Fieseler Fi 156

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Fieseler Fi 156 Storch
Fieseler Fi156.jpg
Το Fi 156 Storch
Τύπος αεροσκάφος στρατιωτικής συνεργασίας
Κατασκευαστής Fieseler
Morane-Saulnier
Χώρα προέλευσης Γερμανία
Σχεδιασμός Γκέρχαρντ Φίζελερ (Gerhard Fieseler), Ράινολντ Μέβες (Reinhold Mewes), Έριχ Μπάχεμ (Erich Bachem)
Παρθενική πτήση 24 Μαΐου 1936
Πρώτη παρουσίαση 1937
Αποσύρθηκε Γερμανία: 1945
Γαλλία: 1970
Κύριος χειριστής Luftwaffe
Άλλοι χειριστές Γαλλική Πολεμική Αεροπορία (Armée de l'Air)
Γαλλικός Στρατός
Παραγωγή 1937–1949 (1965 για το MS 500)
Μονάδες που παρήχθησαν Περισσότερα από 2.900[1]

To Fieseler Fi 156 Storch (πελαργός) ήταν ελαφρύ μονοκινητήριο αεροσκάφος στρατιωτικής συνεργασίας με δυνατότητες βραχείας αποπροσγείωσης (Short Takeoff and Landing, STOL) το οποίο αναπτύχθηκε στην Γερμανία από την εταιρεία Fieseler πριν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρήχθη σε σημαντικούς αριθμούς τόσο στην Γερμανία όσο και σε άλλες χώρες κατά την διάρκεια του πολέμου αλλά και μεταπολεμικά.

Σχεδιασμός και ανάπτυξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1935 το Υπουργείο Αεροπορίας του Ράιχ (Reichsluftfahrtministerium, RLM) ζήτησε την υποβολή προτάσεων για την απόκτηση ενός σύγχρονου αεροσκάφους στρατιωτικής συνεργασίας και μεταφοράς ασθενών/τραυματιών. Εκτός από την πρόταση της Fieseler συμμετείχαν επίσης στον διαγωνισμό τα Messerschmitt Bf 163 και Siebel Si 201.

Το αεροσκάφος της πρώτης, δημιούργημα των Ράινχολντ Μέβες (Reinhold Mewes) και Έριχ Μπάχεμ (Erich Bachem), είχε κατά πολύ ανώτερες δυνατότητες όσον αφορά την αποπροσγείωση. Επρόκειτο επί της ουσίας για ένα αεροσκάφος βραχείας αποπροσγείωσης (STOL). Επρόκειτο για ένα μονοκινητήριο μονοπλάνο με σταθερό σύστημα προσγείωσης, το οποίο μπορούσε να απογειωθεί από απροετοίμαστους διαδρόμους (πολύ συχνά αγρούς και χωμάτινες επιφάνειες) μέσα σε λίγα μέτρα. Τα δύο κύρια σκέλη προσγείωσης διέθεταν αμορτισέρ στα οποία εν πολλοίς οφείλονταν η δυνατότητα χρήσης του από τραχιές επιφάνειες. Οι πτέρυγες του ήταν αναδιπλούμενες προκειμένου να εξοικονομείται χώρος και να είναι δυνατή η μεταφορά ή ακόμα και η ρυμούλκησή του με φορτηγό.

Παραγωγή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Morane-Saulnier MS.505 Criquet

Το Fi 156 παρήχθη σε σημαντικούς αριθμούς τόσο στην Γερμανία όσο και σε τρίτες χώρες. Περίπου 2.900, τα περισσότερα της έκδοσης C, κατασκευάστηκαν στο εργοστάσιο της Fieseler στο Κάσσελ. Το 1942 ξεκίνησε η παραγωγή στο εργοστάσιο της Morane-Saulnier στο Puteaux της Γαλλίας. Σταδιακά η Fieseler ανέλαβε υποκατασκευαστικό έργο που αφορούσε στην κατασκευή των μαχητικών Bf 109 και Fw 190, με συνέπεια η κατασκευή των Fi 156 να μεταφερθεί στο Leichtbau Budweis στην κατεχόμενη Τσεχοσλοβακία. Η παραγωγή του συνεχίστηκε εκεί και μεταπολεμικά, μέχρι το 1949, φθάνοντας στις 138 μονάδες. Εγχώρια το αεροσκάφος ονομάζονταν K-65 Čáp.

