Χρύσανθος Νοταράς

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Χρύσανθος Νοταράς
Chrysanthos Notaras.JPG
Γέννηση 17ος αιώνας
Εξοχή Αχαΐας
Θάνατος 7  Φεβρουαρίου 1731
Ιερουσαλήμ

Ο Χρύσανθος Νοταράς(1655/1660-1731) ήταν Έλληνας λόγιος του 18ου αιώνα και Πατριάρχης Ιεροσολύμων. Είναι γνωστός για το συγγραφικό του έργο καθώς και για την δημιουργία του πρώτου χάρτη στην ελληνική γλώσσα μετά το Βυζάντιο.

Βιογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πίναξ Γεωγραφικός τῆς τε Παλαιᾶς καί Νέας Ἀπάσης Ἐγνωσμένης Γῆς, Χρύσανθος Νοταράς, Πάδοβα, 1700. Ο πρώτος χάρτης της νεότερης εποχής στα ελληνικά.

Γεννήθηκε στην Αράχοβα Αχαΐας σημερινή Εξοχή.[1] Η χρονολογία της γέννησής του δεν είναι ακριβής: πιθανολογείται πως πρέπει να γεννήθηκε μεταξύ 1655 και 1660.[2] Έμαθε τα πρώτα του γράμματα από τον θείο του, Δοσίθεο, ο οποίος έστειλε αργότερα τον νεαρό Χρύσανθο στην Κωνσταντινούπολη, σε ηλικία περίπου 13-15 χρόνων. Ο Χρύσανθος ως λαϊκός ακόμα ακολουθεί τον θείο του στις διάφορες περιοδείες του υπηρετώντας τον. Έτσι θα μεταβεί μαζί του στα Ιεροσόλυμα, στα 1678 και την ίδια περίοδο θα χειροτονηθεί διάκονος. Στα 1680-1681 φοιτά στην Μεγάλη του Γένους Σχολή και έχει δάσκαλό του τον Σεβαστό Κυμινήτη. Παράλληλα περιοδεύει με σκοπό την συγκέντρωση χρημάτων για τον Πανάγιο Τάφο, ενώ αρχίζει και την συγγραφή διαφόρων θεολογικών πραγματειών. Το 1688 θα αρχίσει μια περιοδεία στην Ευρώπη: Βλαχία, Βερολίνο, Πολωνία είναι οι σταθμοί της. Το 1689 θα χειροτονηθεί πρεσβύτερος. Το 1689-1690 θα βρεθεί στο Βουκουρέστι όπου συμμετέχει στην αναδιοργάνωση της Αυθεντικής Ακαδημίας Βουκουρεστίου[3] Την ίδια περίοδο σημειώνεται κρίση στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων που συνδέεται με την διεκδίκηση των προσκηνυμάτων από τους γάλλους για λογαριασμό των Φραγκισκανών.[4] Ο Δοσίθεος θα ζητήσει τη συνδρομή του Μεγάλου Πέτρου: την επιστολή προς αυτόν θα κομίσει ο Χρύσανθος, στις 13 Νοεμβρίου 1692. Επιστρέφει στην Κωνσταντινούπολη στα 1693.[5] Στο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα στα 1693 και 1696 κινείται μεταξύ Κωνσταντινούπολης και Βουκουρεστίου. Γύρω στα 1699 θα ξαναπάει στην Μόσχα στα πλαίσια σχετικής αποστολής που του είχε αναθέσει ο Δοσίθεος, για το ζήτημα των ιερών προσκηνυμάτων. Αφού έφερε σε αίσιο πέρας την αποστολή του, όταν επέστρεψε, ο θείος του τον πρότεινε για μητροπολίτη Καισάρειας της Παλαιστίνης. Η χειροτονία του πραγματοποιήθηκε στις 6 Απριλίου 1702 στο Ναό της Αναστάσεως στην Ιερουσαλήμ.[6]

Στο Παρίσι έλαβε ορισμένες αστρονομικές του γνώσεις μαθητεύοντας - έστω και για μικρό χρονικό διάστημα - κοντά στον Κασίνι. Σχετίστηκε με διαπρεπείς επιστήμονες, ιδίως τον Ιησουήτη Λεκένιο. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα έκανε στάση στο Βουκουρέστι, όπου τον υποδέχτηκαν με μεγάλο ενθουσιασμό, και μετά πομπής τον οδήγησαν στον μητροπολιτικό ναό, όπου σύμφωνα με το συνήθειο της εποχής απήγγειλε λόγο προς απόδειξη ότι η μακροχρόνια παραμονή του στο εξωτερικό δεν έκαμψε καθόλου την ορθόδοξη πίστη του.

Ο Χρύσανθος είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αστρονομία και τα αστρονομικά όργανα. Προμηθεύτηκε αρκετά αστρονομικά όργανα και τηλεσκόπια από Ευρωπαϊκές πόλεις και μάλιστα κατασκεύασε μερικά μόνος του. ∆ιάφορα όργανα βρέθηκαν στο μετόχι του Παναγίου Τάφου στην Κωνσταντινούπολη. Το 1892, ο καθηγητής των Μαθηματικών Γ.Α. Αρβανιτάκης, ανακάλυψε στο ελαιοτριβείο της μονής όπου στεγαζόταν η θεολογική Σχολή του Σταυρού στα Ιεροσόλυμα ένα διπλό αστρολάβιο που έφερε την επιγραφή:

«Τούτο τό όργανον κατεσκευάσθη υπό του μοναχού Χρυσάνθου υπό τήν οδηγίαν του Cassini διά τους αδελφούς του της Ιερουσαλήμ, ίνα λατρεύωσι τόν Θεόν εν τοίς έργοις αυτού».

