα της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής.


4: Όπως ισχύει κατά την 5η εβδομάδα της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
d: Όπως ισχύει κατά την 5η εβδομάδα της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής.


5: Όπως ισχύει κατά την Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα.
e: Όπως ισχύει κατά την Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα.


6: Όπως ισχύει στην Περίπτωση που ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου συμπέσει ημέρα Πέμπτη της 5ης εβδομάδας της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
f: Όπως ισχύει στην Περίπτωση που ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου συμπέσει ημέρα Πέμπτη της 5ης εβδομάδας της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής.


==Πηγές==
==Πηγές==
* Θεοχάρης Δετοράκης, ''Βυζαντινή Υμνογραφία'' (Πανεπιστημιακές παραδόσεις), Ηράκλειο <sup>2</sup>1997.
* Θεοχάρης Δετοράκης, ''Βυζαντινή Υμνογραφία'' (Πανεπιστημιακές παραδόσεις), Ηράκλειο <sup>2</sup>1997.
* ''Το Ψαλτήριον του Προφήτου και Βασιλέως Δαυίδ: μετά των εννέα ωδών και της ερμηνείας όπως δεί στιχολογείσθαι το ψαλτήριον εν όλω τω ενιαυτώ'', παλαίτυπο, εκ του τυπογραφείου ο Φοίνιξ, Βενετία, 1893


==Δείτε επίσης==
==Δείτε επίσης==

Έκδοση από την 10:44, 15 Φεβρουαρίου 2021

Το Κάθισμα είναι στη Εκκλησιαστική υμνολογία μία ομάδα Ψαλμών τού Ψαλτηρίου. Κατά την ανάγνωση των Ψαλμών οι πιστοί καθόταν, από όπου και το όνομα. Έπειτα από κάθε Κάθισμα ψάλλεται τροπάριο, που επίσης καλείται κάθισμα.

Η σπουδαιότητα τού Ψαλτηρίου το ενέταξε στις ακολουθίες τού Εσπερινού και του Όρθρου: διαβάζεται όλο κάθε εβδομάδα· την περίοδο της Μ. Τεσσαρακοστής αναγινώσκεται δύο φορές. Έτσι οι 151 Ψαλμοί έπρεπε να χωριστούν σε τουλάχιστον 14 τμήματα για τις δύο ακολουθίες σε καθεμία από τις επτά ημέρες· τελικά χωρίστηκαν σε 20 μέρη, τα Καθίσματα. Για να έχει κάθε Κάθισμα όμοια έκταση, επειδή άλλοι Ψαλμοί αποτελούνται από έναν στίχο και άλλοι από 176 στίχους, κάθε Κάθισμα περιέλαβε διαφορετικό πλήθος Ψαλμών (1-15).

Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης των Ψαλμών οι πιστοί καθόταν, από όπου και το όνομα Κάθισμα. Τους τελευταίους στίχους τού Καθίσματος, κατά τους πρώτους χρόνους, ακολουθούσε ένα τροπάριο, που ονομάστηκε επίσης κάθισμα. Με πρότυπο αυτό, αργότερα προστέθηκαν και άλλα τροπάρια, τα στιχηρά. Έτσι το πρώτο είναι αυτόμελο, δηλ. έχει δικό του μέλος, ενώ τα υπόλοιπα είναι προσόμοια, δηλ. ακολουθούν τον μελισμό του.

Τα 20 Καθίσματα με τούς Ψαλμούς που περιέχουν

Το ψαλτήριo απαρτίζεται από 150 ψαλμούς, οι οποίοι, για λειτουργικούς λόγους, κατανέμονται σε 20 ομάδες, τα καθίσματα, και σε 60 υποομάδες, τις στάσεις, έτσι ώστε κάθε κάθισμα να περιλαμβάνει πάντα τρεις στάσεις, οι οποίες ψάλλονται διαδοχικά με τις εμβόλιμες φράσεις: «Δόξα καὶ νῦν, Ἀλληλούϊα», «Κύριε, ἐλέησον (γ΄), Δόξα καὶ νῦν.». Η κατανομή των 150 Ψαλμών, όπως αναλύεται στον παρακάτω πίνακα:

Κάθισμα Ψαλμοί Α' Στάση Β' Στάση Γ' Στάση
Α' 1-8 1-3 4-6 7-8
Β' 9-16 9-10 11-13 14-16
Γ' 17-23 17 18-20 21-23
Η' 24-31 24-26 27-29 30-31
Ε' 32-36 32-33 34-35 36
Ϛ' 37-45 37-39 40-42 43-45
Ζ' 46-54 46-48 49-50 51-54
Η' 55-63 55-57 58-59 60-63
Θ' 64-69 64-66 67 68-69
Ι' 70-76 70-71 72-73 74-76
ΙΑ' 77-84 1-3 4-6 7-8
ΙΒ' 85-90 9-10 11-13 14-16
ΙΓ' 91-100 91-93 94-96 97-100
ΙΔ' 101-104 101-102 103 104
ΙΕ' 105-108 105 106 107-108
ΙϚ' 109-117 109-111 112-114 115-117
ΙΖ' 118 118, στ. 1-72 118, στ. 73-131 118, στ. 132-176
ΙΗ' 119-133 119-123 124-128 128-133
ΙΘ' 134-142 134-136 137-139 140-142
Κ' 143-150 143-144 145-147 148-150

Η στιχολογία των ενδιάτακτων καθισμάτων στις ακολουθίες

Επίσης, στις ακολουθίες, όπως ο όρθρος και ο εσπερινός, προβλέπεται στιχολογία ενδιάτακτων καθισμάτων, δηλαδή η απαγγελία ορισμένων και συγκεκριμένων καθισμάτων, που καθορίζονται ανάλογα με την ακολουθία και την ημέρα του εβδομαδιαίου ή/και του ετήσιου κύκλου, όπως φαίνεται στον επόμενο πίνακα[1]:

Πίνακας Ψαλτηρίου
Ημέρα Εσπερινός Όρθρος Ώρες Περίοδος
1ο καθ. 2ο καθ. 3ο καθ. Α' Ώρα Γ' Ώρα Ϛ' Ώρα Θ' Ώρα
Κυριακή Α' Β' Γ' Άμωμος (ΙΖ΄) - - - - [a]
Πολυέλαιος (ΙΘ΄) [b]
Άμωμος (ΙΖ΄) [c]
[d]
[e]
[f]
Δευτέρα - Δ' Ε' - - - - - [a]
Ϛ' [b]
Ζ' Η' Θ' [c]
[d]
[e]
[f]
Τρίτη Ϛ'[1]
ΙΗ'[2,3]
Ζ'[1,2]
Ι'[3]
Η'[1,2]
ΙΑ'[3]
- [1]
Θ'[2]
ΙΒ'[3]
- [1,2]
ΙΓ'[3]
- [1,2]
ΙΔ'[3]
- [1,2]
ΙΕ'[3]
- [1,2]
ΙΓ'[3]
Τετάρτη Θ'[1]
ΙΗ'[2,3]
Ι' ΙΑ' - [1]
ΙΒ'[2]
- - - -
Πέμπτη ΙΒ'[1]
ΙΗ'[2,3]
ΙΓ' ΙΔ' - [1]
ΙΕ'[2]
- - - -
Παρασκευή ΙΕ'[1]
ΙΗ'[2,3]
ΙΘ' Κ' - - - - -
Σαββάτο ΙΗ' ΙϚ' ΙΖ' - - - - -

a: Όπως ισχύει από την Κυριακή του Θωμά έως την 21η Σεπτεμβρίου και από 23 Δεκεμβρίου έως 21 Ιανουαρίου.

b: Όπως ισχύει από 22 Σεπτεμβρίου έως 22 Δεκεμβρίου και από 22 Ιανουαρίου έως το Σαββάτο της Αποκρέω.

c: Όπως ισχύει κατά την 1η, 2η, 3η, 4η και 6η εβδομάδα της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

d: Όπως ισχύει κατά την 5η εβδομάδα της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

e: Όπως ισχύει κατά την Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα.

f: Όπως ισχύει στην Περίπτωση που ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου συμπέσει ημέρα Πέμπτη της 5ης εβδομάδας της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Πηγές

  • Θεοχάρης Δετοράκης, Βυζαντινή Υμνογραφία (Πανεπιστημιακές παραδόσεις), Ηράκλειο 21997.
  • Το Ψαλτήριον του Προφήτου και Βασιλέως Δαυίδ: μετά των εννέα ωδών και της ερμηνείας όπως δεί στιχολογείσθαι το ψαλτήριον εν όλω τω ενιαυτώ, παλαίτυπο, εκ του τυπογραφείου ο Φοίνιξ, Βενετία, 1893

Δείτε επίσης

  1. Το Ψαλτήριον του Προφήτου και Βασιλέως Δαυίδ: μετά των εννέα ωδών και της ερμηνείας όπως δεί στιχολογείσθαι το ψαλτήριον εν όλω τω ενιαυτώ, σ.σ. 193-194, παλαίτυπο, εκ του τυπογραφείου ο Φοίνιξ, Βενετία, 1893