Η παραγωγή ξεκίνησε επίσης στο εργοστάσιο της ICAR στο Βουκουρέστι. Ολοκληρώθηκαν μονάχα δέκα Fi 156 πριν την καταστροφή του εργοστασίου από βομβαρδισμό τον Μάιο του 1944. Στα τέλη του ίδιου έτους επανεκκινήθηκε η διαδικασία, όμως ολοκληρώθηκαν μονάχα έξι. Την περίοδο 1945-46 παραδόθηκαν ακόμα 64 μονάδες.[2]

Αμέσως μετά την απελευθέρωση της Γαλλίας το 1944, η παραγωγή του Fi 156 συνεχίστηκε κανονικά στο εργοστάσιο της Morane-Saulnier, αυτή την φορά για να καλυφθούν οι ανάγκες της Γαλλικής Πολεμικής Αεροπορίας (Armée de l'Air). Τα αεροσκάφη, που ονομάζονταν εγχώρια MS 500, ολοκληρώθηκαν με υπάρχοντες κινητήρες Argus. Σταδιακά παρουσιάστηκαν διάφορες παραλλαγές του αρχικού αεροσκάφους, με διαφορετικούς κινητήρες και ονομασίες. Όταν χρησιμοποιήθηκαν σε επιχειρήσεις στην Γαλλική Ινδοκίνα, κατέστη σαφές πως οι ξύλινες πτέρυγες ήταν ανεπαρκείς και στην συνέχεια αποφασίστηκε να αντικατασταθούν από μεταλλικές. Επίσης αφαιρέθηκε το οπίσθιο πολυβόλο και έγιναν διάφορες τροποποιήσεις. Συνολικά κατασκευάστηκαν στην Γαλλία 141 αεροσκάφη πριν την απελευθέρωση και άλλα 925 μεταπολεμικά.

Στα πλαίσια του Συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ που σύναψαν ΕΣΣΔ και Γερμανία το 1939, η δεύτερη χώρα παραχώρησε διάφορους τύπους αεροσκαφών στην πρώτη. Βάσει της συμφωνίας η ΕΣΣΔ είχε το δικαίωμα είτε να παράγει παρόμοια σχεδιαστικά αεροσκάφη είτε πανομοιότυπα με τα γερμανικά. Ανάμεσα στους τύπους περιλαμβάνονταν και το Fi 156C, το οποίο οι Σοβιετικοί επέλεξαν να αξιοποιήσουν χωρίς αλλαγές. Σχεδίαζαν να κατασκευάσουν δύο εκδόσεις, το αεροσκάφος στρατιωτικής συνεργασίας SS και το νοσοκομειακό αεροσκάφος Ν-2. Ένα πρωτότυπο ολοκληρώθηκε εντός του 1940 στο Κάουνας της ΣΣΔ Λιθουανίας, όμως το όλο εγχείρημα δεν προχώρησε εξαιτίας της γερμανικής επίθεσης τον Ιούνιο του 1941. Επίσης το Σχεδιαστικό Γραφείο Αντονόφ είχε αναπτύξει ένα αντίστοιχο αεροσκάφος, το οποίο ήταν μεν πολύ βαρύτερο και χρειάζονταν πολύ μεγαλύτερη έκταση για να απογειωθεί ή να προσγειωθεί αλλά είχε επίσης σημαντικά ανώτερη ακτίνα δράσης και ικανότητα μεταφοράς φορτίου.[3]

Παραγωγή ανά εργοστάσιο μέχρι και
την 31η Μαρτίου 1945
Έκδοση Fieseler Morane-Saulnier Mraz Leichtbau Σύνολο
A-0 10       10
B-0 14       14
B-1 36       36
C-1 286       286
C-2 239       239
C-3 1,230 525     1,755
C-5   259 32 63 354
D-1 117       117
D-2     46 10 56
Σύνολο 1,908 784 78 73 2,867

Σύγχρονες εκδοχές του Storch[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Slepcev Storch

Λόγω των εξαιρετικών χαρακτηριστικών STOL του, επιχειρήθηκε πολλές φορές η επαναδημιουργία του Storch στη σημερινή εποχή. Οι απόπειρες αφορούν συνήθως μοντέλα σε κλίμακα ¾, όπως το Pazmany PL-9 Stork και το RagWing RW19 Stork του Roger Mann.