Ήταν ο πρώτος που παρουσίασε το ηλιοκεντρικό σύστημα στον ελληνικό χώρο, το 1713, αν και ο ίδιος πίστευε στο γεωκεντρικό πτολεμαϊκό σύστημα. Στην αντίθεσή του προς το Κοπερνίκειο σύστημα δεν επιστρατεύει θεολογικές αντιρρήσεις και επιχειρήματα, αλλά την ουσιωδέστερη αντίρρηση που υιοθετούσαν οι επιστήμονες κατά τη διάρκεια του 16ου αιώνα. Εκθέτει αντικειμενικά και επί μακρόν και άλλες απόψεις αρχαίων και νεοτέρων αστρονόμων, ως προς το ποιό σύστημα είναι καταλληλότερο για την εξήγηση των κινήσεων των πλανητών. Αναφέρει ότι οι Πυθαγόρειοι εισηγήθηκαν την κίνηση της Γης και κάνει ιδιαίτερη μνεία στον Αρίσταρχο τον Σάμιο. [7]

Συγγραφικό έργο[8][Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το συγγραφικό έργο του Χρύσανθου είναι πολυμερές και θα μπορούσε να καταταχθεί σε: α) παραινετικό-θεολογικό, β) Νομοκονονικό, γ) Ιστορικό -γεωγραφικό , στ) αστρονομικό-μαθηματικό.

  • Περί αφορισμού

Στα τέλη του 17ου αιώνα, με προτροπή του ηγεμόνα της Ουγγροβλαχίας Κωνσταντίνου Βασσαράβα συνθέτει πραγματεία για το επιτίμιο του αφορισμού. Η πραγματεία αυτή αποτελεί την πρώτη συστηματική προσπάθεια μελέτης της ποινής του αφορισμού. Στο κείμενο αυτό ο Χρύσανθος αναλύει διεξοδικά την προέλευση της ποινής, τη χρήση της, τα αρνητικά αποτελέσματα που επιφέρει η επιβολή της, τη θαυματουργή διάσταση των άλιωτων αφορισμένων κ.λπ. Με τον τρόπο αυτό η πραγματεία αποτελεί μια καλή και εμπεριστατωμένη προσέγγιση του αφορισμού και των συνεπειών του.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μεθόδιος Ανθρακίτης και Χρύσανθος Νοταράς

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Το επίθετό του «Νοταράς» υποδηλώνει πως ο πρώτος ή οι πρώτοι γόνοι της οικογένειας ασκούσαν το επάγγελμα του νοτάριου. Αρχηγός της οικογένειας ήταν ο Νικόλαος Νοταράς ο οποίος δρούσε στο περιβάλλον του Μανουήλ Παλαιολόγου γύρω στα 1384 και εξής.Πηνελόπη Στάθη, Χρύσανθος Νοταράς, Πατριάρχης Ιεροσολύμων: Πρόδρομος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, Διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ). Σχολή Φιλοσοφική. Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας. Τομέας Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας και Λαογραφίας, 1996, σελ.3
  2. όπ.π.σελ.5-6
  3. Σχολές του ευρύτερου Ελληνισμού επί Τουρκοκρατίας: «Η Αυθεντική Ακαδημία Βουκουρεστίου», Δημήτριος Παπαϊωάννου, 4-6 Οκτωβρίου 2002, 2ο Διεθνές Συνέδριο: Η παιδεία στην αυγή του 21ου αιώνα. Ιστορικοσυγκριτικές προσεγγίσεις
  4. Επίσημος ιστοχώρος του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων-Ἱστορικὴ Ἀναδρομὴ-Περίοδος Ἐπικρατήσεως Ὀθωμανῶν Τούρκων
  5. Πηνελόπη Στάθη, όπ.π., σελ. 11
  6. όπ.π.,σελ.12
  7. Νικόλαος Ματσόπουλος, "Η Αστρονομία στον νεοελληνικό ∆ιαφωτισμό και η ίδρυση του Αστεροσκοπείου Αθηνών", 21/12/2015
  8. σελ.όπ.π.σελ.117-146

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Gerhard Podskalsky, Η Ελληνική Θεολογία επί Τουρκοκρατίας: 1453-1821, μτφρ. πρωτ. Γεώργιος Μεταλληνός, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα,2005
  • Παναγιώτης Δ. Μιχαηλάρης , Η πραγματεία του Χρύσανθου Ιεροσολύμων «Περί αφορισμού», εκδ.Πορεία, Αθήνα, 2002
  • Παναγιώτης Δ. Μιχαηλάρης , Χρύσανθος Νοταράς. Η θέση του για τον αφορισμό των αρχόντων, στο: Νεοελληνική Παιδεία και Κοινωνία, Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου αφιερωμένου στην μνήμη του Κ. Θ. Δημαρά, Αθήνα, 1995, σελ.43-50

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Πηνελόπη Στάθη, Χρύσανθος Νοταράς, Πατριάρχης Ιεροσολύμων: Πρόδρομος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, Διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ). Σχολή Φιλοσοφική. Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας. Τομέας Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας και Λαογραφίας, 1996, [1]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]