Επίσης στην κλίμακα των ¾ είναι το Slepcev Storch, το οποίο αρχικά κατασκευαζόταν στην Αυστραλία[4] και αργότερα στην Σερβία.[5]

Επιχειρησιακή ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με το συγκεκριμένο αεροσκάφος απέδρασε ο Μουσολίνι από το Γκραν Σάσο.[6]
Ο αντιπτέραρχος Harry Broadhurst με το Storch του (Ιταλία, 1943)

Κατά την διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα Storch ήταν αναπόσπαστο κομμάτι των γερμανικών δυνάμεων σε όλα τα μέτωπα της Ευρώπης και της Βορείου Αφρικής, από την αρχή μέχρι το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Ο στρατάρχης Ρόμελ (Erwin Rommel) χρησιμοποιούσε συνεχώς ένα Fi 156 προκειμένου να έχει άμεση εικόνα της κατάστασης στο πεδίο της μάχης. Κατά την διάρκεια του πολέμου πέρασαν στην κατοχή των Συμμάχων πολλά από τα Fieseler. Ο Βρετανός στρατάρχης Μοντγκόμερυ (Bernard Law Montgomery), όπως και οι αντιπτέραρχοι Arthur Coningham και Harry Broadhurst επίσης προτίμησαν τα αιχμαλωτισμένα γερμανικά αεροσκάφη. Η Γαλλία παρέλαβε σημαντικό αριθμό αιχμαλωτισμένων αεροσκαφών ως πολεμική αποζημίωση.

Η πιο γνωστή επιχείρηση που αφορά το Storch είναι ίσως η διάσωση του Ιταλού δικτάτορα Μπενίτο Μουσολίνι. Ο Μουσολίνι αφού ανετράπη ήταν φυλακισμένος σε ορεινή τοποθεσία κοντά στο Γκραν Σάσο. Αυτό δεν εμπόδισε μια ομάδα ενενήντα Γερμανών αλεξιπτωτιστών υπό τον Ότο Σκορτσένυ (Otto Skorzeny) να το διασώσουν και να τον μεταφέρουν στην Γερμανία. Προσεδαφίστηκαν με ανεμόπτερα στην περιοχή, που φυλάσσονταν από ιταλικά στρατεύματα και απελευθέρωσαν τον Μουσολίνι. Η αποχώρησή του όμως, που έπρεπε να γίνει από αέρος, θα ήταν ανέφικτη χωρίς το Fi 156. Αρχικά δοκιμάστηκε ένα ελικόπτερο Focke-Achgelis Fa 223, όμως παρουσίασε βλάβη ενώ κατευθύνονταν προς στην περιοχή. Έτσι, ο Μουσολίνι διέφυγε επιβένοντας σε ένα Storch μαζί με τον Σκορτσένυ. Το μικρό αεροσκάφος παρόλο που ήταν υπερφορτωμένο απογειώθηκε διασχίζοντας απόσταση μόλις 80 m.

Ένα Fi 156 το οποίο προσγειώθηκε στο Βερολίνο στις 26 Απριλίου 1945 είναι από τα τελευταία αεροσκάφη που έφτασαν στην πόλη πριν την πτώση της. Στα χειριστήρια ήταν η Χάνα Ράιτς (Hanna Reitsch) η οποία μετέφερε τον στρατάρχη φον Γκράιμ (Robert Ritter von Greim) στην πόλη για να συναντηθεί με τον Αδόλφο Χίτλερ. Ο Γκράιμ ενημερώθηκε ότι θα αντικαθιστούσε τον Χέρμαν Γκέρινγκ (Hermann Göring) ως ανώτατο διοικητή της Luftwaffe.[7]

Μεταπολεμική χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Γαλλική Πολεμική Αεροπορία (Armée de l'Air) και η Αεροπορία του Γαλλικού Στρατού (Aviation Légère de l’Armée de Terre) αξιοποίησαν επιχειρησιακά το Criquet, την εκδοχή του Fi 156 που παράγονταν εγχώρια. Από το 1945 μέχρι και το 1958 τα ελαφρά αεροσκάφη παρείχαν πολύτιμες υπηρεσίες τόσο κατά τον Πόλεμο της Ινδοκίνας όσο και στον Πόλεμο της Αλγερίας. Η Ελβετική Πολεμική Αεροπορία καθώς και οι δυνάμεις άλλων ορεινών χωρών αξιοποίησαν τα Storch ως μέσα αεροδιάσωσης. Η επιλογή αυτή οφείλονταν στις εξαιρετικές δυνατότητες STOL. Ακόμη και σήμερα υπάρχουν πολλά πλήρως λειτουργικά Fi 156 (ή γαλλικά Criquet) τα οποία συμμετέχουν και σε αεροπορικές επιδείξεις.

Εκδόσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Fi 156 V1 ως V4
Πρωτότυπα δοκιμών
Fi 156 V5
Αεροσκάφος προπαραγωγής για την σειρά Α.
Fi 156 A-0
Έκδοση προπαραγωγής. Κατασκευάστηκαν δέκα αεροσκάφη τα οποία ήταν πανομοιότυπα με το πρωτότυπο V3.
Fi 156 A-1
Τα πρώτα αεροσκάφη παραγωγής που παρέλαβε η Luftwaffe.
Fi 156 B
Fitted with a new system which could retract the normally fixed leading edge slats and had a number of minor aerodynamic cleanups, boosting the speed to 208 km/h (130 mph). The Luftwaffe didn't consider such a small difference to be important and the Fi-156 B was not produced.
Fi 156 C-0
Τα αεροσκάφη προπαραγωγής της σειράς C.
Fi 156 C-1
Τριθέσιο αεροσκάφος στρατιωτικής συνεργασίας.
Fi 156 C-2
Διθέσιο αναγνωριστικό.
Fi 156 C-3
Έκδοση που αντικατέστησε επιχειρησιακά τα C-1 και C-2.
Fi 156 C-3/Trop
Παραλλαγή του C-3 με φίλτρα για προστασία του κινητήρα από την εισρόφηση άμμου και άλλες τροποποιήσεις. Χρησιμοποιήθηκαν στην Βόρεια Αφρική.
Fi 156 C-5
Έκδοση με δυνατότητα μεταφοράς απορριπτόμενων δεξαμενών καυσίμου ή ατρακτιδίου για φωτογραφική μηχανή κάτω από την άτρακτο.
Fi 156 C-5/Trop
Παραλλαγή του C-5 για χρήση στην έρημο.
Fi 156 D-0
Αεροσκάφη προπαραγωγής της έκδοσης μεταφοράς ασθενών/τραυματιών. Προωθούνταν από κινητήρα Argus As 10P.)
Fi 156 D-1
Έκδοση παραγωγής του D-0.
Fi 156 E-0
Liaison version identical to the C-1; 10 pre-production aircraft were fitted with tracked landing gear and were produced in 1941–1942.
Fi 156 F ή P
Παραλλαγή του C-3 με πολυβόλα στα πλευρικά παράθυρα και δυνατότητα μεταφοράς βομβών. Τα Storch αυτής της έκδοσης προορίζονταν για επιχειρήσεις ενάντια στους αντάρτες.
Fi 156 U
Ανθυποβρυχιακό αεροσκάφος. Ήταν πανομοιότυπο με το C-3 αλλά μπορούσε να μεταφέρει μια βόμβα βυθού.
Fi 156 K-1
Εξαγωγική εκδοχή του C-1 για την Σουηδία.
Fi 256
Πενταθέσιο αεροσκάφος που αναπτύχθηκε από την Morane-Saulnier για πολιτική χρήση.
MS-500
Έκδοση στρατιωτικής συνεργασίας που κατασκευάζονταν στην Γαλλία με τον κινητήρα Argus.
MS-501
Έκδοση με κινητήρα Renault 6Q ισχύος 233 hp
MS-502
Έκδοση στρατιωτικής συνεργασίας. Ήταν πανομοιότυπο με το MS-500, αλλά είχε τον αστεροειδή κινητήρα Salmson 9ab των 230 hp αντί για τον Argus.
MS-504
Έκδοση με αστεροειδή κινητήρα Jacobs R-755-A2 των 304 hp.
MS-505
Αναγνωριστικό το οποίο βασίζονταν στο MS-500 αλλά προωθούνταν από αστεροειδή κινητήρα Jacobs R-755-A2 των 304 hp.
MS-506
Το MS-506 διέθετε κινητήρα Lycoming των 235 hp.
Mráz K-65 Čáp
Η εγχώρια ονομασία των Fi 156 που κατασκευάστηκαν στην Τσεχοσλοβακία.
Antonov OKA-38 Aist
Αντίγραφο του Fi 156 το οποίο αναπτύχθηκε στην ΕΣΣΔ αλλά δεν εντάχθηκε σε παραγωγή εξαιτίας της γερμανικής επίθεσης τον Ιούνιο του 1941.

Διασωζόμενα αεροσκάφη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αυστρία
Ένα αεροσκάφος εκτίθεται στο Μουσείο Στρατιωτικής Ιστορίας της Βιένης.
Φινλανδία
Το μοναδικό Storch της Φινλανδικής Πολεμικής Αεροπορίας που σώζεται σήμερα εκτίθεται στο Φινλανδικό Αεροπορικό Μουσείο στην Βάνταα.[8]
Γερμανία
Η συλλογή ιστορικών αεροσκαφών Fliegendes Museum ("Ιπτάμενο Μουσείο"), στο Γκροσενχάιν (Großenhain) διαθέτει ένα πλήρως λειτουργικό Fi 156.[9]
Σερβία
Ένα νοσοκομειακό αεροσκάφος εκτίθεται στο Αεροπορικό Μουσείο του Βελιγραδίου.
Νότιος Αφρική
Ένα Fi-156C-7 με διακριτικά VD+TD βαμμένο στα χρώματα της Luftwaffe ανήκει στην συλλογή του Νοτιοαφρικανικού Μουσείου Πολεμικής Αεροπορίας στην Πρετόρια.
Ηνωμένο Βασίλειο
Η Συλλογή Σάτλγουορθ (Shuttleworth Collection) διαθέτει ένα πλήρως λειτουργικό αεροσκάφος κατασκευής του 1943.[10]
Ηνωμένες Πολιτείες
Στο Εθνικό Μουσείο της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ (National Museum of the United States Air Force) στο Ντέιτον, Οχάιο του Οχάιο εκτίθεται ένα Fi 156 C-1.[11]
Το μουσείο Fantasy of Flight στην Φλόριντα διαθέτει ένα πλήρως λειτουργικό Fi 156 καθώς και ένα επίσης λειτουργικό Piper L-4 Grasshopper, το οποίο εν πολλοίς ήταν το αμερικανικό αντίστοιχο του Storch.[12]
H Flying Heritage Collection στο Έβερετ της Πολιτείας Ουάσιγκτον επίσης διαθέτει ένα πολύ καλά διατηρημένο Storch.[13]

Χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βουλγαρία
Βουλγαρική Πολεμική Αεροπορία
Καμπότζη
Ανεξάρτητο Κράτος της Κροατίας
Τσεχοσλοβακία
Τσεχοσλοβάκικη Πολεμική Αεροπορία
Τσεχοσλοβάκικη Εθνοφυλακή
Αίγυπτος
Αιγυπτιακή Πολεμική Αεροπορία
Φινλανδία
Φινλανδική Πολεμική Αεροπορία
Γαλλία
Γαλλική Πολεμική Αεροπορία (Armée de l'Air)
Γαλλικό Πολεμικό Ναυτικό
Γαλλικός Στρατός
Γερμανία
Luftwaffe
Ελλάδα
Ελληνική Πολεμική Αεροπορία
Ουγγαρία
Βασιλική Ουγγρική Αεροπορία
Ιταλία
Ιταλική Βασιλική Αεροπορία (Regia Aeronautica)
Λάος
Βασιλική Αεροπορία του Λάος
Μαρόκο
Βασιλική Μαροκινή Αεροπορία
Νορβηγία
Βασιλική Νορβηγική Αεροπορία
Πολωνία
Πολωνική Πολεμική Αεροπορία
Πολωνικό Πολεμικό Ναυτικό
Ρουμανία
Σλοβακία
Σλοβάκικη Πολεμική Αεροπορία
Νότιο Βιετνάμ
Πολεμική Αεροπορία του Νοτίου Βιετνάμ
ΕΣΣΔ
Σοβιετική Πολεμική Αεροπορία
Ισπανία
Ισπανική Πολεμική Αεροπορία
Σουηδία
Βασιλική Σουηδική Αεροπορία
Ελβετία
Ελβετική Πολεμική Αεροπορία
Ηνωμένο Βασίλειο
RAF
Γιουγκοσλαβία

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Fiesler 156 c3 Storch.svg

Αεροσκάφη που σχετίζονται με την ανάπτυξη του Fi 156[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αεροσκάφη σε κλίμακα ¾[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρόμοια αεροσκάφη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Winchester, 2004
  2. Axworthy et al. 1995, pp. 249–250.
  3. Πρότυπο:Ref book osprey encyc of russian aircraft
  4. "Australian Type Certificate for the Slepcev Storch." Civil Aviation Safety Authority (Australia). Retrieved: 4 September 2012.
  5. "Slepcev Storch." Storch Aviation, Serbia. Retrieved: 10 April 2011.
  6. "The LEMB Stammkennzeichen Database." The LEMB Stammkennzeichen Database Project. Retrieved: 14 November 2012.
  7. Beevor 2002, p. 322.
  8. [1] ilmailumuseo.fi Retrieved 31 May 2015.
  9. "Fliegendes Museum - Morane Saulnier MS 505 Storch" fliegendes-museum.de Retrieved: 08 November 2013.
  10. http://www.shuttleworth.org/shuttleworth-collection/aircraft-details.asp?ID=40 1942 - Fieseler Storch
  11. "Factsheets: FIESELER FI-156C-1 STORCH."National Museum of the US Air Force. Retrieved: 19 February 2015.
  12. "The Collection." fastasyofflight.com. Retrieved: 14 November 2012.
  13. http://www.flyingheritage.com/TemplatePlane.aspx?contentId=15

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Axworthy Mark. "On Three Fronts: Romania's Aircraft Industry During World War Two." Air Enthusiast No.56, pp. 8–27. Stamford: Key Publishing, 1994. ISSN 0143-5450.
  • Axworthy Mark, Cornel Scafes and Cristian Craciunoiu. Third Axis Fourth Ally: Romanian Armed Forces in the European War, 1941–1945. London: Arms & Armour Press, 1995. ISBN 1-85409-267-7.
  • Bateson, Richard. Fieseler Fi 156 Storch Aircraft Profile No. 228. Windsor, Berkshire, UK: Profile Publications Ltd., 1971. ASIN: B000J443X2.
  • Beevor, Antony. Berlin: The Downfall 1945. London: Penguin Books, 2002. ISBN 0-670-88695-5.
  • Karnas, Dariusz and Pawel Przymusiala. Fi 156 Storch Vol.1 (Militaria n.68). Warsaw: Wydawnictwo, 1998. ISBN 83-7219-019-4.
  • Karnas, Dariusz and Pawel Przymusiala. Fi 156 Storch Vol.2 (Militaria n.100) Warsaw: Wydawnictwo, 1999. ISBN 83-7219-059-3.
  • Ricco, Philippe and Jean-Claude Soumille. Les Avions Allemands aux Couleurs Francaises, Tome 1. Rochemaure, France: Airdoc, 1997. ISBN 2-9509485-5-3.
  • Soumille, Jean-Claude. L'Aviation Francaise en Indochine 1946–1954, Tome 2. Rochemaure: Airdoc, 1997.
  • Winchester Jim. Aircraft of World War II. San Diego, California: Thunder Bay Press, 2004. ISBN 1-59223-224-8.


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Fieseler Fi 156 (έκδοση 668364045) της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).